Giáo dục đạo đức ở Nhật Bản

Kỳ 1: Nền tảng của giáo dục đạo đức

Nhìn hậu quả của hai quả bom nguyên tử rơi xuống Hiroshima và Nagasaki năm 1945, không ai có thể tưởng tượng được rằng chỉ sau chưa đầy 20 năm, nước Nhật đã trỗi dậy thành một cường quốc kinh tế. Càng ngoạn mục hơn vì sự trỗi dậy đó được diễn tiến trong bầu không khí thanh bình của một xã hội tràn đầy tính nhân văn, đạo đức.

Thầy cô giáo về đạo đức phải là một khuôn mẫu cho học sinh noi theo
Thầy cô giáo về đạo đức phải là một khuôn mẫu cho học sinh noi theo.
 
Nhiều người cho rằng Nhật Bản có được sự thành công kỳ diệu là nhờ rất nhiều vào sự giúp đỡ của Mỹ cũng như căn bản kỹ thuật sẵn có của người dân Nhật. Điều này chỉ đúng một phần. Nguyên do quan trọng nhất vẫn là Chính phủ Nhật thời hậu chiến đã dựa vào phẩm chất của dân tộc với những đức tính cần cù, đoàn kết, lòng tự trọng... để đưa ra một chính sách giáo dục rất hợp lý, đóng góp vào sự phục hưng của Nhật Bản.

Sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố

Có thế nói, ngành giáo dục đạo đức của Nhật Bản đã có được kết quả tốt trong việc giảng dạy và thực hành là nhờ sự kết hợp hài hoà của năm yếu tố sau:

Giáo viên

Trong cuốn “Về đạo đức học”, Giáo sư Oshima Yasumasa (Doutoku) đã viết: Thầy cô giáo về đạo đức phải là một khuôn mẫu cho học sinh noi theo. Bề ngoài phải là người có lời nói, cử chỉ đoan chính, bên trong phải là người có lòng bác ái, công minh không thiên vị. Cuộc sống phải lấy sự đơn giản đạm bạc, tránh sự xa hoa, phung phí. Phải có những đức tính sáng suốt, cương nghị, tính dân chủ biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác. Phải làm cho học trò tin tưởng, dễ gần và nương cậy khi cần thiết.

Học sinh

Nền giáo dục đạo đức của Nhật hướng dẫn trẻ em sinh hoạt cũng như học tập trong tinh thần tập thể, sự hiểu biết đến từ sự hoà nhập, noi theo gương mẫu của bạn bè hay những đứa trẻ đi trước. Tinh thần học hỏi và tuân theo luật lệ của đoàn nhóm không chỉ thể hiện trong cấp mẫu giáo và chín năm cưỡng bách giáo dục mà còn được duy trì dưới nhiều dạng ở các cấp cao hơn.

Giáo khoa thư

Giáo dục ở Nhật Bản được chia ra làm năm nhóm: Trí dục (môn học chuyên về việc nâng cao kiến thức về xã hội, kinh tế, quản trị); Kỹ nghệ (các ngành khoa học thực nghiệm, sản xuất); Thể dục (môn học về sức khoẻ, thể thao, vệ sinh…); Nghệ thuật (âm nhạc, kịch nghệ, văn hoá, thẩm mỹ); Đức dục (giúp con người hiểu và sống theo luân lý, đạo đức).

Gia đình

Sự liên hệ giữa giáo viên (thường là giáo viên chủ nhiệm) với gia đình rất được chú ý, ngay từ khi đứa bé được 4,5 tuổi. Cha mẹ đều là hội viên của hội Phụ huynh để kết nối thầy cô giáo với gia đình trong vấn đề giáo dục trí dục cũng như đức dục của đứa bé trong thời gian đến trường.

Xã hội

Với sự liên kết khá chặt chẽ và hữu hiệu giữa thầy cô giáo, nhà trường và gia đình trong khoảng 11 năm của trẻ em Nhật Bản (2 năm mẫu giáo và 9 năm cưỡng bách giáo dục). Có thể nói trong khoảng thời gian đó, yếu tố xã hội tương đối ít ảnh hưởng đến phẩm chất đạo đức của đứa trẻ so với nhiều quốc gia khác...

Bước sang lĩnh vực giáo dục cao hơn như cấp cao đẳng (Koto gakko, tương đương cấp 3 tại Việt Nam) hay cấp đại học, ngành giáo dục đạo đức Nhật Bản đã có một giải pháp rất hữu hiệu, đó là sự xuất hiện các hội đoàn như âm nhạc, hội hoạ, quốc ngữ, phim ảnh, thể thao, du lịch, tennis, võ thuật... Những hội đoàn này có tổ chức rất quy củ, dưới sự điều hành của những người có kinh nghiệm, tư cách đạo đức tốt và trình độ cao về chuyên môn. Học sinh hay sinh viên vào hội đoàn này phải chịu luật lệ của nhóm nhưng được đối xử hoàn toàn công bằng.

Chi tiết thực hành giảng dạy đạo đức

Trong tập san Giáo dục Đạo đức của Bộ Giáo dục quốc gia Nhật Bản năm 1958 có đưa ra những chi tiết của từng chủ đề giáo dục đạo đức giúp cho thầy cô giáo noi theo trong việc thực hành giảng dạy.

Tập quán lễ nghi

Không có lễ nghi căn bản này là một thiếu sót không thể chấp nhận được trong một xã hội rất chuộng hình thức và lễ nghĩa như Nhật Bản. Bậc cha mẹ và thầy cô phải có trách nhiệm dạy bảo cho đứa bé nằm lòng như một phản xạ khi nhận vật gì hay giúp đỡ từ người khác luôn phải có lời cám ơn. Trước khi ăn cơm phải nói câu xin mời (Itadakimasu), khi ăn xong để đũa xuống có thể khen ngon miệng nhưng không thể thiếu câu đã ăn xong (Gochisosama). Khi rời nhà phải nói câu “xin rời nhà” (Ittekimasu) và sẽ nhận được câu “xin cứ đi” (Itterasai). Khi về nhà với câu “đã về nhà” (Tadaima) sẽ được chào đón “xin cứ về” (Okaerinasai), khi gặp ai quen biết hay thầy cô phải chào hỏi. Bên cạnh đó, đứa bé phải chỉnh tề trong ăn mặc lúc đến trường, giữ gìn vệ sinh chung, không được nói dối...

Quý trọng sự sống và sức khoẻ

Thầy cô giáo dạy cho học sinh yêu sự sống của mình, coi đó là một gia sản của cha mẹ, của đất nước mà mình có nhiệm vụ gìn giữ cho khoẻ mạnh để đền đáp lại cha mẹ và phục vụ xã hội nơi mình đang sống. Tham gia các hoạt động thể dục, thể thao hay giải trí có tính văn hoá như âm nhạc, hội hoạ, du lịch khám phá thiên nhiên... Thầy cô giáo phải tìm cách nâng đỡ, an ủi học sinh khi gặp buồn phiền, tuyệt đối không được mang sự chán chường, tiêu cực trong đời sống riêng của mình vào giờ giảng dạy.

Hoà nhập, ý thức trách nhiệm và sáng tạo

Hướng dẫn cho học sinh những đức tính để hoà nhập vào sinh hoạt của tập thể là một bài học luôn luôn được đề cao, thể hiện rất rõ trong trường lớp, trong công sở, đoàn nhóm ngay cả trong giải trí, vui chơi....

Bài học đạo đức giảng dạy cho học sinh có tinh thần trách nhiệm trong việc làm, tôn trọng giá trị cần lao, phát triển khả năng sáng tạo trong công việc không chỉ thu nhỏ trong môi trường học đường mà còn liên tục và cần thiết cho học sinh bước vào việc làm tại các hãng xưởng trong xã hội.

Tâm hồn trong sáng và hướng thiện

Phương pháp để phát triển tâm hồn trong sáng, lý tưởng là giúp đỡ học sinh đến thăm hay tiếp cận cơ sở từ thiện (cơ sở nuôi dưỡng người già, trẻ mồ côi, tật nguyền... ) hay tham gia hoạt động từ thiện (thiên tai, hoả hoạn...).Bên cạnh đó, học sinh còn được khuyến khích tham dự những môn giải trí có tính nghệ thuật nhằm nâng cao trình độ văn hoá, nhân bản;

Tinh thần “hoà hiếu hạnh” trong gia đình

Ngày nay, môn giáo dục đạo đức gia đình của Nhật dựa vào ba tiêu chí “Hoà, Hiếu, Hạnh”:

- Tinh thần hoà thuận: Các con phải biết vâng lời, kính yêu cha mẹ và thương yêu anh chị em trong gia đình. Cha mẹ phải có nhiệm vụ nuôi dưỡng, thương yêu và lo việc học hành sinh sống tốt cho các con.

- Tinh thần hiếu kính: Các con cũng phải có lòng hiếu thảo, phụng dưỡng cha mẹ khi cha mẹ ốm đau, già lão.

- Tinh thần tạo dựng hạnh phúc gia đình: Cha mẹ, vợ chồng, con cái phải tôn trọng phẩm giá cũng như ý hướng của nhau.

Can đảm khi hành động và phục vụ chính nghĩa

Để chuẩn bị cho học sinh, nhất là khi chuẩn bị rời ghế nhà trường để bước vào xã hội, giáo viên phải hướng dẫn học sinh có tính phân tích và phán xét sự kiện một cách chính xác nhờ kiến thức đã thu được và biết lắng nghe phê phán của người khác một cách khôn ngoan. Sau khi đã tìm ra một giải pháp, phải can đảm thực hiện trong tinh thần chủ động, không ỷ lại người khác, hãy tự tin nhận lấy trách nhiệm.

Lòng yêu nước và cộng đồng quốc tế

Ngày nay, lòng ái quốc ở Nhật Bản được dựa trên bản hiến pháp hoà bình năm 1947 với tiêu đề “Quốc gia độc lập và quốc tế thân thiện trong một thế giới hoà bình”. Với tinh thần đó, đối với cộng đồng quốc tế, ngành đạo đức giáo dục của Nhật Bản được định hướng rất rõ ràng. Đó là đào tạo những con người lý tưởng. Với bản thân phải học hỏi để có đức tính tốt của một con người khỏe mạnh về thể lực, trong sáng về tâm hồn. Với gia đình, xã hội và đất nước phải là thành viên có tinh thần kỷ luật, trách nhiệm. Phải biết trau dồi tài năng, giữ gìn và làm giàu cho nền văn hoá của dân tộc. Với thế giới, phải mang lý tưởng cao cả thoát ra khỏi cái chật hẹp của địa giới quốc gia để hoà nhập vào sự tiến triển và an ninh chung cho xã hội loài người.

Theo Lưu An - Vũ Ngọc Ruẩn
Báo Thế giới và Việt Nam

 

Tag :
MỚI NHẤT
Các trường ĐH, CĐ tiếp tục thực hiện “3 công khai”
Các trường ĐH, CĐ tiếp tục thực hiện “3 công khai”

(Dân trí) - Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bùi Văn Ga vừa ký văn bản hướng dẫn thực hiện công khai năm học 2014-2015. Theo đó, các trường ĐH, CĐ tiếp tục thực hiện công khai về chất lượng, điều kiện cơ sở vật chất và tài chính.

Thứ ba, 21/10/2014 - 10:39

Hàng trăm trẻ học trong ngôi trường sắp sập, ô nhiễm thuốc trừ sâu
Hàng trăm trẻ học trong ngôi trường sắp sập, ô nhiễm thuốc trừ sâu

(Dân trí) - Mỗi ngày đến trường, gần 400 học sinh Trường mầm non Thiệu Nguyên (Thanh Hóa) cùng 20 giáo viên luôn cánh cánh nỗi lo trường sập. Bên cạnh đó, trường nằm ngay trên kho thuốc sâu cũ cũng đang ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe của cô trò.

Thứ ba, 21/10/2014 - 08:46

Vì sao ĐH Kinh tế Quốc dân đưa môn Sinh học vào xét tuyển?
Vì sao ĐH Kinh tế Quốc dân đưa môn Sinh học vào xét tuyển?

(Dân trí) - Giải thích vì sao tuyển sinh 2015, Trường ĐH Kinh tế quốc dân đưa môn Sinh học vào xét tuyển, GS.TS Phạm Quang Trung, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế quốc dân cho biết, để tạo thêm cơ hội cho nhiều thí sinh giỏi có nguyện vọng được xét tuyển vào trường.

Thứ ba, 21/10/2014 - 08:24

Bộ GD-ĐT ký kết với đơn vị phản biện chương trình SGK
Bộ GD-ĐT ký kết với đơn vị phản biện chương trình SGK

Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam sẽ hợp tác nghiên cứu, tư vấn các đề án về giáo dục và đào tạo do Bộ Giáo dục chủ trì.

Thứ ba, 21/10/2014 - 08:05

Trường Trung cấp Y dược Bắc Ninh tuyển sinh Trung cấp Y - Dược hệ chính quy
Trường Trung cấp Y dược Bắc Ninh tuyển sinh Trung cấp Y - Dược hệ chính quy

Năm học 2014 - 2015 Trường Trung cấp Y dược Bắc Ninh tuyển sinh Trung cấp Y - Dược hệ chính quy với các chuyên ngành sau:

Thứ ba, 21/10/2014 - 08:01

Lo sổ sách nhận xét thì dạy học... hờ hững
Lo sổ sách nhận xét thì dạy học... hờ hững

(Dân trí) - Đã là quy định của ngành, kiểu nào giáo viên cũng làm được. Nhưng đổi lại với việc hoàn thành sổ sách, thủ tục hành chính có thể là những tiết học hờ hững, nhợt nhạt.

Thứ ba, 21/10/2014 - 12:03

150 học sinh, sinh viên xuất sắc nhận giải Hoa Trạng Nguyên khu vực phía Nam
150 học sinh, sinh viên xuất sắc nhận giải Hoa Trạng Nguyên khu vực phía Nam

(Dân trí) - Ngày 19/10, tại Trường ĐH Tân Tạo, 150 học sinh, tân sinh viên xuất sắc năm 2014 của khu vực phía Nam được trao giải thưởng Hoa Trạng Nguyên năm nay. Giải thưởng nhằm khuyến khích phong trào rèn luyện, vươn cao trong học tập của HS, SV toàn quốc

Thứ hai, 20/10/2014 - 04:57

Đổi mới chương trình, sách giáo khoa: “Chốt” kinh phí gần 800 tỷ đồng?
Đổi mới chương trình, sách giáo khoa: “Chốt” kinh phí gần 800 tỷ đồng?

(Dân trí) - Bộ trưởng GD-ĐT Phạm Vũ Luận trình Quốc hội xem xét phương án đổi mới chương trình, sách giáo khoa với tổng kinh phí 778,8 tỉ đồng. Nhận xét các hạng mục, nội dung chi đã liệt kê chi tiết, hợp lý, có tính khả thi, cơ quan thẩm tra đã... “gật đầu”.

Thứ hai, 20/10/2014 - 02:58

Tiếp tục thi Nói đối với môn Ngoại ngữ ở kì thi học sinh giỏi quốc gia
Tiếp tục thi Nói đối với môn Ngoại ngữ ở kì thi học sinh giỏi quốc gia

(Dân trí) - Trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm 2015, tiếp tục tổ chức thi Nói (độc thoại) của thí sinh đối với các môn Ngoại ngữ và thi thực hành đối với các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học. Kì thi được tổ chức vào các ngày 8, 9 và 10/1/2015.

Thứ hai, 20/10/2014 - 02:14

12 con số thú vị về văn bằng ACCA
12 con số thú vị về văn bằng ACCA

Là tổ chức cung cấp chứng chỉ nghề nghiệp chuyên môn về tài chính kế toán lâu đời và có quy mô lớn nhất trên toàn thế giới, ACCA sở hữu số lượng hội viên và học viên đông đảo nhất với 170.000 hội viên và 436.000 học viên ở 183 quốc gia, với 91 văn phòng và 450 trung tâm khảo thí trải đều trên khắp các châu lục. Có rất nhiều thông tin thú vị được khám phá về văn bằng quốc tế danh tiếng này.

Thứ hai, 20/10/2014 - 02:05

Giáo sư Nguyễn Văn Huyên với nền giáo dục, văn hóa đất nước
Giáo sư Nguyễn Văn Huyên với nền giáo dục, văn hóa đất nước

Ngày 19/10/1975, nhà bác học, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huyên, người đã gắn bó cả đời với sự nghiệp khoa học và giáo dục nước nhà, đã vĩnh biệt chúng ta. Ông là một tấm gương sáng về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư.

Thứ hai, 20/10/2014 - 02:02

Tuyển sinh 2015: Chưa thi đã rớt!
Tuyển sinh 2015: Chưa thi đã rớt!

Nhiều trường đại học vội vàng đưa ra những quy định làm khó thí sinh, trong khi đây là năm đầu tiên đổi mới tuyển sinh, các em chưa kịp thích nghi nên phải chịu thiệt thòi.

Thứ hai, 20/10/2014 - 02:01

ĐÁNG QUAN TÂM
Tuyển sinh 2015: Dự kiến thí sinh được đăng ký xét tuyển tối đa 6 nguyện vọng
Tuyển sinh 2015: Dự kiến thí sinh được đăng ký xét tuyển tối đa 6 nguyện vọng

(Dân trí) - Thông tin từ Bộ GD-ĐT cho biết, đăng kí xét tuyển vào đại học, cao đẳng năm 2015 dự kiến mỗi thí sinh sẽ có một phiếu đăng ký xét tuyển, được đăng ký tối đa 6 nguyện vọng, xếp thứ tự ưu tiên từ 1 đến 6.

Thứ hai, 20/10/2014 - 08:30

ĐH Thủy lợi đưa môn Tiếng Anh vào xét tuyển
ĐH Thủy lợi đưa môn Tiếng Anh vào xét tuyển

(Dân trí) - Trường ĐH Thủy lợi vừa công bố phương thức tuyển sinh năm 2015. Theo đó, trường xét kết quả thi THPT quốc gia do các trường đại học tổ chức. Môn Toán là môn xét tuyển bắt buộc và thí sinh được chọn 2 trong 3 môn: Vật lý, Hóa học, Tiếng Anh để xét.

Thứ hai, 20/10/2014 - 04:58

12 suất học bổng toàn phần “Học cờ cùng kiện tướng” trị giá 48 triệu/suất
12 suất học bổng toàn phần “Học cờ cùng kiện tướng” trị giá 48 triệu/suất

(Dân trí) - Ngày 18/10, tại buổi họp báo ra mắt chương trình “Hệ thống cờ vua sáng tạo” (Creative Chess System - CCS), Công ty Cổ phần Học cờ cùng kiện tướng đã công bố tìm kiếm ứng cử viên để trao 12 suất học bổng toàn phần, mỗi suất trị giá 48 triệu đồng.

Thứ hai, 20/10/2014 - 04:36

Chàng trai 21 tuổi học lớp 1 nuôi ước mơ thành kỹ sư chế tạo môtô
Chàng trai 21 tuổi học lớp 1 nuôi ước mơ thành kỹ sư chế tạo môtô

Tưởng như cả đời mù chữ, vì mê môtô phân khối lớn hắn quyết tâm đi tìm con chữ dù đã 21 tuổi để nuôi chí trở thành kỹ sư chế tạo môtô sau này.

Thứ hai, 20/10/2014 - 12:03

Hai ký túc xá hơn trăm tỷ đồng thành “vườn không nhà trống”
Hai ký túc xá hơn trăm tỷ đồng thành “vườn không nhà trống”

(Dân trí) - Dư luận đang đặt câu hỏi là có hay không việc thiếu thực tế khi 2 ký túc xá tại Nha Trang được xây dựng rất bề thế với tổng kinh phí đầu tư 142 tỷ đồng nhưng không thu hút được sinh viên, hiện đang phí phạm từng ngày.

Chủ nhật, 19/10/2014 - 05:34

Panasonic phối hợp cùng UNESCO nâng cao nhận thức bảo tồn di sản
Panasonic phối hợp cùng UNESCO nâng cao nhận thức bảo tồn di sản

Ngày 18/10, công ty TNHH Panasonic Việt Nam và UNESCO Hà Nội đồng tổ chức sự kiện văn hóa giáo dục với tâm điểm là Trưng bày ảnh “Khám phá di sản thế giới” và Chương trình giáo dục môi trường toàn cầu tại di sản thế giới UNESCO - Hoàng Thành Thăng Long, Hà Nội.

Chủ nhật, 19/10/2014 - 05:05

Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: “Sản phẩm nghiên cứu phải phù hợp với thực tế phát triển”
Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: “Sản phẩm nghiên cứu phải phù hợp với thực tế phát triển”

(Dân trí) - Ngày 18/10, ĐH Quốc gia Hà Nội đã tổ chức hội thảo "Xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp liên ngành và phân tích chính sách phục vụ phát triển bền vững vùng Tây Bắc". Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã tới dự hội nghị.

Chủ nhật, 19/10/2014 - 01:43

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT giao lưu với thầy trò tỉnh Đắk Nông
Bộ trưởng Bộ GD-ĐT giao lưu với thầy trò tỉnh Đắk Nông

(Dân trí) - Ngày 18/10, tại tỉnh Đắk Nông, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận đã có cuộc giao lưu với thầy trò tỉnh Đắk Nông về nhiều vấn đề “nóng” trong giáo dục.

Chủ nhật, 19/10/2014 - 01:15

Tù mù với miễn thi ngoại ngữ
Tù mù với miễn thi ngoại ngữ

Với quy định chung về miễn thi môn ngoại ngữ, nhiều ý kiến cho rằng sẽ rất rối nếu không đưa ra được căn cứ để quy đổi điểm cho thí sinh xét tuyển vào ĐH, CĐ.

Chủ nhật, 19/10/2014 - 11:44

Hà Tĩnh: Tăng mức thu học phí đối với các cơ sở giáo dục công lập
Hà Tĩnh: Tăng mức thu học phí đối với các cơ sở giáo dục công lập

(Dân trí) - Ông Nguyễn Thiện - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa ký ban hành quyết định 69/2014/QĐ-UBND về việc điều chỉnh mức thu học phí trong các cơ sở giáo dục công lập quy định tại Quyết định số 23/QĐ-UBND ngày 4/8/2011 của UBND tỉnh (áp dụng từ năm học 2011 - 2012).

Chủ nhật, 19/10/2014 - 06:16

Tuyển sinh 2015: Học viện Báo chí & Tuyên truyền tổ chức thi năng khiếu
Tuyển sinh 2015: Học viện Báo chí & Tuyên truyền tổ chức thi năng khiếu

(Dân trí) - Học viện Báo chí và Tuyên truyền vừa công bố phương án tuyển sinh hệ chính quy năm 2015. Theo đó, thí sinh vào ngành Báo chí sẽ phải làm thêm bài thi năng khiếu.

Chủ nhật, 19/10/2014 - 12:36

ĐH Tây Đô xét tuyển nguyện vọng bổ sung đến cuối tháng 10
ĐH Tây Đô xét tuyển nguyện vọng bổ sung đến cuối tháng 10

(Dân trí)- Trường ĐH Tây Đô (Cần Thơ) vừa cho biết, trường sẽ xét tuyển nguyện vọng bổ sung 17 ngành đào tạo bậc ĐH và 8 ngành bậc CĐ đến cuối tháng 10/2014.

Thứ bảy, 18/10/2014 - 08:38