Ý kiến chuyên gia

Học dưới góc nhìn của khoa thần kinh

Dân trí Não của trẻ là một cơ sở khởi đầu cần thiết đã sẳn sàng cho việc học. Cái cần thêm là làm sao trường học, giáo viên, phụ huynh, … góp phần vào để trẻ thực sự học. Giúp trẻ dùng khả năng của mình khám phá môi trường sống, hấp thụ những kiến thức căn bản để bươn chải trên đời, để sống với mọi người và để sống tốt.

Kỹ thuật máy quét bằng cộng hưởng từ (scanner par résonnance magnétique nucléaire) cho phép quan sát não trong quá trình học và giúp cho thấy những kiến thức trình bày ở đây.

Kiến trúc não bộ đã sẳn sàng từ lúc chào đời.

Kiến trúc có nghĩa là một nhà trống nhưng cột kèo, sân gạch, phòng ốc, … sẳn sàng hết. Tiếp đến, trẻ nào cũng có nhu cầu phát triển và nhu cầu đó là một động lực đẩy các cháu … học. Sẳn phương tiện hay công cụ, lại có nhu cầu, hai cấu thành căn bản của sự học, từ đó, tiếp cận với tri thức nằm trong quá trình bình thường của mọi trẻ. Và đại đa số trẻ có tiềm năng thành công trong việc học.

Một cách ví von, nhiều bà mẹ lo lắng khi con họ chậm mọc răng, bác sĩ sẽ sẽ cười và bảo “các bà đã gặp trẻ nào, lúc ba tuổi mà hoàn toàn lợi trơn miệng trống, không có răng chưa?” – Mỗi trẻ có thời dụng biểu riêng của cháu. Ta kiên nhẫn chờ thôi. Học nói, học đọc, học viết, trong một chừng mực nào đó cũng thế.

Kiến trúc não bộ đã có sẳn. Trừ trường hợp hiếm hoi (trẻ bị dị tật), trẻ nào cũng ra đời với hệ «cấu trúc và giao thông» não bộ (architecture reliée hay connected) sẳn sàng hoạt động. Có vùng cho tập đọc, có vùng cho học toán, học âm nhạc…

Đối với trẻ, học là được kích thích để lập các dây liên hoàn nối các tế bào não với nhau và đưa cấu trúc vào sinh hoạt.

Khả năng co giản, thích ứng, … của não bộ rất lớn.

Chẳng những đã có sẳn, hệ thống não bộ rất dễ thích ứng uyển chuyển như một loại đất sét, ta nhào nặng thế nào cũng được. Khả năng này giúp trẻ tiếp thu cái mới một cách thần kỳ, như một tờ giấy thấm. Não của trẻ là một bộ nhớ mà hiện chưa có máy tính nào có thể cạnh tranh được. Tiềm năng của não rất lớn, khai thác tốt thì bất cứ trẻ nào cũng có thể trở thành một khoa học gia uyên bác.

Về sau, càng lớn tuổi, khả năng thích ứng kém hơn nhưng vẫn hiện hữu. Chính vì thế mà ta sẽ nói về thời điểm.

Có những thời điểm thuận tiện

Trước đó thì chưa phải lúc, sau đó thì thành trể – thành ngữ của Pháp: Avant l’heure, ce n’est pas l’heure. Après l’heure, ce n’est plus l’heure –

Thí dụ về cái trể hùng hồn nhất là khả năng ngôn ngữ: nếu một đứa trẻ bị cô lập từ lúc mới chào đời tới năm 6 tuổi chẳng hạntrường hợp trẻ bị bỏ rơi hay bị nhốt trong tủ, được nuôi nhưng không liên hệ với xã hội, bé sẽ học nói rất khó khăn hay là sẽ không thể nói sau đó.

Ứng dụng phổ thông nhất mà ai cũng trải nghiệm là tuổi để học đọc và học viết. Thông thường ở các nước trên thế giới, tuổi để vào lớp 1 là 6 tuổi vì các nghiên cứu cho thấy là lúc ấy dạy trẻ đọc và viết dễ nhất, nhanh nhất. Trẻ lại đủ «chín chắn» về tâm lý và sức khoẻ, để chấp nhận kỷ luật, nhất là về giờ giấc, của trường tiểu học. Học sớm thì thường phải trả giá đắt hơn, gây áp lực cho trẻ.

Có những «vận tốc» thích hợp:

15 phút mỗi lần hay hơn là nhiều giờ liên tiếp. Sự chú ý của não bộ, kể cả não bộ của người lớn, không thể duy trì liên tục trong một thời gian dài. Ngày xưa thì ta bảo 20 phút, nhưng thật ra, các scan gần đây cho biết chính xác là sau 15 phút thì não cần … giải trí, nếu không thì cũng xao nhãng, không tiếp tục hấp thụ thêm, hay hấp thụ thêm với một kết quả thấp hơn.

Áp dụng điều này vào sư phạm thì các chuyên viên giáo dục gợi ý các giáo viên thay đổi sinh hoạt, ngừng bài giảng một vài phút, hay ít nhất, cho các bài giảng ở Đại học, thì đổi giọng nói, cho vào một câu khôi hài, cho một ảnh đèn chiếu «lạ» hay «có vấn đề» để «đánh thức» sự chú ý của cử tọa.

Khi ôn bài để chuẩn bị thi, học sinh sinh viên cũng nên chú ý đến «luật» này để tổ chức thời gian ôn bài thi của mình xen kẻ với những sinh hoạt tay chân hay giải trí.

Có những phương thức tốthơn, hữu hiệu hơn so với các phương thức khác.

Học, xong rồi đánh giá sự thu thập sau đó mới học tiếpcó kết quả hơn là tiếp tục một quá trình học không đánh giá.

Thật vậy, trả lời cho một cuộc đánh giá giúp người đi học «ôn» bài, được khuyến khích khi được «điểm» cao, thấy khó chịu khi đánh giá cho kết quả xấu – cái khó chịu này sẽ là động cơ để tiếp tục học.

Nhiều nghiên cứu cho thấy là nếu chỉ kiểm tra định kỳ hai tháng một lần thì kết quả tiếp thu kém hơn là cho kiểm tra mỗi 15 ngày ở trường tiểu học, chẳng hạn.

Vai trò của giấc ngủ trong việc học?

Trong lĩnh vực này, nhiều người đã đưa ra những lý thuyết đủ loại (nhưng thông thường là chưa được kiểm chứng), những kinh nghiệm có khi áp dụng được cho vài trường hợp (học sinh ngữ trong lúc ngủ chẳng hạn, cũng hoàn toàn không cơ sở khoa học).

Tựu chung, khoa học về giấc ngủ hiện thời cho thấy là giấc ngủ, trong trạng thái ngủ mơ – tức là nhiều nhất ở phần thứ nhì mỗi đêm, lúc gần sáng, khoảng 90 phút mỗi đêm – khoa học về giấc ngủ cho thấy là trong lúc ngủ ta không học thêm được nhưng khi ngủ mơ, ta thu xếp dọn dẹp các «kiến thức» tiếp thu trong ngày, các «trí nhớ»… Nhờ thu dọn như thế, ta loại bỏ được những cái rườm rà, những cái ngoại vi, không cần thiết để củng cố trí nhớ tập trung vào các cơ sở, có lô gích và có kiến trúc. Thế có nghĩa là ngủ đủ giờ cần cho việc học vì ngủ giúp củng cố trí nhớ, cũng cố các tiếp thu. Bác sĩ nào cũng khuyên là phải bảo vệ giấc ngủ của trẻ đang tuổi đi học.

Ứng dụng trực tiếp là đêm trước khi đi thi, ta không nên thức trắng để cố học những điều chưa nắm vững. Trái lại, phải ngủ đủ giấc để tránh trường hợp bị “cái lổ hổng đen” – le trou noir – làm ta quên hết những điều đã ôn tập.

Ngoài sự tiếp tay của thần kinh học, để cho sự học có kết quả tốt, ta cũng đừng quênvài nguyên tắc căn bản của tâm lý giáo dục học

.trẻ chỉ học những gì có ý nghĩa với chúng. Nếu bắt chúng học những điều khác mà chúng không hiểu hay không thích là … nhồi sọ chứ không còn là học. Chúng sẽ quên rất nhanh những kiến thức hấp thụ bởi cách này.

Có ý nghĩa khác với thực dụng. Một điều xa vời cũng có thể thành gần gũi với trẻ khi giáo viên biết minh họa.

.trẻ cần vào cuộc, thành diễn viên của chính sự học của mìnhchứ không thụ động nghe thầy. Những phương pháp sư phạm tích cực hiệu quả hơn là vì thế. Trẻ cần kiến trúc cái hiểu biết mà cháu phải hấp thụ, biết phá vở tổng thể để ghép trở lại theo tuần tự mà cháu nắm được, kiến trúc riêng của cháu.

.trẻ cần chú ý mới học đượcnhưng không phải chỉ ra lệnh là chú ý của trẻ sẽ được tập trung. Giáo viên cần dùng đủ loại «kế» sư phạm để động viên và làm cho trẻ chú ý đến bài học – xin nhắc lại chú ý có giới hạn là 15 phút mỗi lần.

.kiến thức đã hấp thụ cần được thực hành, bổ sung, nhắc lại thường xuyênđể làm chosự hấp thụ thành vững chắc– lập đi lập lại là phương thức giáo dục cổ điển nhưng chưa lỗi thời – bài tập ứng dụng, thí nghiệm, đi thực tiển, … là vài ba phương thức thường dùng.

Tạm kết luận

Não của trẻ là một cơ sở khởi đầu cần thiết đã sẳn sàng cho việc học. Cái cần thêm là làm sao trường học, giáo viên, phụ huynh, … góp phần vào để trẻ thực sự học. Giúp trẻ dùng khả năng của mình khám phá môi trường sống, hấp thụ những kiến thức căn bản để bươn chải trên đời, để sống với mọi người và để sống tốt.

Nguyễn Huỳnh Mai

Tham khảo

. Dehaene S., Les neurones de la lecture. NXB Odile Jacob, 2007.

. Dehaene S., La Bosse des maths. NXB Odile Jacob, 1997 (Giải Jean Rostand).

. Dehaene S., Apprendre à lire. NXB Odile Jacob, 2011.

Ông Stanilas Dehaene còn rất trẻ, sinh năm 1965, nhưng từ 1989 đã là giám đốc nghiên cứu ở INSERM, chuyên về Hình ảnh Não bộ của Tri thức. Ông cũng là giáo sư ở Collège de France, một học viện danh giá hơn cả các Đại học, ở Pháp.

MỚI NHẤT
  Nguyên tắc độc lập, tự chủ trong đường lối quốc phòng với việc bảo vệ chủ quyền quốc gia
Nguyên tắc độc lập, tự chủ trong đường lối quốc phòng với việc bảo vệ chủ quyền quốc gia

Hiện nay, trên không gian mạng vẫn còn “dư âm” về Diễn đàn an ninh châu Á Shangri-La lần thứ 14 vừa diễn ra tại Xin-ga-po. Những vấn đề địa-chính trị phức tạp, nóng bỏng và chiến lược bảo vệ chủ quyền biển, đảo Việt Nam đã và đang trở thành chủ đề mà các thế lực thù địch lợi dụng làm phương tiện để xuyên tạc đường lối chính trị, chiến lược an ninh, quốc phòng của Đảng, Nhà nước và Quân đội ta. Có người còn đặt câu hỏi, phải chăng đã đến lúc Việt Nam nên từ bỏ chính sách ba không: "Không tham gia các liên minh quân sự, không là đồng minh quân sự của bất kỳ nước nào, không cho bất cứ nước nào đặt căn cứ quân sự ở Việt Nam và không dựa vào nước này để chống nước kia"(!)

Thứ hai, 08/06/2015 - 09:54

Chẳng lẽ xã hội lại chịu thua cuộc lần nữa?
Chẳng lẽ xã hội lại chịu thua cuộc lần nữa?

(Dân trí) - Chủ tịch xã, Công an xã, Trưởng thôn, Nhà trường, Đoàn thanh niên, gia đình ... đổ lỗi cho nhau, chẳng ai chịu trách nhiệm cả. Mà cho dù có ai đó đứng ra chịu trách nhiệm thì cùng lắm cũng chỉ bị kiểm điểm, tự phê bình và xin rút kinh nghiệm sâu sắc mà thôi.

Chủ nhật, 07/06/2015 - 11:18

Bức cung, nhục hình là nguyên nhân dẫn tới án oan, sai
Bức cung, nhục hình là nguyên nhân dẫn tới án oan, sai

Tiếp tục chương trình làm việc, ngày 5/6, Quốc hội nghe Báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tình hình oan, sai trong việc áp dụng pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự và việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự theo quy định của pháp luật và thảo luận về nội dung này.

Thứ bảy, 06/06/2015 - 09:28

"Lợi ích nhóm" và chủ nghĩa tư bản thân hữu - cảnh báo nguy cơ
"Lợi ích nhóm" và chủ nghĩa tư bản thân hữu - cảnh báo nguy cơ

Lợi ích chính đáng (của một người, một nhóm) là lợi ích phù hợp với lợi ích chung của quốc gia, dân tộc, góp phần và bổ trợ cho lợi ích chung; không mâu thuẫn, không gây thiệt hại cho lợi ích chung. Lợi ích chính đáng luôn là mục tiêu và động lực đối với hoạt động của con người, cần được tôn trọng, bảo vệ và khuyến khích.

Thứ ba, 02/06/2015 - 12:45

Có hay không có hiện tượng “dìm hàng” BPhone
Có hay không có hiện tượng “dìm hàng” BPhone

Bphone đã đạt được những hiệu ứng rất tốt về mặt truyền thông, khích lệ tinh thần tự hào dân tộc, tinh thần “người Việt dùng hàng Việt”. Tuy nhiên, có hai vấn đề lớn cần được giải đáp một cách rõ ràng

Thứ ba, 02/06/2015 - 11:01

Ông cục trưởng đã làm hai việc đúng
Ông cục trưởng đã làm hai việc đúng

Ông Lại Xuân Thanh - Cục trưởng Cục Hàng không VN - gửi thư xin lỗi đến ông Trần Đình Bá vì đã tham mưu cho lãnh đạo xác minh bằng tiến sĩ của ông Bá: “Vì áp lực công việc, vì phản ứng thiếu kiềm chế khi nhất thời cảm thấy cơ quan mình, bản thân mình bị tổn thương trước những thông tin không chính xác của dư luận, tôi đã hành động một cách vội vã. Khi tham mưu cho lãnh đạo yêu cầu xác minh bằng tiến sĩ của ông, tôi chỉ muốn mọi người không bị tác động mạnh của thông tin (vốn là nhầm lẫn như chính ông xác nhận), mà thông tin đó dẫn đến mọi người hiểu sai bản thân mình, hiểu sai cơ quan do mình phụ trách”.

Thứ hai, 01/06/2015 - 10:12

Ngân khố lại bị "cháy" khét mù
Ngân khố lại bị "cháy" khét mù

(Dân trí) - Làm gì có chuyện đó. Ngày nào tôi chả lướt mạng, có tin nào đưa là Cần Thơ bị “cháy” ngân khố đâu?

Thứ hai, 01/06/2015 - 06:00

Tiền bạc, dục vọng trong vòng xoáy đời sống
Tiền bạc, dục vọng trong vòng xoáy đời sống

Khi đồng tiền khuynh đảo xã hội thì chuyện gì sẽ xảy ra?

Chủ nhật, 31/05/2015 - 10:30

Tôi lo ngại Bphone khó thành công
Tôi lo ngại Bphone khó thành công

(Dân trí) - Là người Việt Nam không phải tôi không ủng hộ sự sáng tạo và tiên phong nhưng tôi không ủng hộ sự đầu tư sai. Giống như không ai ủng hộ EVN đi kinh doanh bất động sản.

Chủ nhật, 31/05/2015 - 08:26

Bàn thêm về “Quyền im lặng”
Bàn thêm về “Quyền im lặng”

(Dân trí) - Hàng loạt các vụ án oan sai xảy ra trong thời gian vừa qua do quá trình tố tụng đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền tự do thân thể, danh dự, sức khỏe thậm chí là tính mạng của con người. Điều này đặt ra vấn đề cần thiết phải tiến hành cải cách triệt để tố tụng hình sự. Một trong những giải pháp đó chính là việc thực thi “Quyền im lặng” trong hoạt động điều tra.

Thứ sáu, 29/05/2015 - 06:00

Từ Bphone nhìn vào “căn bệnh mãn tính” của người Việt
Từ Bphone nhìn vào “căn bệnh mãn tính” của người Việt

(Dân trí) - Dù được bạn bè thế giới đánh giá là một dân tộc thông minh, cần cù, chăm chỉ nhưng thói đố kỵ kiểu “ai cho phép mày giỏi hơn tao” dường như đã ăn sâu vào máu người Việt Nam.

Thứ sáu, 29/05/2015 - 10:53

Đâu là nơi cất giữ sổ đỏ an toàn nhất
Đâu là nơi cất giữ sổ đỏ an toàn nhất

(Dân trí) - Sổ đỏ, dân xin được cấp thật là khó. Lỡ để mất mà xin lại còn khó hơn. Vậy để khỏi mất, theo ông cất ở đâu là an toàn nhất?

Thứ năm, 28/05/2015 - 07:02

ĐÁNG QUAN TÂM
Bó tay trước nạn ném đá xe khách
Bó tay trước nạn ném đá xe khách

Bé Nguyễn Phan An Khang (23 tháng tuổi) là nạn nhân của vụ ném đá xe khách xảy ra ngày 22.5 tại tỉnh Bình Thuận, được xác định chỉ còn nhìn được một mắt vì mắt phải bị thương quá nặng.

Thứ hai, 25/05/2015 - 10:03

Về miền đất Phật chiêm bái vườn tháp đẹp nhất Việt Nam
Về miền đất Phật chiêm bái vườn tháp đẹp nhất Việt Nam

(Dân trí) - Từng nghe nói về chùa Bổ Đà có vườn tháp được đánh giá là đẹp nhất Việt Nam, nhưng đúng là chỉ khi đặt chân tới nơi đây, mới cảm nhận được hết vẻ đẹp của một danh lam tự cổ được ví là miền đất phật.

Chủ nhật, 24/05/2015 - 12:33

Vì sao xuất hiện “sống trâu” trên đại lộ nghìn tỉ
Vì sao xuất hiện “sống trâu” trên đại lộ nghìn tỉ

(Dân trí) - Ở trên tôi lấy Quốc Lộ 51 làm dẫn chứng là vì từ ngày khởi công cho đến quá trình thi công tôi đi qua đi lại con đường này rất nhiều lần nên tôi đã bắt gặp họ thi công thế nào

Chủ nhật, 24/05/2015 - 07:25

Về nguyên tắc suy đoán vô tội
Về nguyên tắc suy đoán vô tội

Ngày 21.5, TAND TP.Buôn Ma Thuột tuyên buộc Viện KSND TP.Buôn Ma Thuột bồi thường cho ông Đinh Quang Điền số tiền hơn 2,8 tỉ đồng do bắt giam oan sai 243 ngày.

Thứ sáu, 22/05/2015 - 09:01

Truyện tranh sao lại thế ?
Truyện tranh sao lại thế ?

“tổ chức một lễ lớn” thì in thành “tổ trức một lễ lớn”; “Mười lăm năm sau” thì cho in thành “mười năm năm sau” hay như viết hoa bừa bãi trong câu “ nên nhà Vua Không mời dự lễ” .

Thứ sáu, 22/05/2015 - 06:00

Nhà vệ sinh rất quan trọng với… nhân phẩm
Nhà vệ sinh rất quan trọng với… nhân phẩm

Dường như công tác quản trị trường học hiện nay mới chú trọng đến các mặt học hành, thi đua chứ các vấn đề ăn ngủ, vệ sinh của học sinh thường bị coi là việc phụ.

Thứ năm, 21/05/2015 - 09:48

Tháng Năm về quê Bác
Tháng Năm về quê Bác

Trời tháng Năm càng về trưa càng nắng gắt. Dòng người và xe cộ vẫn đổ về làng Sen không ngớt. Nhìn biển số xe, tôi biết họ đến từ xa lắm, tận trên “quê hương cách mạng dựng nên cộng hòa” ở Pác Bó; nơi tít mù Tây Bắc có Điện Biên “lừng lẫy địa cầu”, tận thành phố Hồ Chí Minh xa xôi và Cà Mau mũi tàu đất nước vời vợi. Làng Sen những ngày này đúng là nơi hội tụ tâm hồn, tình cảm dân tộc. Cả nước non tụ họp quanh Người.

Thứ ba, 19/05/2015 - 03:21

Thấy gì từ việc Thái Nguyên điều chỉnh địa giới hành chính và dự toán thu chi ngân sách năm 2015 ?
Thấy gì từ việc Thái Nguyên điều chỉnh địa giới hành chính và dự toán thu chi ngân sách năm 2015 ?

Thái Nguyên sẽ không được gì nhiều ngoài tiếng tăm có 2 thành phố và 1 thị xã trong cùng 1 tỉnh.

Thứ ba, 19/05/2015 - 09:46

Ngỡ ngàng ngắm hoa sen nở giữa phố mừng sinh nhật Bác
Ngỡ ngàng ngắm hoa sen nở giữa phố mừng sinh nhật Bác

(Dân trí) - Đến TP Cao Lãnh (Đồng Tháp), du khách không khỏi bất ngờ khi chứng kiến những bông sen nở giữa phố phường. Những “ao sen” đặc biệt này luôn nở đúng dịp sinh nhật Bác.

Thứ ba, 19/05/2015 - 08:29

Phát hiện cán bộ giàu nhanh bất thường: Liệu có làm được không?
Phát hiện cán bộ giàu nhanh bất thường: Liệu có làm được không?

“Nếu chúng ta quyết tâm thì sẽ làm được, miễn là các cấp ủy, các tổ chức Đảng phải sâu sát, tôn trọng ý kiến nhân dân…”, ông Lê Quang Thưởng nói.

Thứ hai, 18/05/2015 - 02:54

Bốn lý do không nên mua sở hữu kỳ nghỉ
Bốn lý do không nên mua sở hữu kỳ nghỉ

(Dân trí) - Timeshare là hình thức đầu tư “sở hữu kỳ nghỉ” mới được du nhập vào Việt Nam, tuy nhiên loại hình du lịch này đã gây ra nhiều khiếu kiện, oán thán tại nước ngoài từ lâu. Qua quá trình tham gia bảo vệ quyền lợi ích cho người tiêu dùng trong những vụ khiếu nại, tố cáo một doanh nghiệp tại TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa cho thấy tiềm ẩn rất nhiều rủi ro đối với người tiêu dùng.

Chủ nhật, 17/05/2015 - 05:48

Giúp người nghèo thoát nghèo bằng “con cá” hay “cần câu”
Giúp người nghèo thoát nghèo bằng “con cá” hay “cần câu”

(Dân trí) - Thực tế cho thấy nhờ có những chính sách ưu tiên hỗ trợ người nghèo, nên số hộ nghèo ở nước ta đã giảm nhanh, tuy nhiên tỷ lệ hộ thoát nghèo bền vững lại chưa cao, khiến nhiều người băn khoăn đặt ra câu hỏi nên giúp người nghèo bằng “con cá” hay “cần câu”

Chủ nhật, 17/05/2015 - 09:28