TPHCM "mất trắng" 18 địa danh: Không phải cứ thích là phá, là đập

Bản danh sách 18 địa danh lịch sử mất tích không còn dấu vết của thành phố.

Tại nhà riêng, TS Nguyễn Minh Hoà - người có thâm niên hơn 25 năm làm việc trong Hội đồng quy hoạch - kiến trúc TP. Hồ Chí Minh đã cho PV Lao Động mục sở thị bản danh sách 18 địa danh lịch sử mất tích không còn dấu vết của thành phố này.

Trong một hội thảo được tổ chức cuối năm 2019, PV được biết, tiến sĩ đã gây "choáng váng" khi đưa ra bản danh sách 18 địa danh đã biến mất ở TPHCM. Ông có thể nói rõ hơn về bản danh sách này? 

- Tôi có thể kể ra một vài trong số đó như: Thương xá Tax, cầu ba cẳng độc nhất vô nhị ở Đông Nam Á ở kênh Hàng Bàng, Tháp quan sát phòng cháy chữa cháy đầu tiên của thành phố trong Sở Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy, Nhà đèn Chợ Quán hay Công viên Chi Lăng... Tất cả đã dần biến mất không còn lại một dấu vết nào, giống như chúng chưa hề có mặt ở thành phố này.

Kiến trúc sư danh tiếng của thế kỷ 20 là Le Corbusier có một câu nói đại ý rằng, diện mạo của một thành phố lâu đời giống như khuôn mặt người lớn tuổi. Mà đã là khuôn mặt người lớn tuổi thì không thể không có nếp nhăn, có vết nám, thậm chí là cả những vết sẹo.

Nhưng đó mới là khuôn mặt người. Nếu không có chúng, thì đó là khuôn mặt của manơcanh, bóng mịn, vô hồn. Những di sản văn hoá - lịch sử - kiến trúc cũng chính là những nếp nhăn của khuôn mặt thành phố vậy.

TPHCM mất trắng 18 địa danh: Không phải cứ thích là phá, là đập - 1

Thương xá Tax - công trình từng gắn bó hơn 130 năm thăng trầm với TPHCM nay đã không còn nữa

Ai cũng biết việc cải tạo, chỉnh trang, nâng cấp thì thế nào cũng động chạm đến phần cổ, phần cũ của cơ thể thành phố. Nhưng thực sự rất đau xót. 

Để quy trách nhiệm cho vấn đề này có thể là khó khăn nhưng với tư cách một chuyên gia nghiên cứu, tiến sĩ có thể nói về một phần nguyên nhân của câu chuyện?

- So với Hà Nội và nhiều thành phố lớn khác như Bangkok, Jakarta, Bắc Kinh thì TP.Hồ Chí Minh không có nhiều di sản và di tích hoành tráng. Đáng ra không nhiều thì phải chắt chiu. Nhưng điều đáng tiếc ở chỗ, không phải hậu quả chiến tranh hay xung đột, một loạt các di sản lịch sử - kiến trúc bị biến mất lại diễn ra vào thời kỳ đô thị hoá nhanh từ sau năm 1990. 

Có một luồng tư tưởng rất lạ là nhiều người nghĩ rằng, đến TP.Hồ Chí Minh chỉ là để kiếm tiền, là để làm kinh tế. Điều đó vô hình chung dẫn đến ý thức về văn hoá, về giá trị của lịch sử phần nào giảm đi. Hoặc có những tư tưởng thậm chí còn phân biệt giữa công trình có nguồn gốc này, nguồn gốc nọ. 

TPHCM mất trắng 18 địa danh: Không phải cứ thích là phá, là đập - 2

Tiến sĩ Nguyễn Minh Hoà - Uỷ viên Hội đồng quy hoạch - kiến trúc TPHCM trong cuộc trao đổi với PV Lao Động.

Một mảnh đất sinh ra với nhiều lịch sử khác nhau, dù giai đoạn đó như thế nào thì chúng vẫn là lịch sử. Tôi chỉ lấy ví dụ như trước đây, người Pháp từng xây dựng tháp quan sát phòng cháy chữa cháy đầu tiên của thành phố vào năm 1867, nhưng thế hệ sau đã phá bỏ đi di sản gần 200 năm tuổi này. Họ phá xong rồi mới thông báo, với một câu gọn lỏn "cứ thế đập thôi" và xây lên một cái mới hoàn toàn. 

Hay như ở trung tâm thành phố từng có quán cà phê Givral, gắn liền với hình ảnh nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, ông thường ngồi đó uống cafe mỗi sáng. Giờ quán đã đóng cửa nhưng trước đây ngay cả một tấm bảng đề cập đến giá trị của địa danh này cũng chẳng hề được dựng lên. 

Nhưng có vẻ như cơ chế để công nhận hay bảo vệ những địa danh một cách xứng đáng trước khi chúng biến mất đã không được chú ý?

- Một lỗi rất lớn là chúng ta đã không kiểm kê toàn bộ di sản trong thành phố để lọc và phân loại, phân loại xong thì quyết định đâu là loại 2, loại 3, cái nào cấp quốc gia, cái nào cấp thành phổ để bảo vệ nó. 

Nhưng ở đây có điểm bất cập là Luật Di sản của mình hiện nay chưa hoàn thiện. Ví dụ như Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện thành phố đẹp kiệt tác nhưng lại không được công nhận di sản do vướng phải chuyện chủ sở hữu phải làm đơn, nên không ai người ta muốn làm.

TPHCM mất trắng 18 địa danh: Không phải cứ thích là phá, là đập - 3

Tiến sĩ Nguyễn Minh Hoà cho rằng cần có biện pháp để làm sống động những địa danh lịch sử.

Hơn nữa, để bảo vệ phải tạo được cơ chế, khi muốn động đến di sản phải được Chính phủ, hội đồng khoa học cho phép, trên cơ sở đồng thuận của người dân. Có phương án cụ thể, chứ không phải thích là phá, là đập. 

Ở khía cạnh một người làm chuyên môn, tiến sĩ có thể đưa ra giải pháp nào cho câu chuyện bảo tồn di sản của TPHCM?

- Một trong số các cách thức mà một số nước đã làm là có “phụ lục” (bảng giới thiệu, hình ảnh) của di sản bị phá huỷ ở ngay tại công trình mới. 

Mới đây, chúng ta đã có tiến bộ khi lập được danh sách hơn 30 di sản phải giữ của thành phố. Nhưng điều quan trọng là phải làm cho nó tồn tại trong sự sinh động của đời sống hiện nay. 

Thành phố nào cũng phải phát triển, rộng lớn hơn, hiện đại hơn. Nhiều công trình xưa cũ có thể phải thay thế, nhưng cái vượt lên trên tất cả là thái độ với lịch sử. Một khi biết trân trọng, nâng niu thì sẽ tìm ra những giải pháp hợp lý nhất, ít tổn thất nhất không chỉ về cảnh quan, mà hơn hết là tình cảm của những người yêu thành phố này!

18 địa danh biến mất của TPHCM (theo TS Nguyễn Minh Hoà):

- Thung lũng xanh ở khu vực Trung tâm, theo trục Lê Duẩn.

- Địa điểm lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng tại khu vực Ba Son và Ụ tàu 

- Cầy cầu sắt trong Thảo Cầm viên 

- Tháp quan sát phòng cháy chữa cháy đầu tiên của thành phố ở khuôn viên sở Cảnh sát PCCC

- Cây cầu ba cẳng độc nhất vô nhị ở Đông Nam Á ở kênh Hàng Bàng, quận 6

- Toà Đại sứ quán Mỹ 

- Trại David trong sân bay Tân Sơn Nhất

- Công Viên Chi Lăng 

- Quán càphê nổi tiếng mang tên Sài Gòn Givral

- Thương xá Tax

- Hàng cây trăm tuổi trên đường Tôn Đức Thắng, 

- Dãy nhà Shophouse hình ống của người Hoa, theo phong cách Nam Trung Hoa ở đường Trần Văn Kiểu

- Nhà đèn Chợ Quán 

- Chợ gạo đầu tiên của Sài Gòn, chợ Trần Chánh Chiếu

- Một số tháp nước hình nấm

- Chùa Liên Trì ở Thủ Thiêm

- Cầu Nhị Thiên Đường 

- Vòng xoay Quách Thị Trang cùng tượng Trần Nguyên Hãn

Theo Đình Trường - Anh Tú 

Báo Lao động

MỚI NHẤT
Lợi ích của việc nộp phạt trực tuyến trong vi phạm giao thông
Lợi ích của việc nộp phạt trực tuyến trong vi phạm giao thông

Người dân kỳ vọng về việc thí điểm nộp phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia (DVCQG) sẽ được thông qua.

Thứ hai, 02/03/2020 - 04:11

TPHCM "mất trắng" 18 địa danh: Sở Văn hoá Thể thao nói gì?
TPHCM "mất trắng" 18 địa danh: Sở Văn hoá Thể thao nói gì?

Các công trình phá bị bỏ hay thay thế "đã được cân nhắc kỹ lưỡng giữa hai yếu tố bảo tồn và phát triển"

Chủ nhật, 01/03/2020 - 03:51

Giới khoa học lo ngại về 2 ca nhiễm COVID-19 ít thấy
Giới khoa học lo ngại về 2 ca nhiễm COVID-19 ít thấy

Hai ca nhiễm COVID-19 đáng lo ngại ở Mỹ và Nhật Bản có thể báo hiệu bệnh dịch này có thể còn diễn biến khó lường.

Thứ bảy, 29/02/2020 - 09:32

Xây dựng thông tư quy định về hương ước, quy ước
Xây dựng thông tư quy định về hương ước, quy ước

Xây dựng Dự thảo Thông tư quy định về công nhận hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư thôn, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc tổ dân phố, khu phố, khối phố và tương đương.

Thứ sáu, 28/02/2020 - 06:09

Sự thực đằng sau việc giảm đột ngột các ca nhiễm COVID-19 ở Trung Quốc
Sự thực đằng sau việc giảm đột ngột các ca nhiễm COVID-19 ở Trung Quốc

Trung Quốc trong ngày qua công bố các ca nhiễm COVID-19 chỉ ở mức vài trăm, con số thấp nhất trong nhiều tuần qua.

Thứ năm, 27/02/2020 - 09:17

Không vì phòng dịch mà cố thủ trong bốn bức tường
Không vì phòng dịch mà cố thủ trong bốn bức tường

Khắc phục hậu quả của dịch bệnh Covid-19 gây ra tại Việt Nam, tạo đà phát triển cho ngành Du lịch Việt Nam sau dịch.

Thứ tư, 26/02/2020 - 09:41

Những chuyến xe 0 đồng
Những chuyến xe 0 đồng

Hoạt động chưa được 1 năm nhưng “Chuyến xe nghĩa tình giá 0 đồng” của nhóm anh Hồ Ngọc Thanh (Đà Nẵng) đã “quen mặt” với những bệnh nhân Quảng Nam, Đà Nẵng.

Thứ ba, 25/02/2020 - 06:20

Nên giãn, hoãn các khoản nợ cho doanh nghiệp
Nên giãn, hoãn các khoản nợ cho doanh nghiệp

Do ảnh hưởng của dịch Covid-19, mục tiêu đạt 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2020 sẽ trở nên khó khăn hơn

Thứ hai, 24/02/2020 - 06:10

Sao lại bình luận ác ý những nỗi đau của người khác
Sao lại bình luận ác ý những nỗi đau của người khác

(Dân trí) - chuyện buồn, việc đau lòng của người khác mà đưa lên facebook ác ý soi mói để đàm tiếu là rất không nên

Chủ nhật, 23/02/2020 - 09:29

Đóng bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ, có phải trả trợ cấp mất việc?
Đóng bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ, có phải trả trợ cấp mất việc?

Trường hợp NLĐ đã làm cho công ty từ năm 2015 và đã được đóng bảo hiểm thất nghiệp cùng năm 2015 thì doanh nghiệp có phải trả trợ cấp thôi việc không?

Thứ bảy, 22/02/2020 - 08:24

Phòng dịch nhưng học sinh cũng phải được nghỉ hè
Phòng dịch nhưng học sinh cũng phải được nghỉ hè

Bộ GDĐT đã có văn bản đề nghị xem xét tiếp tục cho học sinh, sinh viên nghỉ học đến hết tháng 2.2020.

Thứ sáu, 21/02/2020 - 07:35

Nghĩ về Quảng Ninh từ chối cho tàu khách của Ý cập cảng
Nghĩ về Quảng Ninh từ chối cho tàu khách của Ý cập cảng

(Dân trí) - Nói gì thì nói, đây là quyết định không nên có vì nó không chỉ làm méo mó tới ngành du lịch mà còn làm ảnh hưởng hình ảnh Việt Nam thân thiện, mến khách với bạn bè quốc tế.

Thứ năm, 20/02/2020 - 04:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Việt Nam có trường đại học vào tốp 10 đại học nghiên cứu hàng đầu ASEAN
Việt Nam có trường đại học vào tốp 10 đại học nghiên cứu hàng đầu ASEAN

Đầu năm 2020, Việt Nam lần đầu tiên có một đại học được xếp vào tốp 10 đại học nghiên cứu xuất sắc nhất khu vực Đông Nam Á (ASEAN).

Thứ ba, 18/02/2020 - 04:03

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ thiêng liêng
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ thiêng liêng

Công tác tư tưởng là cầu nối giữa nhận thức và hành động vì sự tồn tại xã hội và phát triển lịch sử

Thứ hai, 17/02/2020 - 08:52

Hành vi đăng tải thông tin sai lệch, thao túng giá sẽ bị xử phạt ra sao?
Hành vi đăng tải thông tin sai lệch, thao túng giá sẽ bị xử phạt ra sao?

Trong bối cảnh dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus Corona gây ra, nhiều tài khoản facebook đã đăng tải thông tin sai lệch, gây hoang mang dư luận.

Chủ nhật, 16/02/2020 - 08:17

Hành trình phát tán virus Corona của 1 người từ Châu Á sang Châu Âu
Hành trình phát tán virus Corona của 1 người từ Châu Á sang Châu Âu

Một người Anh dự hội nghị bị WHO điều tra vì nghi phát tán virus Corona, đã lây nhiễm cho ít nhất 11 người khác trong hành trình trở về nước.

Thứ bảy, 15/02/2020 - 07:00

Dịch cúm nCoV và những tấm lòng
Dịch cúm nCoV và những tấm lòng

(Dân trí) - Đến những lúc “nước sôi lửa bỏng”, chúng ta mới nhận rõ còn nhiều nhiều lắm con người sẵn sàng vào những điểm nóng với quyết tâm cao nhất để phòng chống dịch cúm do virus nCoV gây ra.

Thứ sáu, 14/02/2020 - 04:22

Tăng cường tự học ở nhà
Tăng cường tự học ở nhà

Giúp học sinh không quên kiến thức và theo kịp được với việc học sau thời gian nghỉ phòng chống dịch nCoV,

Thứ năm, 13/02/2020 - 09:06

Cây sáng kiến của Cholimex
Cây sáng kiến của Cholimex

Không chỉ thu hút người đối diện bởi sự thông minh, ai đã từng tiếp xúc và làm việc với Lê Đức Anh đều có chung cảm nhận, anh là người nhiệt thành, say mê với công việc và luôn quan tâm đến đồng nghiệp.

Thứ ba, 11/02/2020 - 05:47

“Quan” tham và cách xử lý nửa vời
“Quan” tham và cách xử lý nửa vời

(Dân trí) - Dù số những “quan” tham “không ăn từ thứ gì” chỉ là số ít, nhưng cách xử lý nửa vời  khiến dư luận bức xúc.

Thứ ba, 11/02/2020 - 05:05

Lòng dân yêu Đảng như là yêu con
Lòng dân yêu Đảng như là yêu con

Phải làm sao để “Lòng Dân yêu Đảng như là yêu con”.

Thứ hai, 10/02/2020 - 05:42

Lệnh phải thắng!
Lệnh phải thắng!

Những chỉ đạo quyết liệt từ Thủ tướng Chính phủ về việc phòng chống dịch virus Corona

Chủ nhật, 09/02/2020 - 05:29

Nghị định 15/2020/NĐ-CP: Phương thuốc mạnh chặn “virus” gây bệnh hoang mang
Nghị định 15/2020/NĐ-CP: Phương thuốc mạnh chặn “virus” gây bệnh hoang mang

Trong những nguồn gây “bệnh” có cả những thông tin sai lệch, thất thiệt về virus Corona tại Việt Nam.

Thứ bảy, 08/02/2020 - 09:12

Cân bằng giữa công việc và cuộc sống
Cân bằng giữa công việc và cuộc sống

Nếu bạn muốn có một sự nghiệp trọn vẹn thì việc cân bằng giữa cuộc sống và công việc là điều bắt buộc.

Thứ sáu, 07/02/2020 - 09:11