Cơ hội và thách thức ở cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4

Dân trí Trao đổi với phóng viên, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (ĐH QGHN) cho rằng: “Thay đổi nền công nghiệp sản xuất toàn cầu thông qua việc tự động hóa quy trình sản xuất, kết hợp các hệ thống ảo và thực thể, hội tụ của các công nghệ mới là viễn cảnh các chuyên gia kỳ vọng đối với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4”
>>Giải pháp nào giúp trường đại học đón nhận cuộc cách mạng công nghiệp 4.0?
>>Không đổi mới, giáo dục đại học sẽ “chết” trước cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
>>Giáo dục đại học đứng trước cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Vậy đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 là gì và cuộc cách mạng này liệu có ảnh hưởng gì tới công cuộc hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nước của Việt Nam hiện nay?

Để làm rõ điều này, Dân trí trân trọng giới thiệu bài viết của GS.TSKH Nguyễn Đình Đức – chuyên gia đầu ngành của Việt Nam trong lĩnh vực Vật liệu và Kết cấu Tiên tiến. Ông đã công bố 200 bài báo, báo cáo khoa học, trong đó có 80 bài trên các tạp chí quốc tế ISI. GS Nguyễn Đình Đức hiện nay là Trưởng PTN Vật liệu và Kết cấu Tiên tiến của Trường ĐH Công nghệ -Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN)...


GS.TSKH Nguyễn Đình Đức

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức

Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư là gì?

Nhìn lại lịch sử, thời kỳ cuối thế kỷ XVIII chứng kiến cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, sự ra đời của động cơ hơi nước và năng lượng nước đã thay đổi diện mạo nền công nghiệp thế giới với việc cơ giới hoá sản xuất, mở ra kỷ nguyên sản xuất cơ khí.

Giai đoạn sau của thế kỷ IXX là sự bùng nổ của kỹ thuật điện, dây chuyền lắp ráp và sản xuất hàng loạt, đánh dấu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2. Giữa thế kỷ IXX là thời điểm bắt đầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 3, công nghệ thông tin bắt đầu bùng nổ nhanh chóng và quá trình sản xuất được tự động hóa dựa trên hệ thống quản lý máy tính, được xúc tác bởi sự phát triển của chất bán dẫn, siêu máy tính, máy tính cá nhân và Internet.

Thời điểm hiện tại là giai đoạn đầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Cuộc cách mạng này được hình thành trên nền tảng thành tựu vượt bậc của cuộc cách mạng thứ 3, xóa nhòa ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số và sinh học với trung tâm là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa - rô bốt, và Internet of Things (IoT).

Sự dịch chuyển khoa học kỹ thuật này mới bắt đầu và rục rịch chuyển mình, nhưng sẽ phức tạp và phạm vi ảnh hưởng vô cùng sâu rộng, sẽ phát triển và lan truyền với tốc độ chưa từng có tiền lệ so với ba cuộc cách mạng công nghiệp trước đây.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 được tạo nên bởi sự hội tụ của các công nghệ mới chủ yếu như IoT- Internet kết nối mọi vạn vật, rô bốt cao cấp, công nghệ in ấn 3D, điện toán đám mây, công nghệ di động không dây, trí tuệ thông minh nhân tạo, công nghệ nano, khoa học về vật liệu tiên tiến, lưu trữ năng lượng và tin học lượng tử...

Các công nghệ sẽ mang tính liên ngành sâu rộng, sức mạnh tiếp cận và xử lý số lượng lớn các yêu cầu từ khách hàng tại cùng một thời điểm, dung lượng lưu trữ dữ liệu không giới hạn, những bước tiến ấn tượng trong lĩnh vực tương tác giữa máy móc và thế giới sinh học, trí thông minh nhân tạo, và từ đó sẽ là nền tảng để xuất hiện các mô hình kinh doanh mới.

Ví dụ các tổ chức, hình thức kinh doanh mà rô bốt sẽ là nhân lực chủ đạo thay thế cho con người trong tương lai.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4sẽ tạo ra sản phẩm theo yêu cầu cụ thể của khách hàng với chi phí phù hợp và xây dựng hệ thống sản xuất hàng loạt có khả năng linh hoạt điều chỉnh theo thay đổi của nhu cầu xã hội, tạo ra lợi ích và tối ưu nhất cho các bên liên quan.

Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến thế giới

Đối với các nhà sản xuất, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 chứng kiến sự du nhập của các công nghệ tiên tiến giúp tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, tăng hiệu quả sản xuất, thúc đẩy sáng tạo và phát triển của nền công nghiệp trong dài hạn. Chi phí vận chuyển và liên lạc giảm, dây chuyền cung cấp hiệu quả hơn, chi phí thương mại được giảm thiểu.

Đối với người tiêu dùng, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 hứa hẹn sẽ thay đổi phương thức tiêu dùng, thời gian tiếp cận sản phẩm.Các hoạt động như tiêu dùng, sử dụng dịch vụcơ bản đều có thể thực hiệntừ xa. Thêm vào đó, người tiêu dùng được tiếp cận thông tin sản phẩm minh bạch hơn do áp lực duy trì lợi thế cạnh tranhgiữa các nhà sản xuất.

Một ví dụ là trong thời đại của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 là ngành dệt maycó thể sẽ hoàn toàn tự động hóa (từ khâu tự động quét cơ thể người để lấy số đo, cho đến sản phẩm cuối cùng); ngành lắp rắp ô tô cũng sẽ hoàn toàn tự động. Cơ quan, doanh nghiệp có nhân công rô bốt, và đương nhiên sẽ kéo theo là những vấn đề phải giải quyết về mặt pháp lý, chẳng hạn tính hợp pháp của các giao dịch được thực hiện hoàn toàn hoặc một phần lớn bằng máy móc thay thế cho con người.

Đối với các cơ quan lập pháp, công nghệ và thiết bị hạ tầng số cho phép việc tương tác hai chiều giữa người dân và chính phủ, đồng thời tăng sức mạnh giám sát và lãnh đạo, điều tiết nền kinh tế, do vậy, sẽtăng cường và đẩy nhanh sự minh bạch và hội nhập. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 sẽ giúp tăng cường an ninh quốc gia dưới sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ nếu hệ thống điều hành nhà nước đủ linh hoạt để quản lý, hợp tác chặt chẽ vớicác doanh nghiệp và công dân.

Tuy nhiên, cuộc cách mạng này cũng tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ sự cân bằng của thị trường lao động. Khi rô bốt và tự động hóa lên ngôi, số lượng lao động dư thừa sẽ tăng lên. Mặt khác, khoảng cách giàu nghèo sẽ gia tăng giữa những đối tượng cung cấp vốn tài chính và vốn tri thức (các nhà sáng chế, cổ đông và nhà đầu tư) và những đối tượng phụ thuộc vào sức lao động (người lao động).

Theo cách nhìn nhận đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 có thể tạo ra sự sụt giảm thu nhập đối với số đông dân cư tại các nước phát triểnkhi nhu cầu nhân lực có trình độ cao tăng đồng thời nhu cầu nhân lực phổ thông giảm mạnh. Trong lịch sử, các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây cũng làm sâu sắc hơn bất bình đẳng xã hội, kéo theo hàng loạt những biến động lớn về kinh tế, chính trị bao gồm những điều chỉnh về thuế và an sinh xã hội.

Một viễn cảnh khác là các tổ chức, doanh nghiệp có thể chưa đủ tiềm lực để tiếp nhận các công nghệ mới; hoặc các cơ quan hành pháp gặp khó khăn trong công tác tuyển dụng cán bộ quản lý các công nghệ mới một cách toàn diện khi các vấn đề an ninh quốc gia ngày càng phức tạp với sự kết hợp giữa các yếu tố truyền thống và yếu tố phi truyền thống (như chiến tranh mạng, vũ khí sinh học). Viễn cảnh đó đặt ra thách thức phải đổi mới, cải thiện cơ cấu hoặc tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao với cả doanh nghiệp và chính phủ.

(Còn tiếp)

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, ĐHQGHN

MỚI NHẤT
Cặp đôi Quán quân GLN New Face 2016: “Đừng bao giờ từ bỏ giấc mơ”
Cặp đôi Quán quân GLN New Face 2016: “Đừng bao giờ từ bỏ giấc mơ”

Trải qua hơn 3 tháng tranh tài hấp dẫn, hành trình tìm kiếm Guơng mặt đại sứ GLN & JOLO đã đi đến chặng đường cuối cùng. Bằng tiết mục tài năng độc đáo, phần thi ứng xử khéo léo, thông minh Nguyễn Văn Đại và Đào Thị Phương Ngọc đã thuyết phục được ban Giám khảo khó tính cùng hàng trăm khán giả có mặt tại khán phòng.

Thứ ba, 20/12/2016 - 07:51

Việt Nam trước cuộc cách mạng công nghiệp lần 4: Cần có nhân tài!
Việt Nam trước cuộc cách mạng công nghiệp lần 4: Cần có nhân tài!

(Dân trí) - Cuộc cách mạng công nghiệp lần 4 sẽ tác động đến Việt Nam ở nhiều mặt, trong đó nổi lên vấn đề giáo dục và khoa học công nghệ. Vậy chúng ta đón nhận cơ hội và thích ứng với nó như thế nào trong tương lai?

Thứ ba, 20/12/2016 - 07:27

Hiệu phó không học, không thi vẫn có bằng nghề
Hiệu phó không học, không thi vẫn có bằng nghề

(Dân trí) - Tại trường trung cấp kỹ nghệ Thanh Hóa, nhiều học sinh không cần học, thi vẫn được cấp bằng. Ngay cả hiệu phó của trường cũng được cấp bằng nghề trong khi không học, không thi.

Thứ ba, 20/12/2016 - 07:13

Dừng hoạt động lớp học “Đánh thức não giữa bằng NLP”
Dừng hoạt động lớp học “Đánh thức não giữa bằng NLP”

(Dân trí) - Do chưa được cấp phép, lớp học “Đánh thức não giữa bằng NLP” của Công ty cổ phần đào tạo đánh thức tiềm năng Việt đã bị Sở GD&ĐT Thanh Hóa yêu cầu dừng hoạt động.

Thứ ba, 20/12/2016 - 06:58

Giải toán trên mạng: Cuộc thi biến thành chạy đua “việt dã”?
Giải toán trên mạng: Cuộc thi biến thành chạy đua “việt dã”?

(Dân trí) - “Một đứa trẻ bình thường mất từ 30-50 phút cho 8 vòng thi ở lần làm bài đầu tiên, sau vài chục lần làm đi làm lại, kết quả đó chỉ còn khoảng 10 phút. Đó có phải trí tuệ và sự sáng tạo không? Hoàn toàn không, đó là thành tích, kiểu thuần Việt. Nó không khác mấy trò chơi điện tử, càng chơi càng thành thục, càng thành thục càng nhanh”.

Thứ ba, 20/12/2016 - 06:54

Phó Thủ tướng: Đào tạo cử nhân hành chính sẵn sàng tâm thế bước vào cuộc chơi lớn
Phó Thủ tướng: Đào tạo cử nhân hành chính sẵn sàng tâm thế bước vào cuộc chơi lớn

(Dân trí) - Phó Thủ tướng Chính phủ Trương Hòa Bình cho rằng, Học viện Cán bộ TPHCM giữ một vị trí quan trọng trong đào tạo lực lượng trí thức trẻ, các cử nhân hành chính trong tương lai có đủ phẩm chất, năng lực, sẵn sàng tâm thế bước vào cuộc chơi lớn của thời kỳ hội nhập.

Thứ ba, 20/12/2016 - 06:30

Việt Nam giành HCB Olympic quốc tế về Thiên văn học và Vật lý thiên văn
Việt Nam giành HCB Olympic quốc tế về Thiên văn học và Vật lý thiên văn

(Dân trí) - Đội tuyển Việt Nam đã giành được 1 Huy chương Bạc và 4 giải khuyến khích tại kỳ thi Olympic quốc tế về Thiên văn học và Vật lý thiên văn lần thứ 10.

Thứ hai, 19/12/2016 - 03:55

Thông tư 22: Ước gì có đề kiểm tra “minh họa”
Thông tư 22: Ước gì có đề kiểm tra “minh họa”

(Dân trí) - “Trước đây, chúng tôi có các quyển sách giáo viên, hướng dẫn đến tiết nào thì kiểm tra và có các bài thi mẫu, giáo viên chỉ cần đổi số liệu là ra đề kiểm tra. Tuy nhiên, nay có hướng dẫn yêu cầu các trường chủ động trong việc ra đề kiểm tra giữa kì và cuối kì nhưng không có đề kiểm tra “minh họa” khiến nhiều trường lo lắng”.

Thứ hai, 19/12/2016 - 03:53

Video bài giảng môn tiếng Anh: "Hướng dẫn làm bài tập đọc - hiểu môn Tiếng Anh"
Video bài giảng môn tiếng Anh: "Hướng dẫn làm bài tập đọc - hiểu môn Tiếng Anh"

(Dân trí) - Đọc hiểu vẫn luôn là một dạng bài tập làm khó không ít học sinh. Nhiều học sinh cảm thấy “ngại”, có tâm lý sợ muốn từ bỏ dạng bài này.

Thứ hai, 19/12/2016 - 03:06

Phòng thi 14 giám thị!
Phòng thi 14 giám thị!

Đó là cách làm mới của Trường THCS-THPT Đinh Thiện lý, quận 7, TP.HCM áp dụng cho kỳ kiểm tra học kỳ 1 năm học 2016-2017 này.

Thứ hai, 19/12/2016 - 02:10

Có nên theo gương Bill Gates bỏ học để theo đuổi đam mê?
Có nên theo gương Bill Gates bỏ học để theo đuổi đam mê?

(Dân trí) - Ngày 18/12 vừa qua, chương trình định hướng nghề nghiệp dành cho học sinh, sinh viên Hà Nội diễn ra sôi nổi trước những chia sẻ hóm hỉnh và không kém phần thú vị của các khách mời tài năng.

Thứ hai, 19/12/2016 - 01:46

Chúng ta đang có sự “ngộ nhận” về PISA?
Chúng ta đang có sự “ngộ nhận” về PISA?

(Dân trí) - Mục đích của chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) hoàn toàn không phải là một cuộc thi mà đúng hơn là cuộc khảo sát làm căn cứ cho các nghiên cứu giáo dục. Nhưng Việt Nam đã tham gia hoạt động này với tâm thế là một cuộc thi?

Thứ hai, 19/12/2016 - 09:35

ĐÁNG QUAN TÂM
Hiệu trưởng giữ quỹ phụ huynh để chi quà cáp cho thầy cô?
Hiệu trưởng giữ quỹ phụ huynh để chi quà cáp cho thầy cô?

(Dân trí) - Cho rằng do ngân sách hạn hẹp, Hiệu trưởng Trường tiểu học xã Hợp Lý (huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa) đã dùng quỹ của phụ huynh để chi quà cáp cho giáo viên và khen thưởng cho học sinh.

Thứ hai, 19/12/2016 - 07:35

Đăng ký nhiều nguyện vọng, bỏ điểm sàn: Các trường có tuyển sinh bằng mọi giá?
Đăng ký nhiều nguyện vọng, bỏ điểm sàn: Các trường có tuyển sinh bằng mọi giá?

(Dân trí) - Dự thảo Quy chế tuyển sinh 2017 do Bộ GD&ĐT mới công bố có nhiều điểm mới có lợi cho thí sinh. Tuy nhiên, dư luận cũng đặt ra những băn khoăn nhất định về những điểm mới này như đăng ký nhiều nguyện vọng và bỏ “điểm sàn” có ảnh hưởng tới chất lượng nguồn tuyển?

Thứ hai, 19/12/2016 - 07:11

Để học Toán không là “cuộc chiến”
Để học Toán không là “cuộc chiến”

(Dân trí) - Hiện nhiều học sinh tiểu học không thích học toán, giải bài thụ động. Phụ huynh hàng ngày phải đối diện với những giờ học Toán cùng con thật khó khăn...”. PGS Chu Cẩm Thơ (ĐHSP Hà Nội) và mẹ “thần đồng” Đỗ Nhật Nam đã chia sẻ về những khó khăn, trăn trở trong việc dạy trẻ em học Toán tại Hội thảo “Giáo dục trải nghiệm- Để học Toán không là cuộc chiến”.

Thứ hai, 19/12/2016 - 12:53

GS Ngô Bảo Châu dành trọn tiền từ giải thưởng Fields tài trợ cho tạp chí toán học PI
GS Ngô Bảo Châu dành trọn tiền từ giải thưởng Fields tài trợ cho tạp chí toán học PI

(Dân trí) - GS Ngô Bảo Châu giao lưu, chia sẻ về cách đọc, tiếp cận và khai thác tri thức hiệu quả từ các bài báo, tạp chí toán tại lễ ra mắt Tạp chí PI sáng 18/12. Ông khởi xướng và dành trọn số tiền từ giải thưởng Fields của mình để tài trợ cho tạp chí toán học này.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 05:45

Dân quân, công an đội mưa cùng giáo viên giúp trường dọn lụt
Dân quân, công an đội mưa cùng giáo viên giúp trường dọn lụt

(Dân trí) - Dù là ngày nghỉ, giáo viên Trường tiểu học Nguyễn Công Sáu (huyện Đại Lộc, Quảng Nam) vẫn đến trường dọn dẹp bùn non, lau chùi bàn ghế để ngày mai, học sinh bắt đầu đi học bình thường. Nhà trường còn được sự tiếp sức của hàng chục dân quân, công an nên công tác dọn dẹp được tiến hành nhanh chóng.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 03:22

Dễ vào ĐH nhưng khó ra trường hơn
Dễ vào ĐH nhưng khó ra trường hơn

Với việc bỏ điểm sàn, siết chặt đầu ra Bộ GD&ĐT mong muốn chấm dứt tình trạng học sinh cứ đỗ ĐH là tốt nghiệp, không biết chất lượng đào tạo trong 4-5 năm ra sao.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 10:55

Sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội “chiếm lĩnh” giải thưởng Kova hạng mục Triển vọng
Sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội “chiếm lĩnh” giải thưởng Kova hạng mục Triển vọng

(Dân trí) - Ngày 17/12, lễ trao giải thưởng KOVA lần thứ 14 diễn ra tại TPHCM đã vinh danh đóng góp của 2 công trình khoa học ứng dụng (hạng mục Kiến tạo); 6 tấm gương với những việc làm tốt đẹp, nhân văn (hạng mục Sống đẹp) cùng 16 sinh viên xuất sắc có thành tích nghiên cứu khoa học (hạng mục Triển vọng).

Chủ nhật, 18/12/2016 - 10:00

Mẹ “thần đồng” Đỗ Nhật Nam “kéo” con khỏi nỗi sợ Toán ra sao?
Mẹ “thần đồng” Đỗ Nhật Nam “kéo” con khỏi nỗi sợ Toán ra sao?

(Dân trí) - “Hồi bé, điểm Toán của con tôi chỉ độ 5-6, trong khi rất nhiều bạn trong lớp đạt điểm 9-10. Tôi đã bình tĩnh hướng con đi theo niềm yêu thích riêng là ngôn ngữ. Đồng thời, khuyến khích con học Toán bằng những thứ gần gũi trong cuộc sống”.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 07:51

Video bài giảng môn Địa lí: Khai thác thế mạnh ở Tây Nguyên
Video bài giảng môn Địa lí: Khai thác thế mạnh ở Tây Nguyên

(Dân trí) - Vấn đề khai thác thế mạnh ở Tây Nguyên nằm trong chuyên đề Địa lí các vùng kinh tế - một chuyên đề rất quan trọng trong chương trình Địa lí lớp 12.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 07:46

Giáo viên biệt phái “tố” không được sinh hoạt công đoàn ở trường
Giáo viên biệt phái “tố” không được sinh hoạt công đoàn ở trường

(Dân trí) - Sau khi được điều động biệt phái sang Trung tâm học tập cộng đồng phường, bà Nguyễn Thị Nguyệt - giáo viên trường Tiểu học Đông Thọ, thành phố Thanh Hóa (Thanh Hóa) không được sinh hoạt công đoàn, không được tham gia đại hội công nhân viên chức và hưởng các quyền lợi khác theo quy định.

Chủ nhật, 18/12/2016 - 06:00

Kích hoạt não và đào tạo thiên tài?
Kích hoạt não và đào tạo thiên tài?

(Dân trí) - Ta không khỏi bất bình trong thời đại khoa học đã phát triển như ngày nay mà có những kẻ dám tự tiện đứng ra mở các lớp học “kích hoạt não” được họ quảng cáo là giúp cho trẻ em từ 6-15 tuổi phát triển trí tuệ nhanh chóng để trở thành thiên tài ? Đấy quả thật là chuyện hoang đường, không có bất kỳ một cơ sở khoa học nào !

Thứ bảy, 17/12/2016 - 05:29

Môn gì cũng học, khó định hướng nghề
Môn gì cũng học, khó định hướng nghề

Bàn về đổi mới giáo dục phổ thông, các chuyên gia đã đưa ra nhiều ý kiến trái chiều với dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Đáng chú ý, dự thảo chương trình tổng thể bị cho là vẫn buộc học sinh phải học quá nhiều môn, không có điều kiện đi sâu vào những lĩnh vực cần cho nghề nghiệp tương lai.

Thứ bảy, 17/12/2016 - 02:46