Nói “Đường Tăng thỉnh kinh đi qua Đà Nẵng”… không sao?

Điều cốt lõi là cần tạo dựng một nền tảng xã hội và thể chế dung hợp, nơi mỗi công dân không còn bàng quan với cộng đồng và dân tộc. Khi đó môn Lịch sử sẽ không bao giờ khô khan, nhàm chán.
>>Giật mình khi học sinh nói: “Ông Nguyễn Du là ông Quang Trung”

Không cần nắm nhân vật, sự kiện?

Một số học giả, nhà nghiên cứu theo hướng hiện đại gần đây cho rằng cách giảng dạy môn Lịch sử trong nhà trường ở nước ta đang rất báo động. Nhiều phân tích được đưa ra để lý giải hiện tượng một số học sinh THCS nghĩ “Nguyễn Du và Nguyễn Huệ là một người hay Quang Trung và Nguyễn Huệ là bạn cùng chiến đấu”(?) Trong số đó, có ý kiến của người trong nghề cho rằng, kiểm tra cách nhớ tên nhân vật, sự kiện theo kiểu học thuộc đối với học sinh là một dạng “tư duy lạc hậu” trong giáo dục lịch sử.

Trước hết, cần thừa nhận một người không thể giỏi hoặc đam mê mọi lĩnh vực. Tuy nhiên không phải ngẫu nhiên mà nhân loại trên khắp thế giới đều đưa các môn học như Toán, Lí, Hóa hay Văn, Sử, Địa… vào chương trình giáo dục phổ thông. Đơn giản vì đây là những kiến thức nền tảng cho mỗi con người và của mọi nền giáo dục thời hiện đại.

Ai đó có thể nói rằng môn thống kê quan trọng trong cuộc sống hơn môn đại số, nhưng bạn không thể học môn này nếu không nắm kiến thức toán học cơ bản, như thuộc bảng cửu chương, hằng đẳng thức hay cộng, trừ, nhân, chia phân số.

Đồng ý rằng lịch sử không chỉ là các sự kiện hay nhân vật, nhưng cũng giống như khi học ngoại ngữ, không ai có thể nói mình giỏi một ngôn ngữ mà không biết nhiều từ vựng của nó. Muốn “tìm hiểu, khám phá quá khứ, dùng các sự thật đã được khám phá đó để tham chiếu và giải thích hiện tại”, trước hết chúng ta phải nắm rõ các sự kiện và nhân vật quá khứ. Mặc dù các sự kiện đó có thể không chính xác tuyệt đối, nhưng xét trên diện rộng, sự hưng thịnh của một nền văn hóa hay quốc gia về cơ bản là đáng tin cậy. Vì đó là tiến trình chứ không thuần túy là sự kiện đơn lẻ và những sự kiện then chốt góp phần kết thúc một tiến trình thường được ghi chép bởi không chỉ một vài người.

Thật đáng lo khi một nhà chuyên môn lịch sử lại có thể cho rằng học sinh sẽ được gọi là “khôn ngoan” nếu biết hỏi lại: "Tại sao em phải biết Quang Trung là ai?”, “Em nhầm Nguyễn Huệ với Nguyễn Du thì đã sao ạ?”. Xã hội sẽ như thế nào nếu như đa phần công dân tương lai cho rằng Trương Định là em của… Trương Phi hay Đường Tăng trên đường sang Tây Trúc (Ấn Độ) thỉnh kinh đã đi qua “Ngũ Hành Sơn” của Đà Nẵng?

Thời nào cũng vậy, môn lịch sử rất ít khi tạo nên “hứng thú” cho đa phần học sinh, đặc biệt là cấp THCS. Ở lứa tuổi này, khái niệm “trải nghiệm” cuộc sống khi học môn lịch sử có thể coi là xa xỉ, chứ chưa nói đến đòi hỏi về “đa dạng và đa chiều” trong tư duy của các em.

Chúng ta hay bàn đến những bất cập và “lạc hậu” trong tư duy giáo dục lịch sử cho học sinh, rồi đưa ra hàng loạt giải pháp đao to, búa lớn, và “sặc mùi” khoa học. Tuy nhiên, liệu đã có bao nhiêu người lớn ngồi lại hỏi trực tiếp các em thực sự muốn gì và cần phải làm thế nào để tăng hiệu quả môn học này? Đã có bao nhiêu khảo sát nghiên cứu nghiêm túc để tìm ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp thực tế?

Hay phải chăng chúng ta đang nhìn nhận vấn đề bằng cách nhìn của người lớn – đa phần là những người yêu sử, và các giải pháp đưa ra mang hơi hướng chuyên gia hoặc cóp nhặt từ bên ngoài?

Nói “Đường Tăng thỉnh kinh đi qua Đà Nẵng”… không sao?
Cảnh tượng xé đề cương môn Sử khi có thông tin không thi tốt nghiệp môn này năm 2013. (Ảnh cắt từ clip)

Áp đặt và thiếu vắng bức tranh tổng thể

Tham khảo một vài cuốn giáo khoa lịch sử bậc THCS hiện nay, từ cách nhìn của một người ngoại đạo môn lịch sử, có thể đưa ra một vài nhận định dưới đây:

Thứ nhất, môn Lịch sử được đưa vào giảng dạy sớm hơn rất nhiều các môn học khác. Trong khi đó, để có thể hiểu và ngấm được kiến thức cốt lõi các bài học trong SGK, học sinh phải có kiến thức bổ trợ khác. Khi được học về người nguyên thủy hình thành và phát triển như thế nào (bài 3), học sinh lớp 6 còn chưa hề có khái niệm về cổ sinh học, thuyết tiến hóa, khảo cổ học và đặc biệt là triết học.

Việc thiếu hụt kiến thức địa lý, triết học khiến các bài học về nhà nước cổ đại phương Đông hay các quốc gia cổ đại phương Tây thuần túy chỉ là thuật ngữ, rất khó cho HS hình dung vấn đề ở dạng không gian hoặc xâu chuỗi sự kiện ở dạng thời gian. Người lớn có cái nhìn tổng quát và đa chiều hơn chủ yếu là nhờ sử dụng kiến thức bổ trợ được học sau này để nhìn lại kiến thức lịch sử học trước đó.

Thứ hai, trong phần học về lịch sử dân tộc, học sinh không hề được cung cấp một bức tranh tổng thể và các dấu mốc then chốt của lịch sử đất nước từ buổi đầu dựng nước, thời kỳ Bắc thuộc đến giai đoạn tự chủ, độc lập dân tộc. Thiếu bao quát và một tầm nhìn phối cảnh khiến HS chỉ tập trung, bó hẹp vào từng bài học cụ thể một cách buồn chán.

Thiếu hụt cách nhìn nhận vấn đề dạng hệ thống và không định vị được những thứ mình đang học trên đường thời gian nên chuyện HS nhầm Nguyễn Du với Nguyễn Huệ vẫn còn là nhẹ (ít nhất hai vị này sống cùng thời). Thực tế, đa số HS không quan tâm đến việc này không phải vì khó nhớ, mà là do tác động và ảnh hưởng bởi các nhân tố xã hội khác.

Thứ ba, nhiều kiến thức lịch sử trong SGK được biên soạn theo cách áp đặt về nhân sinh quan và định hướng chính trị, thay vì đưa ra các phát hiện khảo cổ, sự kiện và diễn tiến trong quá khứ để có thể khơi gợi tìm tòi, hay sử dụng khả năng phân tích nhằm tìm cách giải thích cho mối quan hệ “nguyên nhân – kết quả” theo cách hiểu của từng người. Ở đây, vai trò của người dạy sử có chăng chỉ nên là người hỗ trợ và hướng dẫn học sinh về phương pháp và công cụ.

Trên hết, “lịch sử là một câu chuyện chúng ta nói chúng ta là ai” (Sue Peabody). Giáo dục lịch sử theo đường hướng Quốc gia hay Quốc dân đều có một mục đích chung, đó là hiểu biết về quá khứ, học hỏi từ những thành công và cả sai lầm trong quá khứ để biết mình phải làm gì cho bản thân, tổ chức, đất nước và nhân loại. Không ai có thể xây đắp lòng ái quốc và tự hào dân tộc trên một nền tảng thiếu vắng lịch sử.

Việc nhiều HS kém kiến thức lịch sử dân tộc là một thực tế đáng buồn và cần được can thiệp kịp thời của toàn xã hội, đặc biệt là ngành giáo dục. Phương pháp tiếp cận tiên tiến trong giáo dục lịch sử không thiếu, nhưng cái cốt lõi đó chính là cần tạo dựng một nền tảng xã hội và thể chế dung hợp, lấy giá trị dân tộc làm nền tảng, nơi mỗi công dân không còn bàng quan với cộng đồng và dân tộc.

Khi đó môn lịch sử sẽ không bao giờ khô khan và nhàm chán.

Theo Trần Văn Tuấn
Tuần Việt Nam

 

MỚI NHẤT
Thí sinh có 3 cách để biết điểm thi THPT quốc gia
Thí sinh có 3 cách để biết điểm thi THPT quốc gia

(Dân trí) - Hôm nay ngày 20-7, hạn cuối các hội đồng thi phải chuyển toàn bộ dữ liệu điểm về Bộ GD-ĐT. Sau khi tổng hợp và xử lý, Bộ GD-ĐT sẽ công bố kết quả thi của tất cả các cụm thống nhất trong cùng thời điểm. Thí sinh sẽ biết điểm thi trước ngày 25/7.

Thứ hai, 20/07/2015 - 09:38

Lớp trưởng thành Chủ tịch: Nên giúp đỡ hơn là "ban phát" và "ra lệnh"
Lớp trưởng thành Chủ tịch: Nên giúp đỡ hơn là "ban phát" và "ra lệnh"

(Dân trí) - "Người lớn cần giúp đứa trẻ trở thành "chủ tịch" hay lớp trưởng tốt bằng cách giúp chúng hiểu đúng vai trò, nhiệm vụ, giúp chúng biết cách tổ chức các hoạt động có ích cho tập thể, biết cách rèn luyện bản thân để làm việc chứ không phải coi đó là gánh nặng phải hoàn thành..."

Thứ hai, 20/07/2015 - 09:13

Thả lỏng tiếng Anh mầm non
Thả lỏng tiếng Anh mầm non

Dạy và học tiếng Anh trong các trường mầm non tại TPHCM hiện mạnh ai nấy làm do các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo không rõ ràng, lúc cấm lúc không.

Thứ hai, 20/07/2015 - 09:08

Anh ngữ giao tiếp quốc tế thời hội nhập - cơ hội làm chủ hàng triệu việc làm mới
Anh ngữ giao tiếp quốc tế thời hội nhập - cơ hội làm chủ hàng triệu việc làm mới

Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) chính thức thành lập vào cuối năm 2015 sẽ mở ra một khu vực mới về hợp tác kinh tế và thúc đẩy tự do lưu chuyển lao động giữa 10 nước ASEAN, và Anh ngữ được các quốc gia thống nhất sử dụng làm ngôn ngữ chung trong kinh doanh.

Thứ hai, 20/07/2015 - 09:02

Nơi khởi đầu cho “Ước mơ Đại học”
Nơi khởi đầu cho “Ước mơ Đại học”

Rời mái trường phổ thông, học sinh ai cũng mong muốn được trải nghiệm môi trường đại học năng động, thỏa sức sáng tạo trong học tập, nghiên cứu khoa học ở những phòng thí nghiệm, thực hành tiên tiến, được hướng dẫn bởi các giáo sư, giảng viên giàu kinh nghiệm.

Thứ hai, 20/07/2015 - 09:00

Nhận bằng kỹ sư Chất lượng cao cùng Đại học Bách khoa TPHCM
Nhận bằng kỹ sư Chất lượng cao cùng Đại học Bách khoa TPHCM

Bằng chính quy do Đại học Bách Khoa TPHCM cấp, áp dụng cho các ngành đào tạo bằng tiếng Anh gồm: Cơ Điện tử, Cơ khí, Xây dựng, Dầu khí, Hóa học, Môi trường, Khoa học Máy tính, Kỹ thuật Máy tính, Quản trị Kinh doanh.

Thứ hai, 20/07/2015 - 07:01

Có độc quyền về công bố điểm thi?
Có độc quyền về công bố điểm thi?

Liên tục những ngày gần đây, Bộ GD-ĐT ra văn bản nhắc nhở các cụm thi trên toàn quốc không được công bố kết quả thi THPT quốc gia 2015 mà Bộ GD-ĐT sẽ công bố kết quả thi này sau khi có đầy đủ dữ liệu điểm của tất cả các cụm thi trên cả nước. Như vậy, dư luận đang hoài nghi có hay không sự độc quyền giữa Bộ GD-ĐT và mạng di động của Viettel trong việc công bố điểm thi THPT quốc gia?

Chủ nhật, 19/07/2015 - 09:16

Trường ĐH Tây Đô được tuyển sinh ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành
Trường ĐH Tây Đô được tuyển sinh ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành

(Dân trí) - Tin từ Trường ĐH Tây Đô (Cần Thơ) cho biết, Bộ GD-ĐT vừa cho phép trường tuyển sinh ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành trình độ Đại học. Dự kiến Trường ĐH Tây Đô tuyển sinh ngành này trong năm 2015.

Chủ nhật, 19/07/2015 - 09:13

Trường tư đang tự cột mình
Trường tư đang tự cột mình

Trường đại học được tự chủ trong việc tạo ra một thiết chế quản lý năng động hơn, linh hoạt hơn và hữu hiệu hơn. Điều đáng tiếc là có rất ít trường tư tận dụng được ưu thế này.

Chủ nhật, 19/07/2015 - 02:51

Gần 80 tuổi vẫn say mê công tác khuyến học
Gần 80 tuổi vẫn say mê công tác khuyến học

(Dân trí) - Năm nay đã 78 tuổi nhưng hàng ngày ông Nguyễn Đức Dục vẫn đạp xe đi khắp đường làng ngõ xóm để “làm” khuyến học. Với ông, công tác khuyến học giờ đã ngấm vào máu thịt và là công việc không thể thiếu mỗi ngày dù tuổi đã cao, sức đã yếu.

Chủ nhật, 19/07/2015 - 10:05

Vấn nạn người gốc Việt mù tiếng Việt
Vấn nạn người gốc Việt mù tiếng Việt

Nếp sống văn hóa trong môi trường Mỹ đã tạo ra khoảng cách trong tư duy và tất nhiên thể hiện trong sinh hoạt. Dinh không ăn món cá kho hoặc thịt heo của mẹ mà xin 5 USD để chạy ra cửa hàng KFC.

Chủ nhật, 19/07/2015 - 09:16

Mầm mống của bạo lực
Mầm mống của bạo lực

(Dân trí) - Điều gì sẽ xảy ra khi con em chúng ta hàng ngày được chứng kiến những cảnh bạo lực trong phim ảnh, sách báo, trên mạng Internet và trong đời sống thực? Những hình ảnh, âm thanh bạo lực đó dần dần ngấm vào con trẻ để rồi một ngày nào đó nó bật ra thành những màn bạo lực…

Chủ nhật, 19/07/2015 - 08:22

ĐÁNG QUAN TÂM
Gạt giáo viên đạt chuẩn, tuyển GV tiểu học đi dạy... mầm non
Gạt giáo viên đạt chuẩn, tuyển GV tiểu học đi dạy... mầm non

(Dân trí) - Không tuyển dụng số GV đã đạt chuẩn và trên chuẩn đang hợp đồng với các trường, huyện Anh Sơn (Nghệ An) lại tuyển dụng 23 GV tiểu học, THCS vào dạy các trường mầm non. Sau khi tuyển dụng, huyện gấp rút tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ để cấp chứng chỉ cho 23 GV trên.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 03:37

Xã hội ngoảnh mặt với những trường ĐH ngoài công lập kém chất lượng
Xã hội ngoảnh mặt với những trường ĐH ngoài công lập kém chất lượng

(Dân trí) - “Xã hội sẽ ngoảnh mặt với những trường ngoài công lập (NCL) không chú ý chất lượng, thậm chí nhiều em trượt ĐH công lập thì thôi chứ không chấp nhận vào học trường NCL. Đấy là một sự việc rất đáng buồn. Nếu không khắc phục tình trạng này thì có thể có nhiều trường đổ vỡ...”.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 12:28

Cụm Bạc Liêu, Cà Mau hoàn tất công tác chấm thi THPT quốc gia
Cụm Bạc Liêu, Cà Mau hoàn tất công tác chấm thi THPT quốc gia

(Dân trí) - Ngày 18/7, tin từ Hội đồng thi THPT quốc gia cụm thi 38 (Bạc Liêu và Cà Mau) cho biết, công tác chấm thi đã hoàn tất và Hội đồng đã gửi kết quả về Bộ GD-ĐT.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 10:49

Xúc động lễ đón cậu học trò mồ côi giành Huy chương bạc Toán quốc tế
Xúc động lễ đón cậu học trò mồ côi giành Huy chương bạc Toán quốc tế

(Dân trí) - Sau 18 năm chờ đợi, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An mới lại có một học sinh giành huy chương Bạc Olympic Toán quốc tế - đó là học sinh lớp 12 Hoàng Anh Tài.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 08:23

Mẹ bán hàng xén nuôi con đoạt giải vàng Olympic Toán học
Mẹ bán hàng xén nuôi con đoạt giải vàng Olympic Toán học

Đó là chia sẻ của cô Đặng Thị Lê Dung (giáo viên tổ Toán trường THPT chuyên Thái Bình, Thái Bình) khi nhắc đến gia cảnh cậu học trò Vũ Xuân Trung - người đoạt Huy chương vàng Olympic Toán học quốc tế 2015.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 07:18

Lớp trưởng tiểu học làm Chủ tịch: Xuất hiện nhiều "ban bệ" trong lớp học
Lớp trưởng tiểu học làm Chủ tịch: Xuất hiện nhiều "ban bệ" trong lớp học

(Dân trí) - Bên cạnh chức danh Chủ tịch Hội đồng tự quản học sinh, lớp học tiểu học còn có Ban Học tập, Ban quyền lợi, Ban Sức khoẻ, vệ sinh, Ban Văn nghệ, thể dục, Ban Thư viện, Ban Đối ngoại…

Thứ bảy, 18/07/2015 - 06:54

Hà Tĩnh đón học sinh đạt huy chương Đồng Olympic Toán Quốc tế
Hà Tĩnh đón học sinh đạt huy chương Đồng Olympic Toán Quốc tế

(Dân trí) - Tối 17/7, Sở GD-ĐT Hà Tĩnh và thầy trò Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh cùng gia đình đã tổ chức lễ đón em Nguyễn Thị Việt Hà, học sinh vừa đoạt huy chương Đồng Oympic Toán học Quốc tế lần thứ 56 diễn ra tại Thái Lan.

Thứ bảy, 18/07/2015 - 06:45

Lớp trưởng thành Chủ tịch: Bộ Giáo dục lên tiếng
Lớp trưởng thành Chủ tịch: Bộ Giáo dục lên tiếng

(Dân trí) - Trước nhiều ý kiến trái chiều về dự thảo Điều lệ trường tiểu học có quy định chức danh lớp trưởng tiểu học thành chủ tịch Hội đồng tự quản, lãnh đạo Bộ GD-ĐT đã lên tiếng giải thích về vấn đề này.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 04:59

Trường ĐH Hàng Hải xét tuyển kết quả THPT quốc gia và học bạ
Trường ĐH Hàng Hải xét tuyển kết quả THPT quốc gia và học bạ

(Dân trí) - Tuyển sinh 2015, Trường ĐH Hàng Hải Việt Nam tuyển sinh theo 02 hình thức xét tuyển dựa trên kết quả Kỳ thi THPT Quốc gia năm và Xét tuyển dựa trên kết quả học tập và rèn luyện 03 năm học trung học phổ thông (THPT) của thí sinh tốt nghiệp năm 2015.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 03:23

Chấm bài tự luận Kỳ thi THPT 2015: “Hỏi gà, trả lời... vịt”
Chấm bài tự luận Kỳ thi THPT 2015: “Hỏi gà, trả lời... vịt”

Câu chữ ngô nghê, bài thi để giấy trắng, phải “nhặt” ý đến từng 0,25 điểm và cộng điểm một cách cơ học… đó là những khó khăn mà các giáo viên chấm bài tự luận văn, sử, địa gặp phải trong kỳ thi THPT quốc gia năm nay.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 01:32

Lớp trưởng tiểu học thành Chủ tịch: Tạo quyền lực hay giúp trẻ tự tin?
Lớp trưởng tiểu học thành Chủ tịch: Tạo quyền lực hay giúp trẻ tự tin?

(Dân trí) - Nội dung trong dự thảo thông tư mới của Bộ GD-ĐT quy định về việc lớp học bậc tiểu học sẽ có chủ tịch, phó chủ tịch hội đồng tự quản đang "dậy sóng" dư luận với nhiều ý kiến trái chiều.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 12:58

Cụm thi 26 - Huế: Điểm thi cao hơn năm trước
Cụm thi 26 - Huế: Điểm thi cao hơn năm trước

(Dân trí) - Ngày 17/7, PGS.TS.Hoàng Hữu Hoà, Uỷ viên Thường trực Hội đồng thi Đại học Huế (cụm thi THPT quốc gia số 26), Trưởng Ban Khảo thí - Đảm bảo chất lượng giáo dục đại học, Đại học Huế cho biết qua tình hình chấm điểm thi, điểm số cao hơn năm trước.

Thứ sáu, 17/07/2015 - 09:39