Thứ năm, 23/03/2017 - 12:50

Hiệu trưởng Harvard: “Chiến tranh Việt Nam - mãi mãi định hình thế hệ chúng tôi"

Dân trí

Sáng ngày 23/3, Hiệu trưởng ĐH Harvard, Giáo sư Drew Gilpin Faust, đã có bài thuyết trình về chiến tranh Việt Nam tại Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM. Bà cho rằng, những năm tháng chiến tranh Việt Nam, những địa danh như Khe Sanh, Đà Nẵng...luôn không ngừng vang vọng tâm trí tôi trong suốt mấy thập kỷ qua".

"Chiến tranh Việt Nam" - ám ảnh suốt quãng đời còn lại

Mở đầu buổi nói chuyện, Giáo sư Drew Gilpin Faust cho biết trước khi trở thành Hiệu trưởng ĐH Harvard, bà là một học giả và giảng viên lịch sử trong suốt hơn 30 năm. Vì vậy, bà rất vui mừng khi có mặt tại trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, một trung tâm nghiên cứu lịch sử hàng đầu của Việt Nam.

"Việc có mặt tại đây, ở đất nước các bạn, đối với tôi mang rất nhiều ý nghĩa, bởi vì nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng của hai quốc gia đã quyện chặt vào nhau và ảnh hưởng tới tất cả chúng ta. Cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước theo cách nói của các bạn – và “Chiến tranh Việt Nam” theo cách gọi của chúng tôi – đã mãi mãi định hình thế hệ chúng tôi, những người trưởng thành trong thập niên 1960-1970".

Giáo sư Drew Gilpin Faust bày tỏ: "dù rằng suốt những năm tháng đó, tôi chưa từng vượt 8000 dặm để đặt chân đến nơi này, nhưng những địa danh như Khe Sanh, Pleiku, Ấp Bắc, Điện Biên Phủ, Vịnh Bắc Bộ, Đà Nẵng, Huế, Sài Gòn, Hà Nội luôn không ngừng vang vọng trong tâm trí tôi trong suốt mấy thập kỷ qua.

Tôi đã hằng mong ít nhất một vài địa danh trong số này không chỉ dừng ở con chữ. Các bạn có một khẩu hiệu nhắn gửi khách du lịch rằng “Việt Nam là một đất nước chứ không phải một cuộc chiến tranh.”

Giáo sư Drew Gilpin Faust, Hiệu trưởng thứ 28 của ĐH Harvard có bài phát biểu trước sinh viên và giảng viên trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn TPHCM sáng nay (23/3)
Giáo sư Drew Gilpin Faust, Hiệu trưởng thứ 28 của ĐH Harvard có bài phát biểu trước sinh viên và giảng viên trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn TPHCM sáng nay (23/3)

Vị hiệu trưởng Harvard cho rằng, giống như rất nhiều người Mỹ khác từng đến đây, tôi vẫn hằng mong đến một ngày nào đó, Việt Nam trong tâm trí tôi không phải tên gọi của một cuộc xung đột bất ngờ ập đến với thế hệ chúng tôi, mà là một quốc gia và xã hội với tất cả sự phức hợp, vẻ đẹp, lịch sử, sự sống động và triển vọng của nó.

"Không hiểu sao, dường như đối với tôi, tìm hiểu đất nước của các bạn trở thành điều cần thiết để hiểu chính đất nước của tôi. Thanh niên trai tráng trong thế hệ chúng tôi đã phải đối diện với giấy gọi nghĩa vụ quân sự, khiến nhiều người phải đấu tranh nội tâm xem họ có nên tuân thủ pháp luật, phụng sự cuộc chiến mà họ cho rằng vừa không khôn ngoan vừa bất chính"- hiệu trưởng Harvard nhấn mạnh trong bài phát biểu của mình.

Bà cũng cho hay, đối với lớp phụ nữ trẻ như tôi thời bấy giờ, tình thế tiến thoái lưỡng nan đỡ mang tính trực diện cá nhân hơn, nhưng nó thôi thúc chúng tôi đặt câu hỏi nghi ngờ về quốc gia của mình, về nên dân chủ và về tính nhân văn của chúng tôi.

Trong bài phát biểu, hiệu trưởng Harvard đã nhắc đến Michael Herr, một nhà báo Mỹ chuyên viết về cuộc chiến này đã từng viết rằng Việt Nam là những gì tất cả chúng tôi đã có thay vì một tuổi thơ hạnh phúc".

Vị hiệu trưởng cho biết, ở Harvard, hằng năm cứ đến tháng 5 là hàng trăm cựu sinh viên sẽ về lại trường để kỷ niệm 50 năm ngày ra trường của họ. Tại đây, các thành viên của khóa 1967 – cả nam và nữ – sẽ dành một phần thời gian để cùng nhau tưởng nhớ lại cách thức Cuộc chiến đã định hình những tháng năm đại học của họ, và thảo luận xem “Chiến tranh Việt Nam” đã ảnh hưởng đến họ hơn nửa thế kỷ ra sao.

Một thành viên khóa này từng là lính thủy đánh bộ đã viết: “rất nhiều người thế hệ tôi… đã phải có những lựa chọn về Việt Nam khiến chúng tôi bị ám ảnh suốt quãng đời còn lại của mình, cả lúc tỉnh cũng như khi mơ”.

Bà Faust cho rằng lịch sử giúp chúng ta hình dung và đấu tranh cho hòa bình
Bà Faust cho rằng lịch sử giúp chúng ta hình dung và đấu tranh cho hòa bình

Lịch sử chiến tranh để lại như một di sản cho hiện tại

Trong bài thuyết trình của mình, vị hiệu trưởng Harvard đã dẫn chứng, cuộc chiến ở ngoài nước Mỹ, 3 triệu tấn bom và 11 triệu gallon thuốc diệt cỏ; 58.220 lính Mỹ hy sinh, so với con số ước tính khoảng hơn 3 triệu quân và dân Việt Nam thiệt mạng trong“Chiến tranh Đông Dương lần thứ hai”.

"Nhưng cả hai xã hội của chúng ta đều sống với những bóng ma, với ký ức và với những di sản. Với hậu quả chiến tranh" - Điều này đã ám ảnh vị hiệu trưởng Harvard suốt thời gian qua cho đến tận bây giờ bà vẫn chưa hoàn toàn thấu hiểu.

Hiệu trưởng Harvard cho rằng, việc trưởng thành trong thập niên 1960 đã tạo ra cho bà sự cuốn hút dai dẳng với chiến tranh, với cách mà những đòi hỏi khủng khiếp của nó có thể nhào nặn các cá nhân và xã hội, với sự khúc xạ không tránh khỏi của quan điểm và lý tưởng chiến tranh, với những áp lực tột cùng của nó. Chiến tranh có thể ví như “lửa thử vàng” thuần chất, đối với mỗi cá nhân cũng như cho toàn xã hội.

Trong cuộc trò chuyện với sinh viên, Hiệu trưởng Harvard dành khá nhiều thời gian nhắc đến cuộc nội chiến Mỹ thế kỷ 19, đây là cuộc Nội chiến đòi hỏi sự hy sinh to lớn. Khoảng 750.000 người đã chết – nhiều hơn thương vong của tất cả các cuộc chiến tranh từ trước gộp lại cho tới Chiến tranh Việt Nam. Mất mát này chiếm tới 2,5% dân số.

“Tại sao lựa chọn chiến tranh? Tại sao anh phải viết về cuộc chiến?”, trong bài thuyết trình của mình hiệu trưởng Harvard đã nhắc tới nhân vật Kiên trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng “Nỗi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh tự vấn. Ngay cả khi anh ta cố gắng hết sức để tìm một chủ đề khác, anh cũng “không thể thôi viết về chiến tranh”.

Cũng như anh, chúng ta viết, chúng ta trò chuyện và chúng ta ghi nhớ bởi chúng ta đều cố gắng để hiểu chiến tranh đã nhào nhặn chúng ta ra sao. Việt Nam và Hoa Kỳ đã đối đầu nhau trong một cuộc chiến kéo dài và tàn phá nặng nề. Giờ đây, riêng cũng như chung, chúng ta đang đối diện với hậu quả của nó.

"Lịch sử là điều không thể thiếu. Lịch sử giúp chúng ta đối diện với những vong hồn và ma quỷ mà bi kịch quá khứ để lại như một di sản cho hiện tại. Nó soi rọi những sự mù quáng và tàn bạo đã làm nên chiến tranh. Nó giúp chúng ta hình dung và đấu tranh cho hòa bình" - Vị hiệu trưởng Harvard nhấn mạnh.

Lê Phương