Đổi mới từ ngọn, khó đạt hiệu quả

Khi triết lý và chiến lược giáo dục chưa rõ ràng mà tiến hành đổi mới sách giáo khoa, thay đổi các kỳ thi, không cho điểm hằng tháng, trang bị máy tính bảng… thì rõ ràng là đang đổi mới từ phần ngọn.

Đổi mới có nghĩa là phải bỏ đi những gì đã cũ, thay vào cái mới. Còn khi nói đổi mới cơ bản và toàn diện thì phải chăng là tất cả những nội dung căn bản của nền giáo dục Việt Nam hiện nay đều đã lạc hậu đến mức phải thay thế bằng những cái mới?

Lỗi hệ thống

Vậy trước hết, phải xác định đâu là những vấn đề cơ bản? Thực chất, đó là các bộ phận chính hợp thành “cấu trúc vĩ mô” của nền giáo dục. Giống như một ngôi nhà kiên cố, dù ở đâu cũng phải có các phần cơ bản là: nền móng, cột trụ, tường vách và mái lợp.

Nền giáo dục của quốc gia nào cũng đều có cấu trúc theo mô hình phổ quát: tầng cao nhất là triết lý giáo dục để định hướng cho xây dựng chiến lược giáo dục. Khi có chiến lược đúng mới có cơ sở để chỉ đạo cho việc thiết kế nội dung và chương trình. Khi nội dung (sách giáo khoa) và chương trình phù hợp với khả năng tiếp thu của từng lứa tuổi thì mới có cơ sở để sáng tạo phương pháp dạy và học.

 
Đổi mới từ ngọn, khó đạt hiệu quả
Học sinh lớp 12 Trường THPT Marie Curie (TPHCM) ôn luyện chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia. (Ảnh: Tấn Thạnh)

Bao trùm lên tất cả, phải có yếu tố đạo đức giáo dục để cân bằng giữa con người kiến thức và con người nhân văn. Đó là loại cấu trúc có logic chặt chẽ, không thể tùy ý đảo lộn vị trí, đừng đi tắt đón đầu. Dư luận xã hội từng đặt câu hỏi: Giáo dục Việt Nam có đang bị lỗi hệ thống hay không?

Có thể tìm câu trả lời ở các khía cạnh sau. Về triết lý giáo dục, nếu chỉ căn cứ vào nghị quyết của Đảng về giáo dục là không sai nhưng đó là mục tiêu đào tạo con người cho sự phát triển đất nước. Triết lý giáo dục phải bắt đầu từ con người - tức là đào tạo con người biết tư duy và hành động độc lập, có tố chất văn hóa dân tộc và hiện đại, có ý chí hướng đến và có khả năng trở thành công dân thế giới. Triết lý ấy không chấp nhận lối giáo dục nạp kiến thức - giống như cài đặt chương trình làm việc cho những cỗ máy.

Về chiến lược giáo dục, nghị quyết của Đảng đã xác định “giáo dục là quốc sách”. Tuy nhiên, khi thực hiện lại bỏ chế độ học không mất tiền thì hệ quả số người được học sẽ giảm, số người muốn học cao hơn cũng giảm. Điều này rất dễ hình dung: một gia đình người lao động tuy chưa nằm trong diện xóa đói giảm nghèo nhưng đang ở diện cận nghèo và thường phải vay mượn để đóng tiền học cho 2 con, nếu học phí tăng hoặc bỗng nhiên gia đình có người ốm đau, bệnh tật hay công việc làm ăn gặp lúc khó khăn thì chắc chắn một đứa con phải nghỉ học. Nếu gia đình đó có cố gắng cho 2 con học hết phổ thông thì cũng không đủ tiền cho cả hai vào đại học. Cụ thể hơn, niên khóa 2013-2014, toàn khu vực Tây Nam Bộ có 30.347 học sinh bỏ học với những lý do: nhà nghèo, nhà xa, học kém, phụ huynh không coi trọng việc học của con cái… (số liệu của cuộc họp giao ban do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ở đồng bằng sông Cửu Long).

Nếu trong xã hội có tình trạng số người đi học giảm, thời gian đào tạo giảm cũng có nghĩa là mặt bằng dân trí không được nâng cao và chiến lược giáo dục không ngang tầm với “quốc sách”.

Không thể đi tắt

Khi triết lý và chiến lược giáo dục chưa rõ ràng mà tiến hành đổi mới sách giáo khoa, thay đổi các kỳ thi, không cho điểm hằng tháng, trang bị máy tính bảng… thì rõ ràng là đang làm từ phần ngọn, giống như xây nhà từ trên xuống khi chưa gia cố tốt phần nền móng. Không phải phụ huynh nào cũng phản ánh lên báo về nỗi lo của mình nhưng ai cũng băn khoăn: Nếu hằng tháng, thầy cô chỉ nhận xét về thái độ mà không cho điểm thì làm sao biết được kết quả học tập của con em mình để  “gò” chúng vào bàn học, đến cuối học kỳ mới biết thì đã muộn.

Thực ra, ai cũng biết đặc điểm tâm sinh lý của trẻ vị thành niên là bản năng mạnh hơn lý trí. Vì thế, khi trẻ không sợ bị điểm xấu thì bản năng ham chơi lại càng mạnh hơn lý trí học tập. Việc thay đổi sách giáo khoa, thay đổi kỳ thi còn đang có rất nhiều ý kiến phản biện. Điều đó chứng tỏ chưa có sự đồng thuận của các nhà khoa học và của toàn xã hội do sự thay đổi khá đột ngột từ cực này sang cực khác… Vì vậy, nên chăng cần nhắc lại lời dặn của người xưa: dục tốc bất đạt?

Khi nào còn bệnh thành tích thì còn học sinh lớp 5, lớp 6 chưa biết đọc, biết viết. Khi nào còn dạy thêm học thêm tràn lan, còn quà biếu thầy cô, còn phong bì cho thành viên hội đồng chấm luận án, còn tình trạng “tính nhầm” hàng ngàn tỉ đồng tiền đóng thuế của nhân dân… thì sẽ không còn tôn sư trọng đạo. Công cuộc đổi mới giáo dục vì thế khó mà đạt được “cơ bản và toàn diện”, bởi nó sẽ giống như chiếc máy tính cũ - khó mà tương thích với một chương trình lạ. 

TS Nguyễn Hữu Nguyên
(Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và chính sách quốc gia, Trường ĐH KHXH-NV TPHCM)
Theo Người Lao Động

 

Tag :
MỚI NHẤT
Luyện nói tiếng Anh theo phương pháp quốc tế dành cho người Việt
Luyện nói tiếng Anh theo phương pháp quốc tế dành cho người Việt

Một trong những bất lợi của nhiều người khi làm việc chính là rào cản ngoại ngữ. Vì vậy, nhiều người Việt đang nỗ lực cải thiện trình độ ngoại ngữ để tham gia vào các ngành kinh tế tri thức, góp phần đưa tri thức Việt Nam ra thế giới.

Thứ ba, 14/10/2014 - 10:58

Giáo viên ở Bản Khoang đón nhận nhà công vụ mới
Giáo viên ở Bản Khoang đón nhận nhà công vụ mới

(Dân trí) - Sáng 14/10, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận đã đến thăm thầy trò Trường THCS Bản Khoang (Lào Cai) và cắt băng khánh thành khu nhà công vụ mới dành cho giáo viên. Khu nhà kiên cố nằm cách xa khu bờ suối sẽ là nguồn động viên lớn lao cho thầy cô yên tâm công tác.

Thứ ba, 14/10/2014 - 10:30

Thủ tướng đồng ý thành lập Trường ĐH Y khoa Tokyo Việt Nam
Thủ tướng đồng ý thành lập Trường ĐH Y khoa Tokyo Việt Nam

(Dân trí) - Ngày 13/10, Thủ tướng Chính phủ vừa đồng ý chủ trương đầu tư dự án thành lập Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam theo loại hình trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài tại tỉnh Hưng Yên.

Thứ ba, 14/10/2014 - 10:04

Hơn 92% học viên đạt điểm cam kết tại Active Learning Exam
Hơn 92% học viên đạt điểm cam kết tại Active Learning Exam

Trải qua 3 năm nghiên cứu và ứng dụng mô hình học tiếng Anh chủ động Active Learning Exam đảm bảo đầu ra TOEFL iBT 87+; IELTS 6.5+, TOEIC 700+, SAT 1.850+, FCE B2, Trung tâm Anh ngữ AMA tự hào “thu hoạch” được thành công lớn với minh chứng có hơn 92% học viên đạt điểm cam kết ngay lần thi đầu tiên cùng những gương mặt vàng với thành tích "đáng nể".

Thứ ba, 14/10/2014 - 09:08

ĐH FPT chính thức đăng cai giải tranh biện thanh niên toàn quốc lần đầu tiên
ĐH FPT chính thức đăng cai giải tranh biện thanh niên toàn quốc lần đầu tiên

Ngày 13-18/10 Trại Tranh biện toàn quốc đầu tiên do ĐH FPT phối hợp tổ chức với Chương trình giáo dục Vietnam Youth to Debate (Y2D) sẽ chính thức khai mạc.

Thứ ba, 14/10/2014 - 09:05

Nam Định: Phụ huynh chưa đồng tình, trường vẫn quyết làm xã hội hóa
Nam Định: Phụ huynh chưa đồng tình, trường vẫn quyết làm xã hội hóa

(Dân trí) - Mặc dù một số phụ huynh vẫn chưa tán thành với việc các quỹ mà Ban phụ huynh đưa ra nhưng Trường tiểu học thị trấn Lâm (huyện Ý Yên, Nam Định) vẫn quyết định triển khai. Bức xúc với cách làm của nhà trường, các phụ huynh đã gửi đơn khiếu nại lên cơ quan chức năng.
 >> Trường thu cao, phụ huynh xã nghèo kêu trời
 >> Trường thu tiền bơm thuốc muỗi

Thứ hai, 13/10/2014 - 11:35

Phân tầng, xếp hạng đại học: Đánh giá không minh bạch, hậu quả sẽ khó lường!
Phân tầng, xếp hạng đại học: Đánh giá không minh bạch, hậu quả sẽ khó lường!

(Dân trí) - “Nếu các tiêu chí đưa ra không thể hiện đầy đủ về chất lượng đào tạo và nghiên cứu của cơ sở giáo dục đại học đó, nếu việc tổ chức đánh giá không minh bạch sẽ dẫn đến hậu quả khó lường...”.

Thứ hai, 13/10/2014 - 10:59

Vụ bản quyền tác giả văn, thơ trong SGK: Sắp có hồi kết!
Vụ bản quyền tác giả văn, thơ trong SGK: Sắp có hồi kết!

(Dân trí) - Cục xuất bản, in và phát hành (Bộ thông tin và Truyền thông) vừa có văn bản trả lời Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam về mức chi trả nhuận bút tác phẩm được sử dụng trong hệ thống SGK. Đây có thể sẽ là lời kết cho những “lùm xùm” vừa qua.
 >>    “Tôi coi việc có thơ in trong sách giáo khoa là niềm hạnh phúc”
 >>    Công chúng sẽ thiệt nếu sách giáo khoa bị đội giá vì… tác quyền
 >>   Báo cáo Bộ GD-ĐT về bản quyền tác phẩm văn học được sử dụng trong SGK

Thứ hai, 13/10/2014 - 12:15

Lạng Sơn: Chấn chỉnh tình trạng lạm thu trong các cơ sở giáo dục
Lạng Sơn: Chấn chỉnh tình trạng lạm thu trong các cơ sở giáo dục

(Dân trí) - Sở GD-ĐT Lạng Sơn vừa có văn bản chấn chỉnh tình trạng lạm thi trong các cơ sở giáo dục. Theo đó, Sở sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi tài chính đồng thời có hình thức xử lý nghiêm đối với đơn vị, cá nhân cố ý thực hiện trái quy định.
 >>  Lạng Sơn: Phụ huynh “gánh” gần 30 khoản đóng góp đầu năm

Thứ hai, 13/10/2014 - 12:08

Phản đối sáp nhập trường ở Hà Tĩnh: Lãnh đạo tỉnh đối thoại với người dân
Phản đối sáp nhập trường ở Hà Tĩnh: Lãnh đạo tỉnh đối thoại với người dân

(Dân trí) - Sáng nay 12/10, lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đã có buổi đối thoại với người dân xã Hương Bình, huyện Hương Khê liên quan đến sực việc hàng chục hộ dân nơi đây phản đối việc sáp nhập trường dẫn tới hiện có gần 500 em học sinh chưa được đến trường.

Chủ nhật, 12/10/2014 - 10:56

Đề xuất dùng môn văn xét tuyển ngành y
Đề xuất dùng môn văn xét tuyển ngành y

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến tâm đắc với đề xuất của một số hiệu trưởng nên dùng môn văn để xét tuyển vào trường y. Tuy nhiên nhiều ý kiến cho rằng đề xuất này cần cân nhắc, tính toán kĩ lưỡng.

Chủ nhật, 12/10/2014 - 05:26

Trường thu cao, phụ huynh xã nghèo kêu trời
Trường thu cao, phụ huynh xã nghèo kêu trời

(Dân trí) - Xuân Trạch là xã miền núi 135 đặc biệt khó khăn ở huyện Bố Trạch của tỉnh Quảng Bình, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm trên 82%. Nhưng các bậc phụ huynh có con đang theo học tại Trường Mầm non xã Xuân Trạch lại đang phải oằn mình đóng đậu với mức thu tăng gần gấp đôi so với năm trước.
 >> Trường thu tiền bơm thuốc muỗi
 >> Trẻ mầm non phải đóng tiền trả nợ cho trường?
 >> Phụ huynh “khóc ròng” vì các khoản đóng đầu năm

Chủ nhật, 12/10/2014 - 08:18

ĐÁNG QUAN TÂM
Khâm phục hai học sinh vượt khó, học giỏi
Khâm phục hai học sinh vượt khó, học giỏi

(Dân trí) - Sống trong cảnh nghèo khó, suốt 8 năm liền, Nguyễn Thị Thanh Ngân (học sinh lớp 8A1, Trường THCS Long Thuận, huyện Hồng Ngự, Đồng Tháp) và em Trần Phú Vinh - học sinh lớp 8A1, Trường THCS Tân Công Sính (huyện Tam Nông, Đồng Tháp) luôn nỗ lực học tập, đạt danh hiệu học sinh giỏi.
 >>  Cậu học trò mồ côi và giấc mơ trở thành cảnh sát biển

Chủ nhật, 12/10/2014 - 02:57

Việt Nam giành được 10 huy chương ở IMSO
Việt Nam giành được 10 huy chương ở IMSO

Chiều 11/10, ông Đoàn Công Thạo, Hiệu trưởng Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội), cho biết đoàn 12 học sinh của nhà trường đại diện cho Việt Nam tham dự kỳ thi toán và khoa học quốc tế (IMSO) đã giành được 10 huy chương.

Chủ nhật, 12/10/2014 - 02:44

Gần 6.500 học sinh tiểu học dự thi cuộc thi tiếng Anh quốc tế
Gần 6.500 học sinh tiểu học dự thi cuộc thi tiếng Anh quốc tế

(Dân trí) - Sáng 11/10, gần 6.500 học sinh giỏi tiếng Anh tới từ 182 trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội đã tham dự vòng 1 cuộc thi Vô địch TOEFL Primary 2014. Cuộc thi này nhằm đánh giá trình độ của thí sinh tham gia.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 08:16

Trường thu tiền bơm thuốc muỗi
Trường thu tiền bơm thuốc muỗi

(Dân trí) - Mặc dù Sở GD-ĐT Ninh Bình đã có công văn hướng dẫn thực hiện các khoản thu trong năm học 2014 - 2015 nhưng nhiều trường vẫn “xé rào” quy định thu những khoản vô lý như bơm thuốc muỗi, xây dựng lớp chuẩn… dưới vỏ bọc “tự nguyện” của phụ huynh.
 >>  Trẻ mầm non phải đóng tiền trả nợ cho trường?
 >>  Phụ huynh “khóc ròng” vì các khoản đóng đầu năm
 >>  Loạn phí đóng góp “tự nguyện” đầu năm

Thứ bảy, 11/10/2014 - 06:14

62 sinh viên được xét tuyển vào học 2 ngành chương trình tiên tiến
62 sinh viên được xét tuyển vào học 2 ngành chương trình tiên tiến

(Dân trí) - Trường ĐH Cần Thơ vừa có thông tin kết quả xét tuyển vào các ngành Công nghệ sinh học và Nuôi trồng thủy sản chương trình tiên tiến năm 2014.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 04:52

Bến Tre: Trao 145 suất học bổng đến học sinh, sinh viên nghèo học giỏi
Bến Tre: Trao 145 suất học bổng đến học sinh, sinh viên nghèo học giỏi

(Dân trí) - Ngày 11/10, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Bến Tre đã tổ chức trao 145 suất học bổng Võ Văn Khánh năm học 2014 -2015 cho các học sinh, sinh viên nghèo học giỏi tại địa phương.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 04:28

Ngành GD-ĐT phát động thi đua “Dạy tốt - Học tốt”
Ngành GD-ĐT phát động thi đua “Dạy tốt - Học tốt”

Bộ GD-ĐT có văn bản phát động phong trào thi đua "Dạy tốt - Học tốt" và xét khen thưởng đối với các Sở GD-ĐT năm học 2014-2015. Mục tiêu của phong trào nhằm động viên đội ngũ lao động toàn ngành chủ động, sáng tạo, quyết tâm thi đua "Dạy tốt - Học tốt" nhằm đổi mới căn bản chất lượng GD-ĐT; phấn đấu hoàn thành xuất sắc các lĩnh vực công tác năm học 2014-2015.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 11:51

Học thạc sĩ ở Mỹ về quê làm dệt dân tộc Jrai
Học thạc sĩ ở Mỹ về quê làm dệt dân tộc Jrai

Tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành quy hoạch vùng và đô thị (Trường Đại học Tổng hợp Hawaii, Mỹ) nhưng trăn trở với những giá trị văn hóa của dân tộc mình đang có nguy cơ mai một, anh Siu Hril đã trở về quê với nhiệt huyết khôi phục nghề dệt truyền thống của ông cha…

Thứ bảy, 11/10/2014 - 10:52

Tuyển sinh 2015: Nhiều trường xét tuyển với nhiều nhóm môn thi mới
Tuyển sinh 2015: Nhiều trường xét tuyển với nhiều nhóm môn thi mới

(Dân trí) - Ngày 10/10, Bộ GD-ĐT công bố Đề án tuyển sinh riêng của 4 trường ĐH,CĐ là Trường ĐH Nam Cần Thơ,trường ĐH Phan Thiết, CĐ Nông lâm Đông Bắc, CĐ Công nghệ và thương mại Hà Nội. Theo đó, trường ĐH Nam Cần Thơ đưa môn công nghệ vào xét tuyển.
 >> Tuyển sinh 2015: Nhiều trường chọn cả 2 phương thức tuyển sinh
 >> Tuyển sinh 2015: Nhiều kiểu xét tuyển vào đại học

Thứ bảy, 11/10/2014 - 10:39

Phó Thủ tướng ký quyết định thành lập Trường Đại học Hạ Long
Phó Thủ tướng ký quyết định thành lập Trường Đại học Hạ Long

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa ký Quyết định thành lập Trường Đại học Hạ Long trên cơ sở Trường Cao Đẳng Sư phạm Quảng Ninh và Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hạ Long.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 10:34

Kiểm tra việc dạy học tiếng Anh trong trường mầm non
Kiểm tra việc dạy học tiếng Anh trong trường mầm non

(Dân trí) - Các đơn vị liên kết tại các cơ sở trường mầm non tổ chức các hoạt động ngoại khóa cho trẻ mầm non không đúng quy định sẽ bị đình chỉ.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 09:04

ĐH Thương mại tuyển sinh thạc sĩ MBA - Quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ
ĐH Thương mại tuyển sinh thạc sĩ MBA - Quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ

Chương trình thạc sĩ MBA - Quản lý doanh nghiệp vừa & nhỏ liên kết giữa Đại học Thương Mại và Đại học Quebec ở Trois-Rivières (UQTR) là chương trình đầu tiên của Canada liên kết đào tạo với Việt Nam tại Hà Nội và được thiết kế theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ.

Thứ bảy, 11/10/2014 - 09:00