Từ bức thư cuối cùng gửi ngành giáo dục, Bác dạy chúng ta:

Học để làm gì, học cái gì và học như thế nào?

Cách đây vừa tròn 45 năm (15/10/1968 - 15/10/2013), giữa những ngày kháng chiến chống Mỹ gian khổ, Bác Hồ gửi thư đến các trường nhân đầu năm học mới, nhắc nhở: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt”. Đây là bức thư cuối cùng Người gửi ngành Giáo dục trước lúc đi xa.

Bác Hồ thăm lớp học vỡ lòng ở Hàng Than (Hà Nội). (Ảnh tư liệu)
Bác Hồ thăm lớp học vỡ lòng ở Hàng Than (Hà Nội). (Ảnh tư liệu) 

Chủ tịch Hồ Chí Minh không một lần nào dùng thuật ngữ “triết lý giáo dục” nhưng qua những lời nói hoặc bài viết của Người, có thể thấy toát lên ba chủ đề chính về công tác giáo dục là học để làm gì (mục đích), học cái gì (nội dung) và học như thế nào (phương pháp). 

Về mục đích giáo dục. Người chỉ ra rằng, một nền giáo dục của một nước độc lập phải đào tạo nên những người công dân hữu ích, một nền giáo dục có thể phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của học sinh.

Người nhấn mạnh: “Gia đình, trường học và xã hội chăm lo giáo dục, đều nhằm mục đích làm cho các em mai sau trở nên những công dân tốt, những cán bộ tốt, những người chủ tốt của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”.

Những lời dạy trên cho thấy vấn đề cốt yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, trước hết phải là vấn đề con người, đào tạo những người dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, đào tạo những công dân hữu ích cho đất nước. Đó chính là mục đích cơ bản và xuyên suốt của giáo dục qua bất cứ thời kỳ nào của lịch sử.

Về nội dung giáo dục. Trong bài viết đăng trên báo Nhân dân ngày 24/10/1955 dưới bút danh C.B, Bác Hồ nêu nội dung giáo dục bao gồm thể dục, trí dục, mỹ dục và đức dục. Người lưu ý sự khác biệt giữa các cấp học để xây dựng nội dung giáo dục cho phù hợp.

Ở tiểu học, cần giáo dục các cháu đức tính thật thà, dũng cảm, ở trường thì kính thầy yêu bạn, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau; ở nhà thì yêu kính và giúp đỡ cha mẹ; ngoài xã hội thì tùy sức mình mà tham gia những việc có lợi ích chung. “Cách dạy phải nhẹ nhàng và vui vẻ, chớ gò ép thiếu nhi vào khuôn khổ của người lớn. Phải đặc biệt chú ý giữ gìn sức khoẻ của các cháu”.

Ở trung học, “đảm bảo cho học trò những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây dựng nước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đời sống thực tế”. Ở đại học, “cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến... kết hợp với thực tiễn của nước ta, để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà”.

Điều Bác dạy phải chọn lựa các tri thức phổ thông, chắc chắn, thiết thực và thích hợp chính là đề ra tiêu chí những kiến thức cơ bản cần đảm bảo cho học sinh và ngày nay nên coi như phương châm của sự tinh giản chương trình, sự giảm tải nhằm bỏ những phần không cần thiết cho đời sống thực tế.

Bác Hồ thăm lớp học vỡ lòng ở Hàng Than (Hà Nội). (Ảnh tư liệu)
Bác Hồ nói chuyện với lớp học chính trị của trên 800 giáo viên tình nguyện đi dạy các trường miền núi (Hà Nội, ngày 22/9/1959). (Ảnh tư liệu)

Về phương pháp giáo dục. Người chỉ ra: Giáo dục phải gắn liền với đường lối chính trị của Đảng và Nhà nước, gắn liền với sản xuất và đời sống nhân dân. Học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế. Với sinh viên, học tập cần gắn với thực hành để mai sau thực hiện mục đích cao quý: Phục vụ nhân dân.

Người luôn nhắc nhở, làm thế nào để phối hợp việc giáo dục của trường học với việc tuyên truyền và giáo dục chính trị chung của nhân dân. Rõ ràng “học và hành”, “lý luận kết hợp với thực tiễn” luôn là phương châm của giáo dục được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần căn dặn các thầy giáo, học sinh và toàn ngành Giáo dục.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến đội ngũ các thầy cô giáo. Người khẳng định, nhiệm vụ của các thầy cô giáo rất quan trọng và rất vẻ vang. Người dặn dò: “Làm mẫu giáo tức là thay mẹ dạy trẻ. Muốn làm được thế thì trước hết phải yêu trẻ. Các cháu nhỏ hay quấy, phải bền bỉ chịu khó mới nuôi dạy được các cháu. Dạy trẻ cũng như trồng cây non.

Trồng cây non được tốt thì sau này các cháu thành người tốt”. Người vinh danh đội ngũ giáo viên bình dân học vụ, những người đã “mở mang tri thức phổ thông cho đồng bào, để xây đắp nền văn hoá sơ bộ cho dân tộc” là những “vô danh anh hùng” nên “cái vinh dự đó thì tượng đồng, bia đá nào cũng không bằng”.

Với các giáo viên, Người viết: “Các thầy giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc”. Người cũng nhắc nhở trách nhiệm của các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp giáo dục, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, và động viên sự giúp đỡ của các gia đình, các bậc phụ huynh. 

Bước vào thời kỳ đất nước đổi mới và hội nhập quốc tế, nền giáo dục nước nhà đứng trước nhiệm vụ mới cùng những thời cơ và thách thức mới. Nhưng những quan điểm cơ bản về giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn là kim chỉ nam định hướng cho sự phát triển giáo dục hôm nay và mai sau. 

Trong bức thư gửi giáo sư và sinh viên Trường Dự bị đại học Thanh Hóa (4/1952), Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: Giáo dục phải nhằm vào mục đích là thật thà phụng sự nhân dân, thầy và trò phải thật thà đoàn kết và dùng cách dân chủ, thật thà tự phê bình và phê bình để giúp nhau tiến bộ mạnh, tiến bộ mãi. Với các cháu thiếu nhi, Bác cũng căn dặn phải thật thà, dũng cảm. Rất rõ ràng, những dòng thư trên cho thấy, điều Bác đặc biệt quan tâm là đức tính thật thà.

Bởi vì có thật thà thì mới có thể dạy tốt và học tốt. Hay nói cách khác, muốn dạy tốt và học tốt thì phải thật thà trong dạy và học, nghĩa là phải dạy thật và học thật. Nhưng cần nói thêm, ngoài hai yếu tố dạy và học, việc quản lý tốt cũng là điều rất quan trọng.

Sự quản lý không thật nghĩa là chạy theo thành tích không thật sẽ tạo nên sức ép đối với thầy cô giáo và học sinh, và do đó sẽ làm ra những sản phẩm không thật. Những kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trong nhiều năm qua với kết quả thi đỗ suýt soát 100% là một sản phẩm không thật của toàn ngành Giáo dục mà bất cứ ai cũng nhìn thấy, dẫn đến nhiều hậu quả khôn lường đối với toàn xã hội, đối với vận mệnh của đất nước.

Do vậy, một trong những điều nên được coi là bước đột phá trong công cuộc cải cách giáo dục “căn bản và toàn diện” trong toàn ngành Giáo dục chính là tạo nên một tinh thần thật thà, một thái độ thật thà, các nhà trường đều dạy thật, học thật và quản lý thật để tạo nên nhiều thế hệ thầy dạy thật, trò học thật, cán bộ quản lý thật và qua đó góp phần xây dựng nên một xã hội thật sự giàu mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh.

Đó chính là cách thiết thực nhất, hiệu quả nhất khi chúng ta học tập thư của Bác gửi cho ngành Giáo dục và cũng là đáp lại lòng mong mỏi của Bác đối với nhà trường.

GS. NGND Vũ Dương Ninh
(Đại học Quốc gia Hà Nội)
Theo Giáo dục & Thời đại
MỚI NHẤT
Tư tưởng lớn, tầm nhìn xa của triết lý giáo dục Hồ Chí Minh
Tư tưởng lớn, tầm nhìn xa của triết lý giáo dục Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh khẩn trương và sôi động của “Kháng chiến kiến quốc”, tiếp đến chống Mỹ cứu nước, Bác Hồ đã chọn cách viết thư, vừa để thăm hỏi, động viên, vừa để chỉ giáo, căn dặn. Cách này được xem như phương thức hoạt động cách mạng thích hợp.

Thứ năm, 17/10/2013 - 06:45

Anh “hai lúa” chế tạo máy phun thuốc điều khiển từ xa
Anh “hai lúa” chế tạo máy phun thuốc điều khiển từ xa

(Dân trí) - Anh Trần Thanh Tuấn (36 tuổi, học chưa hết lớp 8) đã mày mò chế tạo chiếc máy phun thuốc tự động, điều khiển từ xa bằng remote. Với chiếc máy này, nông dân không cần mang bình phun thuốc, lội xuống ruộng vất vả như trước.

Thứ tư, 16/10/2013 - 01:10

Mâm cơm sinh viên “teo tóp” vì giá rau tăng vọt
Mâm cơm sinh viên “teo tóp” vì giá rau tăng vọt

(Dân trí) - Bữa ăn của sinh viên đầy đặn chủ yếu nhờ rau nhưng gần hai tuần nay, giá rau xanh tại TPHCM nhảy vọt do ảnh hưởng của mưa bão nên mâm cơm của sinh viên đã eo lại thêm teo tóp.

Thứ tư, 16/10/2013 - 01:05

Học MBA Benedictine để điều hành nhân lực mang tầm quốc tế
Học MBA Benedictine để điều hành nhân lực mang tầm quốc tế

Các nhà quản lý doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay phần đông vẫn làm việc, quản lý và điều hành doanh nghiệp theo kinh nghiệm tích luỹ trong thời gian làm việc của mình.

Thứ tư, 16/10/2013 - 01:01

Hải Phòng rút kinh nghiệm về đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 12
Hải Phòng rút kinh nghiệm về đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 12

Trước những ý kiến trái chiều và phản ứng của dư luận về đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 12 vừa qua, chiều 15/10, Giám đốc Sở Giáo dục - đào tạo Hải Phòng đã nghiêm túc rút kinh nghiệm.

Thứ tư, 16/10/2013 - 10:08

#Vlog 03: Học cách phát âm /I/ và /i:/
#Vlog 03: Học cách phát âm /I/ và /i:/

Hai nguyên âm /ɪ/ và /i:/ khi đọc lên chỉ khác nhau một chút (âm dài và âm ngắn), nhưng nếu chú ý nghe nhiều và luyện nói nhiều thì việc phân biệt chúng là không khó. Trong bài học này, thầy Jeff và bạn Trang sẽ giúp chúng ta cách phát âm hai âm tiết này sao cho chuẩn-không-cần-chỉnh.

Thứ tư, 16/10/2013 - 10:01

Honeywell UOP trao học bổng đầu tư nhân lực cho ngành Hóa dầu
Honeywell UOP trao học bổng đầu tư nhân lực cho ngành Hóa dầu

Đầu tháng 10, Honeywell UOP chính thức công bố tài trợ 15 suất học bổng cho sinh viên ngành hóa học trong chương trình hợp tác với 3 trường ĐH lớn tại Việt Nam. Mục đích việc trao học bổng này nhằm đầu tư nhân lực cho ngành hóa dầu tại VN.

Thứ tư, 16/10/2013 - 10:00

Nghệ thuật lãnh đạo và quản trị tài chính
Nghệ thuật lãnh đạo và quản trị tài chính

Khi thành đạt luôn là cái đích hướng đến, những người trẻ nuôi cả khát vọng của mình để vươn tới đích. Nhưng chỉ khi khám phá ra bí quyết của sự thành đạt, những người trẻ mới có cơ hội đặt chân lên vạch đích “thành đạt” ấy.

Thứ tư, 16/10/2013 - 09:00

Thủ tướng Trung Quốc gặp gỡ sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội
Thủ tướng Trung Quốc gặp gỡ sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội

(Dân trí) - Ngày 15/10, Thủ tướng Quốc vụ viện nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Lý Khắc Cường đã dẫn đầu đoàn đại biểu cao cấp đến thăm và giao lưu với cán bộ, sinh viên Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN.

Thứ tư, 16/10/2013 - 08:46

Ngôi trường mang tên chàng trai trẻ
Ngôi trường mang tên chàng trai trẻ

Ra đi ở tuổi 32, tài sản chàng trai trẻ Lê Công Anh Đức để lại là bộ sưu tập đèn cổ có một không hai. Và rồi những chiếc đèn cổ ấy đã “hóa thân” thành một ngôi trường mẫu giáo đúng với tâm nguyện mang tên anh tại quê nhà xã Điện Hồng, huyện Điện Bàn (Quảng Nam).

Thứ tư, 16/10/2013 - 08:05

“Thẻ thông hành” vào các trường ĐH danh tiếng tại Anh quốc
“Thẻ thông hành” vào các trường ĐH danh tiếng tại Anh quốc

“Sau khi tốt nghiệp trường BVIS, các em sẽ nắm trong tay bằng Tú tài Anh (A-level). Tấm bằng này giúp các em có thể vào thẳng các trường đại học tại Anh quốc, và nhiều đại học quốc tế khác” - khẳng định của ông Mark Sayer, Hiệu trưởng trường Quốc tế BVIS.

Thứ tư, 16/10/2013 - 08:00

NXB Giáo dục giải thích “sạn” trong SGK Tiếng Việt lớp 1
NXB Giáo dục giải thích “sạn” trong SGK Tiếng Việt lớp 1

(Dân trí) - Sau khi nhận được phản ánh của báo chí về việc SGK Tiếng Việt lớp 1 có nhiều “sạn” thể hiện ở việc viết chữ hoa, chữ thường không đúng quy định, trích dẫn không nguyên bản…, NXB Giáo dục Việt Nam đã chính thức lên tiếng giải thích chi tiết.

Thứ ba, 15/10/2013 - 03:25

ĐÁNG QUAN TÂM
Khởi nghiệp từ rau sạch
Khởi nghiệp từ rau sạch

Từ yêu thích nấu ăn đến mong muốn chế biến nhiều món ăn từ rau sạch để cải thiện bữa ăn cho gia đình mình, Nguyễn Thị Hồng Cẩm (cựu sinh viên Học viện Ngân hàng Hà Nội) đã chọn cho mình con đường khởi nghiệp: sản xuất rau hữu cơ sạch.

Thứ ba, 15/10/2013 - 01:02

Hắt hiu trường nghề
Hắt hiu trường nghề

Phụ huynh, học sinh chưa mặn mà với trường nghề do công tác phân luồng, hướng nghiệp còn nhiều bất cập.

Thứ ba, 15/10/2013 - 01:02

Thi IELTS - đừng để “nước tới chân mới chạy”
Thi IELTS - đừng để “nước tới chân mới chạy”

Hiện nay, IELTS được hầu hết các nước trên thế giới công nhận với kỷ lục của năm 2011 là hơn 1,7 triệu thí sinh dự thi. Riêng tại Việt Nam, Hội đồng Anh cho biết trong năm 2011 - 2012, số lượng thí sinh đăng ký thi IELTS đã tăng tới 14% so với năm trước đó.

Thứ ba, 15/10/2013 - 01:01

Gánh nặng tiền trường, phụ huynh dễ “nổi xung”
Gánh nặng tiền trường, phụ huynh dễ “nổi xung”

(Dân trí) - Kinh tế khó khăn, trong các khoản thu ở trường học tăng cao làm cho nhiều phụ huynh tại TPHCM dễ cáu bẳn khi gồng gánh từng khoản tiền lớn lo cho con ăn học.

Thứ ba, 15/10/2013 - 08:38

Hà Tĩnh: Trường Mầm non thu tràn lan, dân nghèo than thở
Hà Tĩnh: Trường Mầm non thu tràn lan, dân nghèo than thở

(Dân trí)-“Đầu năm họp phụ huynh chúng tôi nghe cô hiệu trưởng đọc các khoản thu của nhà trường đối với con em mà phụ huynh ai cũng giật mình, nhưng không ai dám đứng lên phản ánh trực tiếp vì sợ cô giáo gây khó dễ cho con em”.

Thứ ba, 15/10/2013 - 08:32

Dự bị đại học, bước đệm quan trọng trước thềm du học
Dự bị đại học, bước đệm quan trọng trước thềm du học

Để có thể thích nghi với những áp lực về mặt văn hóa, sinh hoạt cũng như học tập, nhiều chuyên gia tư vấn du học đã khuyên các bạn trẻ nên chuẩn bị và tự hoàn thiện chương trình dự bị đại học trước khi bắt đầu một hành trình mới tại xứ người.

Thứ ba, 15/10/2013 - 08:30

13.713 trường mầm non thi “Tìm hiểu về dinh dưỡng với sức khỏe trẻ mầm non”
13.713 trường mầm non thi “Tìm hiểu về dinh dưỡng với sức khỏe trẻ mầm non”

Từ ngày 7/10/2013 đến hết ngày 11/10/2013, vòng 1 - vòng cấp quận/huyện của cuộc thi “Tìm hiểu về dinh dưỡng với sức khỏe trẻ mầm non” đã diễn ra trên phạm vi cả nước.

Thứ ba, 15/10/2013 - 08:00

Các chức danh ở lớp tiểu học tại Hàn Quốc
Các chức danh ở lớp tiểu học tại Hàn Quốc

(Dân trí) -Tôi vô cùng thích thú với kiểu phân công lao động và phân chia trách nhiệm như lớp con đang làm. Hình thức phân chia thành các chức danh như vậy giúp học sinh hình thành ý thức tự giác và tinh thần trách nhiệm và tránh được những chuyện tiêu cực xảy ra ở học đường.

Thứ hai, 14/10/2013 - 03:29

Học viện Cảnh sát nhân dân mít tinh kỷ niệm 45 năm thành lập
Học viện Cảnh sát nhân dân mít tinh kỷ niệm 45 năm thành lập

(Dân trí) - Sáng nay 14/10, Học viện Cảnh sát nhân dân đã tổ chức Lễ mít tinh kỷ niệm 45 năm thành lập Học viện cảnh sát nhân, khai giảng năm học 2013-2014 và đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất. Đến dự buổi lễ có Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan.

Thứ hai, 14/10/2013 - 02:33

Đà Nẵng cho học sinh nghỉ học tránh bão số 11
Đà Nẵng cho học sinh nghỉ học tránh bão số 11

(Dân trí) - Từ chiều nay 14/10, Sở GD- ĐT Đà Nẵng đã chỉ đạo các trường học trên địa bàn thành phố cho học sinh nghỉ học tránh bão số 11. Theo dự báo, bão số 11 ảnh hưởng các tỉnh ở khu vực miền Trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi, trong đó có Đà Nẵng.

Thứ hai, 14/10/2013 - 01:38

Đào tạo ngoài chính quy “chết” dần
Đào tạo ngoài chính quy “chết” dần

Việc Bộ GD-ĐT siết chặt đầu vào hệ liên thông và giảm chỉ tiêu đào tạo hệ vừa làm vừa học khiến cả 2 hệ đào tạo rơi vào khủng hoảng.

Thứ hai, 14/10/2013 - 12:40

Cải thiện khả năng Ngoại ngữ để làm việc toàn cầu
Cải thiện khả năng Ngoại ngữ để làm việc toàn cầu

Khi Cộng đồng kinh tế chung ASEAN được thành lập vào cuối năm 2015, khu vực ASEAN với hơn 600 triệu dân sẽ là một cộng đồng quốc tế thống nhất. Theo các nhà tuyển dụng, vốn tiếng Anh hạn chế là một trong những thách thức rất lớn đối với lao động trẻ Việt Nam.

Thứ hai, 14/10/2013 - 12:30