Nguyên khí... ngoài biên chế

Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, sở dĩ Thân Nhân Trung vắn tắt được như thế vì thời bấy giờ quốc gia Đại Việt không chia hiền tài làm hai loại trong và ngoài biên chế.

Ở Việt Nam tuyệt đại đa số những người nghiên cứu khoa học đều làm trong cơ quan nhà nước, quyền lợi lương bổng hưu trí đương nhiên là chuyện không cần bàn, lại được giáo dục tư tưởng, hướng dẫn chuyên môn, nâng cao trình độ, giao lưu quốc tế, cung cấp kinh phí vân vân, tóm lại có rất nhiều cái hay. Cho nên một số người chẳng nghiên cứu khoa học được nhưng may mắn chuột sa chĩnh gạo trở thành công chức, một số người nghiên cứu được nhưng cứ nghe tới đề tài công trình là hỏi ngay kinh phí bao nhiêu rất giống doanh nhân. Nhưng thôi cứ biết thế, ở đây chỉ nói tới những người làm khoa học (chủ yếu là khoa học xã hội) ngoài biên chế nhà nước.

Cần nói ngay rằng làm khoa học tất nhiên phải nghiên cứu, nhưng nghiên cứu chưa chắc đã là làm khoa học. Trong cuộc sống có rất nhiều điều cần nghiên cứu, cũng có rất nhiều người có thể dùng các thao tác nghiên cứu để tìm hiểu những điều ấy, nhưng đó chưa hẳn là khoa học. Khoa học chính qui chia thành những ngành ổn định, có đối tượng nghiên cứu xác định, có hệ thống phương pháp và thao tác nhất định. Một người làm khoa học chuyên nghiệp có thể hoạt động trong một hay vài ngành tùy theo năng lực, nhưng phải nắm vững phương pháp và thao tác nghiên cứu đồng thời theo đuổi một số đề tài có hệ thống và ở mức độ chuyên sâu với những kết quả sáng tạo đủ để có thể trở thành chuyên gia ít nhất trong một ngành.

Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Từ cách hiểu nói trên mà nhìn thì những người làm khoa học ngoài biên chế nhà nước ở Việt Nam hiện nay không có nhiều, nhưng nếu đã được thừa nhận là người làm khoa học thì chắc chắn họ đã làm được một số công trình có tính hệ thống với phương pháp chuyên nghiệp, hàm lượng sáng tạo và chất lượng khoa học ít nhất không thua kém gì so với người nhà nước. Nhưng tính năng động, sự nhẫn nại, lòng tự trọng, đức liêm khiết, ý thức trách nhiệm và nhất là phẩm chất độc lập trong tư duy khoa học ở họ chắc chắn cao hơn rất nhiều người nghiên cứu khoa học trong biên chế, bằng chứng là họ không có những công trình, bài viết minh họa chủ trương, tô màu nghị quyết thường thấy trong giới khoa học quan phương. Chỉ là họ không có được những điều kiện làm việc mà những người kia có, cũng không có được sự khích lệ vật chất và tinh thần tương xứng, không lao động tiên tiến, không học hàm học vị, còn thu nhập thì dù có thâm niên làm khoa học ba bốn mươi năm cũng không thể đến hẹn lại lên để được tăng theo năm tháng, mà nếu không có chút ít tài sản thì còn phải phân tâm chia sức lo chuyện áo cơm.

Và khác với nhiều công trình trong khu vực khoa học quốc doanh, công trình của họ chỉ có một người nghiệm thu duy nhất là người đọc tức người mua, nếu nó được xuất bản, và chúng phải chịu sự thẩm định của dư luận theo cách nếu có công thì thiên hạ có quyền lờ lớ lơ, nếu có tội hay bị coi là có tội thì thiên hạ tha hồ chê bai, vì ngoài việc tự bảo vệ của từng cá nhân thì không có cơ quan nghiên cứu và ngôn luận nào có trách nhiệm giữ công đạo cho họ cả. Chuyện tác quyền cũng thế, sách bị luộc ném lên mạng cũng đành bó tay. Mà danh gì lợi gì khi số người biết tới họ còn ít hơn số người biết tới một ca sĩ, một người mẫu loại trung bình, khi công trình làm cả năm nếu được xuất bản thì nhuận bút chỉ đủ sống vài tháng, mà vẫn phải đóng thuế thu nhập nữa?

Có thể một số nhà khoa học nước ngoài quen biết họ, nhưng trong rất nhiều trường hợp lại không thể mời họ cộng tác. Có thể có một số quan chức trong chính quyền tin tưởng họ, nhưng trong rất nhiều trường hợp lại không thể giao cho họ những trách nhiệm khoa học tương xứng. Có thể một số người quen biết ủng hộ họ, nhưng trước nay chưa có ai trong số họ được cho phép lập một cái hội nghiên cứu nào đó. Vì họ không phải là người nhà nước, vậy thôi. “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, sở dĩ Thân Nhân Trung vắn tắt được như thế vì thời bấy giờ quốc gia Đại Việt không chia hiền tài làm hai loại trong và ngoài biên chế. 

Vậy họ chịu thiệt thòi và chấp nhận sự thiệt thòi vì cái gì? Chỉ vì sự khát khao hiểu biết và lòng mong muốn được chủ động chia sẻ tri thức với cộng đồng. Nhưng xã hội đã làm gì cho họ trong trách nhiệm là xã hội, chính quyền đã làm gì cho họ trên cương vị là chính quyền, đồng nghiệp trong biên chế nhà nước đã làm gì cho họ với tư cách là đồng nghiệp? Theo chỗ họ và rất nhiều người khác biết, mấy vụ đó cho đến nay cơ bản vẫn chưa có gì. Cũng có thể có một số cá nhân hay tổ chức muốn giúp đỡ tạo điều kiện này khác, nhưng trong rất nhiều trường hợp, họ lại không thể nhận lãnh những nghĩa cử ân tình ấy. Được giải thưởng thường mang tiếng thị phi, nhận tiền giúp dễ nếm mùi tủi nhục chỉ là một mặt, mặt kia của vấn đề là sau khi tiếp nhận nghĩa cử, thụ hưởng ân tình thì họ còn có thể tiếp tục độc lập trong tư duy và hoạt động khoa học hay không.

Cho nên trước mắt, họ cứ việc tự sinh tự diệt, còn nếu muốn tự sướng lúc chịu thiệt thòi, họ có thể tìm một tên gọi khác cho sự khát khao và lòng mong mỏi của mình, đừng nói mình muốn cống hiến, vì khoa học, cho tương lai gì gì. Những động cơ sang trọng ấy trong thực tế chủ yếu không phải dành cho họ.

Cứ gọi là Kiếm cơm.

Theo Cao Tự Thanh
Tuần Việt Nam
MỚI NHẤT
Hối lộ rồi sẽ nhận hối lộ
Hối lộ rồi sẽ nhận hối lộ

Gần 50% số người dân được hỏi trên toàn quốc cho rằng phải hối lộ mới có được việc làm trong khu vực hành chính công, đó là kết quả khảo sát trong báo cáo Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở VN (PAPI) công bố ngày 14.4 tại Hà Nội.

Thứ năm, 16/04/2015 - 09:14

Làm luật như "vá săm xe đạp"
Làm luật như "vá săm xe đạp"

Mong rằng, sau lần ban hành mới Bộ luật Dân sự lần này, từ lần sau khi sửa đổi Bộ luật Dân sự chúng ta sẽ thực hiện theo phương thức “vá săm xe đạp”.

Thứ năm, 16/04/2015 - 08:01

Không thể lấy tiền thuế dân đền quyết sách sai
Không thể lấy tiền thuế dân đền quyết sách sai

Người dân không chấp nhận việc lấy công quỹ để trả cho DN vì điều này vô lý. Ai đưa ra quyết định sai thì phải chịu trách nhiệm. Không thể lấy ngân sách bù vào để tạo tiền lệ cho hành vi sai.

Thứ tư, 15/04/2015 - 10:21

Hãy để thời gian trả lời bằng sự thật
Hãy để thời gian trả lời bằng sự thật

Sinh tại Việt Nam, lớn lên tại Mỹ, mấy năm gần đây trong tư cách Tổng thư ký tuần báo Việt Weekly (Mỹ), Etcetera Nguyễn có dịp trở về Việt Nam để tác nghiệp. Nhân kỷ niệm 40 năm Ngày giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước, Etcetera Nguyễn gửi tới BáoNhân Dânbài viết nói lên suy nghĩ của mình về thực chất hoạt động "chống cộng" ở hải ngoại, về vai trò của Việt Weekly trong khi đưa tin khách quan, trung thực về tình hình đất nước...

Thứ ba, 14/04/2015 - 08:56

Những trái dưa nghĩa tình
Những trái dưa nghĩa tình

(Dân trí) - Sáng nay, hàng chục tấn dưa từ vùng lũ Quảng Nam đã được các bạn trẻ chuyển ra Hải Phòng. Cũng như người dân các tỉnh thành khác, người Hải Phòng đổ xô đi mua dưa, không màng giá cả, chất lượng, miễn có thể góp chút tình cho người dân vùng thiên tai.

Thứ bảy, 11/04/2015 - 04:49

Việt Nam “dẫn đầu” và “nhất thế giới”?
Việt Nam “dẫn đầu” và “nhất thế giới”?

Năm 2013, Ngân hàng Thế giới chỉ ra: Việt Nam thuộc nhóm nước dẫn đầu thế giới về xây dựng pháp luật nhưng lại thuộc nhóm nước yếu kém nhất thế giới về thực thi pháp luật.

Thứ sáu, 10/04/2015 - 06:46

Tôi đã viết đơn rút con khỏi… đội tuyển học sinh giỏi
Tôi đã viết đơn rút con khỏi… đội tuyển học sinh giỏi

Sâu xa hơn cả việc trượt đại học hay lỡ du học này chính là áp lực "gà chọi" trên vai đã làm cho nhiều học sinh học chuyên mất sự cân bằng, khó thành công trong cuộc sống sau này.

Thứ sáu, 10/04/2015 - 06:06

Những tấm lòng thơm thảo
Những tấm lòng thơm thảo

(Dân trí) - Sau vài ngày kêu gọi sự ủng hộ của cộng đồng, cả trăm tấn dưa ngập lụt đã được tiêu thụ hết. Tại Hà Nội, có ngày 14 tấn dưa vừa đưa về đã được bán hết vèo.

Thứ sáu, 10/04/2015 - 12:44

Không có học sinh hư, chỉ có học sinh chưa ngoan.
Không có học sinh hư, chỉ có học sinh chưa ngoan.

(Dân trí) - ranh giới giữa học sinh hư và học sinh chưa ngoan lại rất gần. Vậy làm thế nào để giúp những học sinh chưa ngoan trở lại thành học sinh ngoan,

Thứ sáu, 10/04/2015 - 12:35

Đi ngược lợi ích của dân, phải quyết bãi nhiệm
Đi ngược lợi ích của dân, phải quyết bãi nhiệm

Cụ thể hóa cơ chế cử tri bãi nhiệm Đại biểu khi người đó không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân.

Thứ năm, 09/04/2015 - 02:05

Nô nức rủ nhau đi xin
Nô nức rủ nhau đi xin

(Dân trí) - Nếu còn dư suất nào thì làm ơn đi, cậu nhớ xin thêm luôn cho mấy anh em phòng này mỗi người một suất nhé. Tha thiết nhờ đấy!

Thứ năm, 09/04/2015 - 12:48

Thôn nghèo và món quà hoành tráng của huyện
Thôn nghèo và món quà hoành tráng của huyện

(Dân trí) - Liệu cái cổng chào mà huyện tặng, có làm được điều gì đó cho đồng bào như ông trưởng phòng VHTT nói trong công cuộc bảo tồn văn hóa dân tộc khi mà cuộc sống của hơn một nửa hộ dân trong thôn còn nghèo khó?

Thứ tư, 08/04/2015 - 11:47

ĐÁNG QUAN TÂM
Bộ GTVT cần thanh tra ngay các dự án "dính" nghi án tiêu cực
Bộ GTVT cần thanh tra ngay các dự án "dính" nghi án tiêu cực

(Dân trí) - Theo TS. Dương Thanh Biểu - nguyên Phó viện trưởng VKSND Tối cao, Bộ Giao thông vận tải cần tổ chức thanh tra ngay các dự án giao thông đã được Ngân hàng Thế giới và cơ quan công tố Hàn Quốc nhắc tới trong những nghi án tiêu cực.

Thứ ba, 07/04/2015 - 07:30

“Ầm ĩ” những dự án giao thông “dính mùi” tiêu cực!
“Ầm ĩ” những dự án giao thông “dính mùi” tiêu cực!

(Dân trí) - PMU18 - vụ án “ầm ĩ” nhất liên quan trực tiếp tới giới chức cấp cao của ngành giao thông vận tải (GTVT), vụ án PCI và JTC sử dụng vốn ODA Nhật Bản; các nhà thầu nước ngoài có hành vi tiêu cực khi tham gia các dự án giao thông tại Việt Nam.

Thứ ba, 07/04/2015 - 02:12

Báo động tình trạng lộn xộn trong nội dung và minh họa truyện cho thiếu nhi
Báo động tình trạng lộn xộn trong nội dung và minh họa truyện cho thiếu nhi

Trong một thời gian ngắn, hàng loạt những cuốn sách, truyện cho thiếu nhi có ngôn từ phản cảm, minh họa không phù hợp bị phanh phui khiến các bậc phụ huynh không khỏi boăn khoăn, lo lắng trong việc lựa chọn sách cho con.

Thứ bảy, 04/04/2015 - 11:08

Hết dê, gà, giờ lại nhím lạc vào nhà quan
Hết dê, gà, giờ lại nhím lạc vào nhà quan

(Dân trí) - 3 cán bộ xã Quế Long "nhận nhầm" toàn bộ số con nhím trên cấp cho dân gồm ông Trần Hữu Sáu - Phó bí thư Đảng ủy, ông Đỗ Văn Kiên, Chủ nhiệm Hợp tác xã nông nghiệp, mỗi người 5 con. Riêng ông Đỗ Đình Hùng, Phó chủ tịch xã nhận 6 con.

Thứ sáu, 03/04/2015 - 01:23

Cây gì?
Cây gì?

(Dân trí) - Cây mới đường Nguyễn Chí Thanh Có tên gọi rất "ngon lành": Vàng tâm!

Thứ sáu, 03/04/2015 - 01:00

Chọn mùa thấp điểm để sửa sân bay
Chọn mùa thấp điểm để sửa sân bay

Để không làm xáo trộn việc đi lại của hành khách trong kỳ nghỉ lễ 30.4 và 1.5, Cục Hàng không VN cho biết sẽ quyết định không thực hiện sửa chữa sân bay Tân Sơn Nhất trong giai đoạn từ 10.4 - 25.6.

Thứ năm, 02/04/2015 - 10:46

Lại đúng quy trình?!
Lại đúng quy trình?!

(Dân trí) - Ai đời xả 30 triệu m3 nước mà chỉ báo trước có một giờ đồng hồ. Tui chỉ xót cho hàng trăm héc ta lúa của dân Quảng Điền bị mất trắng thôi.

Thứ năm, 02/04/2015 - 09:11

Cây xanh đâu phải chuyện nhỏ
Cây xanh đâu phải chuyện nhỏ

(Dân trí) - Dù lãnh đạo TP Hà Nội đã kịp thời chỉ đạo dừng việc chặt hạ ào ạt thay thế cây xanh ở một số tuyến đường Hà Nội, nhưng mấy hôm nay câu chuyện cây xanh vẫn trở thành “tâm điểm” từ bàn trà vỉa hè cho đến tận công sở.

Thứ năm, 02/04/2015 - 09:05

U23 Việt Nam giành vé dự vòng chung kết U23 châu Á
U23 Việt Nam giành vé dự vòng chung kết U23 châu Á

(Dân trí) - Sau khi giành chiến thắng đậm trước U23 Macau, U23 Việt Nam đã “nín thở” chờ đợi các trận đấu tiếp theo của vòng loại U23 châu Á. Và dù không còn duy trì được vị trí số 1 trong các đội nhì bảng song U23 Việt Nam đã chính thức có vé đến Qatar.

Thứ ba, 31/03/2015 - 10:10

Bí thư Hà Nội: Không xử lý nóng vội vụ chặt hạ cây xanh
Bí thư Hà Nội: Không xử lý nóng vội vụ chặt hạ cây xanh

(Dân trí) - “Về vấn đề chặt hạ cây xanh, người dân đang chờ đợi kết quả thanh tra minh bạch, công khai. Nhưng việc này cần phải thận trọng. Việc triển khai đã có phần nóng vội rồi mà nay xử lý lại nóng vội nữa thì hai cái vội cộng lại thành cái sai nữa”, Bí thư Thành ủy Hà Nội lưu ý.

Thứ ba, 31/03/2015 - 01:55

Đâu là điểm dừng cho sự tưởng tượng?
Đâu là điểm dừng cho sự tưởng tượng?

(Dân trí) - Tôi thực sự choáng khi được biết cuốn sách về chuyện“Thạch Sanh”trong cuốn“Truyện Cổ tích Việt Nam có chi tiết trước khi mẹ Thạch Sanh qua đời, bà đã cởi quần nhường cho con để con không phải sống trong tình trạng ở truồng.

Thứ ba, 31/03/2015 - 10:19

Vụ sập giàn giáo kinh hoàng ở Formosa (Hà Tĩnh): Nếu như họ biết lắng nghe…
Vụ sập giàn giáo kinh hoàng ở Formosa (Hà Tĩnh): Nếu như họ biết lắng nghe…

(Dân trí) - Đất nước hôm nay trong hòa bình xây dựng, vậy mà từng ngày, từng giờ vẫn phải chứng kiến, gánh chịu những nỗi đau mất mát lớn lao như thế. Nếu chúng ta biết lắng nghe, nếu chúng ta biết tôn trọng thì nỗi đau của nhân dân sẽ vợi bớt và niềm vui hạnh phúc sẽ đong đầy.

Thứ hai, 30/03/2015 - 07:00