Ân nghĩa mãi mãi không phai mờ từ Giáo sư Phan Ngọc Liên

Dân trí Cuộc sống cứ trôi đi theo một chiều về quá khứ. Quy luật nghiệt ngã của cuộc đời chẳng loại trừ ai. Thầy đã dũng cảm và kiên cường vượt lên tất cả…

Mới đấy mà đã gần 50 năm trôi qua, kể từ ngày anh chị em chúng tôi được học những bài học đầu tiên từ Thầy - GS Phan Ngọc Liên.


GS Phan Ngọc Liên

GS Phan Ngọc Liên

Ngày ấy, “đại bản doanh” của khoa Lịch sử đặt ở một làng cách thị trấn Đoàn Đào, Hưng Yên chừng năm, sáu kilômét. Giảng đường là những nếp nhà tranh tre nứa lá, do thầy, trò tự dựng, lợp. Lớp học của chúng tôi bé tí, chỉ kê đủ năm bộ bàn, ghế được ghép bằng những thân tre buộc chặt. Sàn lớp đổ xỉ than, đi kêu lạo xạo.

Cả lớp chỉ có 10 anh chị em, 7 nam, 3 nữ. Và thầy chủ nhiệm khoa Lê Văn Sáu thường khen, chúng tôi là những “hạt gạo trên sàng”. Chả là, sau 3 năm học tập, đại đa số anh chị em ra công tác, Khoa chỉ chọn giữ lại có 10 người để học tiếp năm thứ 4.

Hôm ấy, khoảng đầu Xuân năm 1969, trời mưa lất phất rắc như bụi phấn, hơi se lạnh, cây xoan trước lớp tỏa hương hăng hắc. Cả lớp chúng tôi cứ hai người một bàn, ngồi ngay ngắn và hồi hộp chờ thầy vào lớp. Qua thông tin “truyền khẩu” từ cán bộ lớp, thì thầy giáo dạy chuyên đề Phương pháp giảng dạy cho chúng tôi là một người miền Nam, mới ở Liên Xô về. Cả lớp háo hức lắm, và ngưỡng mộ những người thầy đã từng du học ở Liên Xô về chẳng khác gì đón chào thiên sứ từ trên thiên đường bay tới.

Sau vài phút, một người đàn ông dong dỏng cao, da trắng, khuôn mặt trái xoan bước vào lớp. Chúng tôi vừa đứng dậy chào, vừa… bí mật quan sát thầy. Với chất giọng trầm và ấm, thầy giới thiệu đôi nét về mình và làm quen với từng sinh viên trong lớp.

Tôi vui mừng vì nhận ra Thầy chính là người đã chụp ảnh cho mấy chị em chúng tôi cùng các thầy Chiêm Tế, Trương Hữu Quýnh, Đặng Đức An… và bác chủ nhà dân tộc Tày ở Việt Bắc cuối năm 1966. Hồi đó chúng tôi đang học năm thứ 2. Thầy còn trêu tôi sinh viên năm thứ 2 sao mà bé thế như học sinh cấp 2. Tôi e thẹn trả lời Thầy “vâng, vì em đi học trước tuổi Thầy ạ”.

Ba tiết học trôi qua sao nhanh thế. Ra khỏi giảng đường, chúng tôi sà ngay vào bếp ăn. Ngày đó, cả khoa, thầy và trò đều ăn chung một bếp. Thầy trò chúng tôi ngồi quây quần chung một mâm. Gọi là mâm cho sang chứ thời ấy “vũ khí” ẩm thực bất li thân của chúng tôi chỉ có một chiếc bát tô sắt tráng men và một chiếc thìa. Bát tô được xếp lên bàn và chị nuôi cứ thế xới cơm, rồi chan canh “toàn quốc”, rồi xếp một vài miếng đậu kho mặn.

Thỉnh thoảng lắm mới có một hai miếng thịt, thái mỏng như giấy, gắp lên không cẩn thận dễ bị gió thổi bay. Bát ai nấy bưng, ngồi tụ tập thành mâm, chỉ loáng cái là hết ngay tô cơm. Nhiều hôm còn chả có cơm, vỏn vẹn chỉ có chiếc bánh bột mì hấp hoặc luộc, vừa đen vừa rắn, nằm gọn trong bát. Chúng tôi gọi là nắp hầm, ăn veo một cái là hết.

Đang thời chiến, lại tuổi ăn tuổi lớn, chúng tôi chả bao giờ được ăn no bụng, ấy vậy mà vẫn học hành chăm chỉ, hàng tuần vẫn lên Hiệu bộ ở Đoàn Đào gánh gạo, gánh than cho nhà bếp, hoặc lấy sách cho lớp. Chị cấp dưỡng ưu tiên, bưng đặt trước mặt Thầy một tô cơm, một ít rau muống xào cùng vài ba miếng thịt kho.

Chúng tôi vừa ăn vừa trò truyện với Thầy. Thầy nhìn sang chúng tôi, như sực nhớ ra điều gì, Thầy bưng tô cơm, đĩa thức ăn, xẻ làm ba, bốn phần rồi xúc vào bát cho các chị ngồi cạnh Thầy. Phần còn lại, quay sang phía tôi, vừa trút cơm vào bát tôi, Thầy vừa trêu “dành cho cô học trò cấp 2, bé nhất lớp, ăn nhiều cho chóng lớn”. Mọi người cưới ầm lên vui vẻ. Tôi lí nhí nói lời cảm ơn Thầy. Thầy bảo, tôi quên, trưa nay bác chủ nhà dặn tôi về ăn cơm.

Thầy trìu mến nhìn lũ quỷ chúng tôi ăn ngon lành rồi kể chuyện về ngôi trường nào đó ở tận Liên Xô, nơi Thầy theo học. Thầy bảo, chúng ta chịu khó, chịu khổ vài năm nữa, hết chiến tranh, đất nước thống nhất, cả lớp chúng tôi sẽ là những hạt giống tốt cho các trường Đại học ở hai miền Nam – Bắc. Thầy thủ thỉ, ân cần. Chắc thương chúng tôi bị đói nên đã nhường cơm để chị em chúng tôi no lòng bữa đó.


Từ trái sang phải Các giáo sư: Chiêm Tế, Phan Ngọc Liên, Trương Hữu Quýnh, Đặng Đức An và bác chủ nhà Dân tộc Tày cùng các nữ sinh năm 2 tại Việt Bắc cuối 1966

Từ trái sang phải Các giáo sư: Chiêm Tế, Phan Ngọc Liên, Trương Hữu Quýnh, Đặng Đức An và bác chủ nhà Dân tộc Tày cùng các nữ sinh năm 2 tại Việt Bắc cuối 1966

Thời gian trôi đi, hết hè, kết thúc khóa học, tôi được ở lại Khoa công tác. Tôi vừa là trò, vừa là đồng nghiệp của Thầy. Sau một thời gian, tôi được đi học nghiên cứu sinh ở trường Đại học Tổng hợp Hoàng gia Praha, Cộng hòa Séc. Tôi nhớ rất rõ cảm xúc của mình khi nhận được lá thư của Thầy.

Chiều đông, tuyết rơi trắng xóa. Như thường lệ, chiều nào cũng vậy, từ thư viện hay giảng đường về kí túc xá là chúng tôi tạt qua phòng tin, mở hộp, tìm thư nhà. Thấy phong bì và nét chữ lạ, người gửi là Thầy, tôi không tin vào mắt mình. Và càng không hiểu sao Thầy lại gửi thư cho tôi. Trước khi đi học, tôi chỉ đến chào tạm biệt Thầy, cô. Từ đó cũng chưa có dòng thư nào gửi riêng về Thầy.

Tôi lóng ngóng, vội vàng xé bao thư và lướt nhanh từng dòng chữ. Linh tính như báo việc chẳng lành đang xảy ra với Thầy. Thầy hỏi thăm sức khỏe và việc học hành, nghiên cứu của tôi.

Và cuối thư Thầy báo tin, cô Dung, phu nhân của Thầy bị bệnh nan y, cô đang đau đớn trong cơn bạo bệnh. Thầy đã tìm nhiều thầy, nhiều bài thuốc, song hiện bệnh vẫn chưa thuyên giảm. Thầy bảo, nếu tìm ở Praha có thuốc đặc trị, nhờ mua về gửi cho cô.

Tôi bàng hoàng, ngơ ngác bước vào phòng mình. Cô giáo vốn khỏe mạnh là thế, cớ sao lại đổ bệnh. Tôi không thể mua nổi thứ thuốc Thầy cần vì thuốc đặc hiệu ấy không bán trên thị trường. Sau vài tuần nhờ cậy, tìm kiếm không có kết quả, tôi viết thư về xin lỗi Thầy mà lòng day dứt. Chỉ có việc cỏn con ấy mà tôi đã không làm được cho Thầy! Sau đó tôi được tin cô đã mất, và tôi càng ân hận, xót xa.

Về nước, tôi ghé thăm Thầy và các cháu. Trong căn hộ nhỏ ở tập thể Đại học Bách khoa, Thầy sống trong cảnh gà trống nuôi con. Thầy gầy rộc đi, đôi mắt trũng sâu, giọng nói trầm buồn, nặng trĩu. Căn phòng lạnh lẽo, trống trải. Tôi thắp nén hương trầm khấn cô và quà biếu Thầy chỉ là chiếc bút kim tinh làm kỉ niệm.

Cuộc sống cứ trôi đi theo một chiều về quá khứ. Quy luật nghiệt ngã của cuộc đời chẳng loại trừ ai. Thầy đã dũng cảm và kiên cường vượt lên tất cả để cống hiến cho lí tưởng, cho sự nghiệp. Thầy như cây nến, tự đốt cháy mình để thắp sáng cho bao thế hệ học trò kế bước. Ngày gia đình và Nhà trường tiễn đưa Thầy về cõi vĩnh hằng, em cũng không có mặt vì mẹ em cũng vừa mất trước Thầy một ngày, sợ trùng tang, em phải ở nhà.

Em đã có bao nhiêu là lỗi với Thầy, mà ân nghĩa của Thầy thì không bao giờ trả hết. Thấm thoắt đã gần 50 năm từ ngày đầu nghe bài Thầy giảng và 9 năm Thầy ra đi về cõi vĩnh hằng, gọi là thắp nén hương thơm làm mát dạ Người, mong Thầy tha thứ.

Học trò Đài Lân

Hà Nội, Xuân Mậu Tuất 2018

MỚI NHẤT
Sức ép lớn đối với đại học: “Thay đổi hoặc tụt hậu”
Sức ép lớn đối với đại học: “Thay đổi hoặc tụt hậu”

(Dân trí) - “Thay đổi hoặc Tụt hậu” – đó chính là câu hỏi lựa chọn mang tính chiến lược đang đặt ra với các trường đại học hiện nay trong thời kỳ 4.0.

Thứ hai, 19/02/2018 - 08:17

Gặp nam sinh giành điểm cao nhất tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Vật lý
Gặp nam sinh giành điểm cao nhất tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Vật lý

(Dân trí) - Hai năm liên tiếp giành giải cao tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, em Nguyễn Ngọc Long đã mang niềm tự hào về cho nhà trường, ngành Giáo dục xứ Thanh. Ngọc Long từng được nhận Bằng khen tại cuộc thi Olympic Châu Á Thái Bình Dương môn Vật lý lần thứ 18.

Thứ hai, 19/02/2018 - 07:48

Điểm danh 6 “hot girl” tuổi Tuất nổi tiếng trong cộng đồng du học sinh
Điểm danh 6 “hot girl” tuổi Tuất nổi tiếng trong cộng đồng du học sinh

(Dân trí) - 6 cô gái sinh năm 1994 nổi tiếng trong cộng đồng du học sinh Việt nhiều nước trên thế giới không chỉ gây ấn tượng mạnh bởi vẻ ngoài xinh đẹp cuốn hút mà còn bởi trí tuệ, tài năng và niềm đam mê riêng cùng nỗ lực khẳng định vẻ đẹp của thế hệ phụ nữ trẻ Việt ở xứ người.

Thứ hai, 19/02/2018 - 06:00

Bà giáo U80 của học sinh nghèo vùng biển
Bà giáo U80 của học sinh nghèo vùng biển

(Dân trí) - Hình ảnh bà giáo già đã ngoài 70 tuổi vẫn cần mẫn, tận tình lên lớp dạy chữ cho học sinh nghèo nơi vùng quê ven biển đã in đậm trong tâm trí của biết bao thế hệ học sinh cũng như người dân địa phương. Hơn 15 năm qua, lớp học tình thương của cô Thông là địa chỉ quen thuộc của những em học sinh khuyết tật, có hoàn cảnh khó khăn...

Thứ hai, 19/02/2018 - 05:03

Mời bạn thử tài chính tả tiếng Anh
Mời bạn thử tài chính tả tiếng Anh

(Dân trí) - Nếu bạn làm đúng ít nhất 8 trong số 10 câu hỏi dưới đây trong bài trắc nghiệm chính tả tiếng Anh, bạn chắc hẳn là rất giỏi môn Ngoại ngữ này.

Thứ hai, 19/02/2018 - 01:03

“Cảm ơn báo Dân trí đã “giữ” học sinh ở lại trường”
“Cảm ơn báo Dân trí đã “giữ” học sinh ở lại trường”

(Dân trí) - Sau gần một năm, học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc không phải nhịn đói đi học và cũng không còn chân trần đến lớp. Những thay đổi tại ngôi trường đóng chân tại xã nghèo nhất tỉnh Đắk Nông đã góp phần vào việc giữ chân học trò ở lại của các thầy cô giáo trường này.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 03:25

“Mùng 3 tết thầy” và quan niệm về người thầy hiện đại
“Mùng 3 tết thầy” và quan niệm về người thầy hiện đại

(Dân trí) - Người xưa vẫn quan niệm: “Vua, thầy, cha ấy ba ngôi, kính thờ như một, trẻ ơi ghi lòng”. Người học tết thầy cô như tết cha mẹ mình, ngược lại người thầy cũng luôn coi học trò như con mình, cùng buồn vui với sự trưởng thành của những thế hệ học trò.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 02:04

Bốn bài luận ấn tượng nhất năm 2017 của du học sinh Việt
Bốn bài luận ấn tượng nhất năm 2017 của du học sinh Việt

(Dân trí) - Với rất nhiều bạn trẻ có ý định du học Mỹ, viết luận luôn là phần đau đầu và tốn thời gian nhất bởi bài luận được ví là “linh hồn” của bộ hồ sơ, giúp ứng viên ghi điểm với hội đồng tuyển sinh các trường đại học. Dưới đây là 4 bài luận ấn tượng nhất năm 2017 của các bạn du học sinh Việt.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 01:00

Mùng 3 Tết thầy!
Mùng 3 Tết thầy!

(Dân trí) - Cuộc sống trôi đi, những giá trị xưa cũ cũng ngày một phai nhòa, nhiều người trong số chúng ta không còn mong đợi quá nhiều ngày Tết nữa, và cũng không ít ý kiến cho rằng Tết thời hiện đại đang “nhạt” dần.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 10:00

Bản Khó, bản Nghèo - Điểm sáng học tập nơi vùng cao
Bản Khó, bản Nghèo - Điểm sáng học tập nơi vùng cao

(Dân trí) - Xuất phát từ nghèo khó nên 400 năm trước người ta đã lấy cái tên đó để đặt tên bản. Thế nhưng, ít ai biết rằng, cũng từ nghèo khó, người dân bản Nghèo, bản Khó (xã Hồi Xuân, huyện Quan Hóa, Thanh Hóa) lại vươn lên làm giàu cho bản làng bằng tri thức.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 09:20

Thử tài tinh mắt: Bạn nhìn thấy số nào trong những hình này?
Thử tài tinh mắt: Bạn nhìn thấy số nào trong những hình này?

(Dân trí) - Liệu bạn có thể nhìn thấy những con số ẩn trong những hình dưới đây? Chỉ bạn nào cực tinh mắt mới nhìn ra đúng cả 7 số trong các hình.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 08:03

Hồ Chủ tịch với sự nghiệp trồng người - trồng cây
Hồ Chủ tịch với sự nghiệp trồng người - trồng cây

(Dân trí) - Có lẽ trong suốt cuộc đời của mình, có hai mối quan tâm có thể nói lớn nhất của Danh nhân Văn hóa Thế giới - Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự nghiệp trồng người và sự nghiệp trồng cây. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 07:15

ĐÁNG QUAN TÂM
Học tiếng Anh mỗi ngày: Cách bày tỏ tình yêu lãng mạn nhất!
Học tiếng Anh mỗi ngày: Cách bày tỏ tình yêu lãng mạn nhất!

(Dân trí) - Tình yêu là thứ tình cảm đẹp đẽ, lãng mạn và rực sáng nhất. Hãy bày tỏ tình cảm của bạn, nếu chưa chuẩn bị được những câu nói ‘đốn tim’ nhất thì trước tiên hãy tìm hiểu về tình yêu – ‘love’ trong tiếng Anh và những từ ngữ liên quan nhé!

Chủ nhật, 18/02/2018 - 06:53

6 câu chuyện cảm động về giáo viên năm 2017
6 câu chuyện cảm động về giáo viên năm 2017

(Dân trí) - Trong bức tranh giáo dục của năm 2017, hình ảnh nhiều người thầy tận tâm, tận lực đã lan tỏa trong toàn ngành và toàn xã hội, tạo ra cảm hứng, niềm tin yêu trong học sinh, tạo động lực mới trong dạy học cho các thầy cô giáo trong cả nước. Đó là hình ảnh người thầy vượt rừng đưa học sinh về trường, là nồi cháo sáng của thầy cô giúp học sinh vùng cao ấm lòng trong những ngày giá rét…

Chủ nhật, 18/02/2018 - 06:03

Môn Tự nhiên lên ngôi, môn Xã hội “thất thế”
Môn Tự nhiên lên ngôi, môn Xã hội “thất thế”

(Dân trí) - Tết năm nay tôi được giao một trọng trách đặc biệt của dòng họ là tư vấn tuyển sinh cho các cháu thi đại học sắp tới. Các anh chị luôn nghĩ tôi là người “sáng suốt” hơn cả trong dòng họ. Vì vậy mà chuyện này các anh chị đã ủy quyền cho tôi quyết định tương lai và số phận của các cháu.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 05:03

3 "hot boy" tuổi Tuất siêu tài năng khiến các cô gái trẻ “đổ gục”
3 "hot boy" tuổi Tuất siêu tài năng khiến các cô gái trẻ “đổ gục”

(Dân trí) - Tài năng, sở hữu hàng loạt những thành tích “khủng” về học tập nghiên cứu hay việc làm… ba chàng trai “tuổi tuất” (sinh năm 1994) Ngô Di Lân, Chris Khoa Nguyễn, Bùi Minh Triết được các bạn trẻ trầm trồ ngưỡng mộ gọi là “con nhà người ta”.

Chủ nhật, 18/02/2018 - 03:00

Học trò xin chữ và bài học về nét đẹp cội nguồn
Học trò xin chữ và bài học về nét đẹp cội nguồn

(Dân trí) - Sáng mùng 1 Tết Nguyên đán, hàng nghìn học sinh lớp 12 đã tới Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) xin chữ. Theo cô Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên Ngữ Văn Trường THPT Chu Văn An (Hà Nội), những bức thư pháp được nâng niu trên tay các sĩ tử mỗi dịp xuân về không chỉ là CHỮ, mà phải là sự trân quí với Chân Thiện Mỹ, với đức nhân nghĩa trong tâm hồn cốt cách con người.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 02:03

Chia sẻ ngày xuân của nam sinh lớp 11 giành giải Nhất quốc gia môn Tin học
Chia sẻ ngày xuân của nam sinh lớp 11 giành giải Nhất quốc gia môn Tin học

(Dân trí) - "Nếu có cơ hội thì mình phải làm ngay, cứ có cơ hội đến là mình phải tận dụng" - đó là chia sẻ của em Trịnh Hữu Gia Phúc, học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa) - người vừa giành giải Nhất cuộc thi học sinh giỏi quốc gia năm 2017 môn Tin học.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 09:48

Ngày đầu năm mới, bạn trẻ nườm nượp chen chân xin chữ ông đồ
Ngày đầu năm mới, bạn trẻ nườm nượp chen chân xin chữ ông đồ

(Dân trí) - “Đỗ Đạt”, “Đăng khoa”, … chính là những chữ được các bạn trẻ xin nhiều nhất tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (HN) trong những ngày đầu năm mới.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 09:04

3 công trình nghiên cứu ấn tượng của học giả Việt năm 2017
3 công trình nghiên cứu ấn tượng của học giả Việt năm 2017

(Dân trí) - Bằng niềm say mê và tâm thế nghiên cứu khoa học nghiêm túc, các học giả Việt là tác giả/đồng tác giả chính những công trình nghiên cứu ấn tượng được công bố trên các tạp chí uy tín hàng đầu thế giới trong năm qua.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 06:03

Cùng nghe du học sinh tiêu biểu “hé lộ” dự định trong năm Mậu Tuất
Cùng nghe du học sinh tiêu biểu “hé lộ” dự định trong năm Mậu Tuất

(Dân trí) - Tết đến, mọi người đều lên những dự định đầy hứng khởi cho năm mới. Bốn gương mặt trẻ tiêu biểu trong cộng đồng du học sinh Việt: Kiều Phương, Quốc Huy, Nam Phương, Huyền Trang đã chia sẻ những kế hoạch, ấp ủ cho năm 2018 hứa hẹn nhiều trải nghiệm khám phá và hết mình vì đam mê.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 06:00

Trắc nghiệm vui về đoán từ trong tiếng Anh
Trắc nghiệm vui về đoán từ trong tiếng Anh

(Dân trí) - Với mỗi câu hỏi dưới đây, bạn hãy nhìn vào hai bức tranh và đoán xem phải thêm chữ cái nào để tạo ra từ thứ hai từ từ thứ nhất (đối tượng miêu tả của bức tranh thứ nhất) nhé.

Thứ bảy, 17/02/2018 - 01:03

Những cô giáo một lòng hướng về Trường Sa
Những cô giáo một lòng hướng về Trường Sa

Có chồng là lính đảo Trường Sa, những cô giáo đã chấp nhận hy sinh niềm hạnh phúc riêng, kể cả những cái Tết đoàn viên bên gia đình. Ở đất liền họ vẫn một lòng hướng về biển đảo với niềm tin yêu son sắt.

Thứ sáu, 16/02/2018 - 02:22

Top 10 bạn trẻ Việt được "trải thảm" vào ĐH danh giá nhất nước Mỹ 2017
Top 10 bạn trẻ Việt được "trải thảm" vào ĐH danh giá nhất nước Mỹ 2017

(Dân trí) - Những người trẻ Việt xuất sắc thuộc thế hệ 9X đã chinh phục thành công các trường đại học danh tiếng hàng đầu của Mỹ và thế giới với những suất học bổng "khủng". Xuất phát điểm, con đường và cách thức riêng biệt nhưng tất cả đã gặp nhau ở khát khao cháy bỏng vươn tới những chân trời tri thức.

Thứ sáu, 16/02/2018 - 12:00