GS Nguyễn Văn Lợi:

Sách công nghệ giáo dục cần cho học sinh dân tộc thiểu số

Dân trí “Từ góc nhìn của người có hơn 50 năm nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt và ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Việt Nam, chúng tôi xin được bàn góp về vấn đề trên. Sách Tiếng Việt 1 Công nghệ giáo dục cần cho việc dạy Tiếng Việt đối với học sinh người dân tộc thiểu số”.
>>Sách công nghệ của GS Hồ Ngọc Đại “rớt” vòng 1: Hội đồng thẩm định hay 931.000 học sinh quan trọng?
>>Hội đồng thẩm định nói gì về việc loại sách công nghệ của GS Hồ Ngọc Đại từ vòng 1?

Trên đây là ý kiến của GS Nguyễn Văn Lợi - nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam về bộ sách giáo khoa (SGK) Công nghệ giáo dục của GS Hồ Ngọc Đại, hiện đang được dư luận quan tâm.

Theo GS Lợi, nước ta là quốc gia đa dân tộc, đa ngôn ngữ. Lãnh thổ Việt Nam với 54 dân tộc cùng chung sống, nói gần 100 thứ tiếng khác nhau. 

Tuy nhiên, hiện nay, trình độ sử dụng tiếng Việt trong Dân tộc thiểu số (DTTS) không cao. Xét về mặt tâm lí sư phạm, việc học đọc, học viết tiếng Việt đối với học sinh (HS) người Kinh, khác đối với HS DTTS.

Đối với HS người Kinh, học đọc -viết tiếng Việt là học đọc - viết tiếng mẹ đẻ. Đối với HS DTTS học đọc - viết tiếng Việt là học đọc - viết ngôn ngữ thứ hai.

Chuyên gia này cho rằng, khi HS người Kinh, 6 tuổi, học lớp 1, năng lực tiếng Việt đã khá tốt. Việc dạy các em học đọc - viết là việc chỉ dạy cho các em mối liên hệ của âm đã có trong tâm thức các em.

Sách công nghệ giáo dục cần cho học sinh dân tộc thiểu số - 1

GS Nguyễn Văn Lợi - nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam. 

Việc dạy đọc-viết tiếng mẹ đẻ không cần thiết phải xuất phát và đi sâu vào các khái niệm ngữ âm học. Càng không nên dạy cách đọc cách viết các tiếng “chân không nghĩa”. Cần dạy các em đọc - viết các tiếng có nghĩa, vốn là bối cảnh tồn tại và khu biệt các âm vị. Nhờ vậy, các em học và nhớ được cách đọc - viết các âm vị trong các bối cảnh ngữ âm - âm tiết (tiếng) khác nhau. Đồng thời, đây là cách để củng cố và phát triển vốn từ vựng của HS.

Theo cách này, dần dần dạy các em quy tắc đọc - viết các đơn vị ở bậc cao hơn là từ, ngữ, câu. Cũng như không cần thiết dạy đọc - viết thông qua các hình khối có màu sắc, tròn méo khác nhau, vốn là cách dạy trẻ chậm phát triển trí tuệ và ngôn ngữ.

Học tiếng mẹ đẻ là học từ cha mẹ các thói quen và rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ. Do vậy, trong sách dạy đọc - viết tiếng mẹ đẻ, thay cho việc dạy các tri thức ngữ âm học, cần tăng cường rèn luyện cho HS các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết.Tiếng Việt đối với HS DTTS không phải là tiếng mẹ đẻ, mà là ngôn ngữ thứ hai. Các em học tiếng Việt khi trong tâm thức các em, hệ thống ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp ngôn ngữ mẹ đẻ đã hình thành và tiếp tục được bổ sung, phát triển. Tiếng Việt và ngôn ngữ DTTS Việt Nam có một số đặc điểm đồng nhất, nhưng có nhiều nét khác biệt.

Tiếng Việt cũng như các ngôn ngữ Mường, Tày, Thái, H'mông, Dao là ngôn ngữ đơn tiết, có thanh điệu, trong khi các ngôn ngữ như Chăm, Khmer, Ê Đê, Gia rai, Kơ ho, Ba na, Xơ Đăng… là những ngôn ngữ tựa song tiết, không có thanh điệu.

Sách công nghệ giáo dục cần cho học sinh dân tộc thiểu số - 2

Sách tiếng Việt lớp 1 CNGD dạy sâu về ngữ âm học có thể không thích hợp đối với học sinh người Kinh, lại có thể phát huy tác dụng đối với học sinh DTTS.

“Theo các nhà tâm lí ngôn ngữ, đặc điểm của quá trình học ngôn ngữ thứ hai là, khi thụ đắc ngôn ngữ thứ hai, trong đầu người học, một cách vô thức, luôn xảy ra sự đối chiếu so sánh giữa tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ thứ hai, làm nảy sinh các hiện tượng giao thoa, chuyển di tích cực và tiêu cực. Do vậy, phương pháp dạy-học ngôn ngữ thứ hai khác với dạy học tiếng mẹ đẻ. Đối với HS lớp 1 người DTTS, bắt đầu học đọc - viết tiếng Việt, khi trong tâm thức trẻ chưa có hệ thống ngữ âm - âm vị học tiếng Việt. Chương trình và sách giáo khoa tiếng Việt có nhiệm vụ không chỉ giúp các em nắm được mối tương quan giữa các âm vị và kí tự tiếng Việt, mà còn hướng dẫn các em cách phát âm đúng các âm vị và kết hợp các âm vị thành âm tiết có nghĩa - tiếng.

Đối với HS người H'mông, việc phát âm đúng các âm tiết có âm cuối tắc vô thanh rất khó khăn. Còn đối với HS người Khmer, Ba Na, Chăm, Ê Đê, Raglai…, việc phát âm đúng 6 thanh điệu tiếng Việt là thách thức lớn”, GS Lợi cho biết.

Theo tài liệu Điều tra thực trạng kinh tế xã hội về 53 dân tộc thiểu số năm 2015, chỉ có 79 % người DTTS biết đọc, biết viết tiếng Việt. Tỷ lệ này ở một số dân tộc sống ở vùng xa vùng sâu chỉ dưới 50%: ví dụ La Hủ 34,4%, H'mông 46,6 %, Brâu 48,2 %, Cơ lao 49,8%, Hà Nhì 50,5%.

Do vậy, chuyên gia này cho rằng, việc cung cấp cho HS lớp 1 người DTTS, những hiểu biết chi tiết, ngọn ngành về ngữ âm tiếng Việt là cần thiết.

Ngoài ra, có thể cung cấp cho các em các tri thức tương đối sâu về ngữ âm học (khái niệm âm đầu, âm đệm, âm chính, âm cuối), tạo cơ sở cho qua trình đối chiếu so sánh, dù là vô thức giữa tiếng mẹ đẻ và tiếng Việt trong tư duy HS DTTS.

Từ đó, ông cho rằng, sách tiếng Việt lớp 1 CNGD dạy sâu về ngữ âm học có thể không thích hợp đối với HS người Kinh, lại có thể phát huy tác dụng đối với HS DTTS.

Cũng như vậy, việc dạy các em đọc-viết thông qua các khối hình tròn, méo (vốn là phương pháp các nhà sư phạm Xô-viết dùng để dạy trẻ em chậm phát triển tư duy, ngôn ngữ), có thể không cần thiết khi dạy HS có tiếng mẹ đẻ là tiếng Việt, phát triển tâm thần kinh bình thường nhưng hữu dụng khi dạy đọc - viết tiếng Việt cho đối tượng là HS DTTS. Bởi vì, xét về phương diện tâm lí sư phạm, có thể xem trẻ em DTTS cũng gặp khó khăn như trẻ chậm phát triển các kĩ năng nghe - nhận (hiểu) - nói (đọc) - viết tiếng Việt. GS Lợi viện dẫn thông tin từ một tờ báo: “Một lãnh đạo phụ trách tiểu học của Sở GD&ĐT Lào Cai, cho hay, với HS dân tộc thiểu số thì việc học tiếng Việt gần như là học ngôn ngữ thứ hai. Thực tế này khiến cho việc dạy tiếng Việt rất vất vả nếu dạy theo cách đại trà.

Trong khi đó, khi thí điểm áp dụng Tiếng Việt 1-Công nghệ giáo dục thì các em nắm rất chắc về ngữ âm, học đến đâu chắc đến đó, rất hiếm khi HS sai lỗi chính tả.

Sách công nghệ giáo dục cần cho học sinh dân tộc thiểu số - 3

Việc dùng bộ sách này cho các địa phương vùng sâu vùng xa, có học sinh là người DTTS là hợp lý.

Lào Cai áp dụng sách Tiếng Việt 1-Công nghệ giáo dục với gần như 100% vì thực tế cho thấy đó là phương pháp phù hợp với HS của mình. Tuy nhiên, những TP lớn như Hà Nội thì không sử dụng phương pháp này vì thấy việc thực hiện SGK tiếng Việt đại trà HS được luyện nhiều kỹ năng hơn...”.

Trước thực tế trên, ông đồng tình với đề xuất trên một tờ báo khi cho rằng, sách công nghệ của GS Hồ Ngọc Đại, đặc biệt là cuốn Tiếng Việt 1 - Công nghệ giáo dục dù Hội đồng thẩm định đánh giá "không đạt", nhưng nhiều ý kiến cho rằng cuốn sách đã được cuộc sống thẩm định và nên tiếp tục trao quyền ấy cho "cuộc sống" thay vì một mệnh lệnh hành chính.“Với tư cách là người có nhiều năm nghiên cứu ngữ âm tiếng Việt và ngôn ngữ các DTTS ở Việt Nam, tôi ủng hộ đề xuất trên.

Trong chủ trương thống nhất một chương trình, nhưng có nhiều sách giáo khoa, phù hợp với HS từng vùng, miền, thì việc dùng bộ sách này cho các địa phương vùng sâu vùng xa, có HS là người DTTS là hợp lý.

Tất nhiên, trước khi đem ra áp dụng, cần sửa chữa một số điểm bất hợp lý như việc dạy học đọc-viết các tiếng chân không về nghĩa, loại bỏ các từ mang tính địa phương,từ cũ ít thông dụng...

Các tác giả bộ sách nên tiếp thu góp ý của những người am hiểu về dạy tiếng Việt cho HS DTTS, nhất là các giáo viên đã trải nghiệm thực tế dạy Sách Tiếng Việt 1-Công nghệ giáo dục”, GS Lợi nói.

Mỹ Hà (ghi)

MỚI NHẤT
Rộ hình ảnh suất ăn thiếu dinh dưỡng, trường phải tạm dừng bữa ăn bán trú
Rộ hình ảnh suất ăn thiếu dinh dưỡng, trường phải tạm dừng bữa ăn bán trú

(Dân trí) - Ngay ngày đầu tiên triển khai bữa ăn bán trú của năm học mới, một trường tiểu học tại thành phố Hà Tĩnh đã vấp phải nhiều phản ứng của phụ huynh khi hình ảnh về bữa ăn của trường xuất hiện trên mạng xã hội.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 01:11

Hà Nội: Đưa 450 hiệu trưởng, giáo viên đi bồi dưỡng năng lực quản lý, chuyên môn hiện đại
Hà Nội: Đưa 450 hiệu trưởng, giáo viên đi bồi dưỡng năng lực quản lý, chuyên môn hiện đại

(Dân trí) - Chương trình sẽ giúp các hiệu trưởng về quản trị giáo dục theo phương pháp hiện đại, giúp giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp dạy theo ba định hướng toàn cầu hóa, địa phương hóa và cá biệt hóa.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 12:04

Choáng váng với tiền ăn trong trường “quốc tế”
Choáng váng với tiền ăn trong trường “quốc tế”

(Dân trí) - Mỗi bữa ăn sáng của học sinh có thể gần 70.000 đồng - giá tiền ăn cho học sinh tại nhiều trường có yếu tố nước ngoài, tư thục được cho là cao, vượt xa tiêu chuẩn chung.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 10:23

Lần đầu tiên đào tạo Cử nhân Quản trị Doanh nghiệp và Công nghệ
Lần đầu tiên đào tạo Cử nhân Quản trị Doanh nghiệp và Công nghệ

(Dân trí) - Ngày 19/9, Khoa Quản trị và Kinh doanh (HSB) – ĐH Quốc gia Hà Nội đã khai giảng năm học mới 2019-2020 và đón chào tân sinh viên ngành học mới Cử nhân Quản trị Doanh nghiệp và Công nghệ. Đây là khóa học hệ Cử nhân chất lượng cao đầu tiên được đào tạo tại HSB.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 09:56

Hai Hiệu trưởng trường THPT bị kỷ luật
Hai Hiệu trưởng trường THPT bị kỷ luật

(Dân trí) - Để xảy ra sai phạm tài chính và công tác điều hành nên Hiệu trưởng 2 trường THPT ở Sóc Trăng đã bị kỷ luật.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 08:05

Nữ sinh Việt xuất sắc chia sẻ về việc chọn ngành tại ĐH Mỹ và “nỗi bất định” tuổi trẻ
Nữ sinh Việt xuất sắc chia sẻ về việc chọn ngành tại ĐH Mỹ và “nỗi bất định” tuổi trẻ

(Dân trí) - “Nhiều bạn mình biết có thừa ý chí, khả năng và niềm say mê học hỏi, nhưng mình nghĩ rằng các bạn và ngay chính bản thân mình trong thời điểm này cần nhận ra rằng con đường mình đi không nhất thiết phải là một đường thẳng dài hoàn hảo đã biết sẵn vạch đích từ khi xuất phát”, Nguyễn Quỳnh Anh – nghiên cứu sinh tiến sĩ Đại học Chicago, Mỹ chia sẻ về việc chọn ngành tại đại học Mỹ..

Thứ sáu, 20/09/2019 - 07:02

Báo cáo Ủy ban Kiểm tra Trung ương vụ bổ nhiệm quyền Giám đốc Sở Giáo dục chưa “kinh qua” ngành
Báo cáo Ủy ban Kiểm tra Trung ương vụ bổ nhiệm quyền Giám đốc Sở Giáo dục chưa “kinh qua” ngành

(Dân trí) - Trước khi được bổ nhiệm vào vị trí quyền Giám đốc Sở Giáo dục - Đào tạo Vĩnh Phúc, ông Nguyễn Văn Huyến chưa từng đảm nhiệm về công tác quản lí ngành, như vậy là chưa đủ tiêu chuẩn để được bổ nhiệm theo quy định của Bộ Giáo dục - Đào tạo.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 06:27

TPHCM: Con nghỉ Tết hơn nửa tháng, phụ huynh thở dài
TPHCM: Con nghỉ Tết hơn nửa tháng, phụ huynh thở dài

(Dân trí) - Tính cả hai ngày cuối tuần đầu và cuối kỳ nghỉ, học sinh ở TPHCM có thể nghỉ Tết Nguyên đán 2020 kéo dài đến 16 ngày. Nhiều phụ huynh sớm thở dài lo việc quản lý con khi con nghỉ, cha mẹ vẫn đi làm.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 06:19

Thực hành liên tục - Phương pháp học tiếng Anh hiệu quả nhất
Thực hành liên tục - Phương pháp học tiếng Anh hiệu quả nhất

(Dân trí) - Nhiều chuyên gia giáo dục cho biết, trẻ học tiếng Anh hiệu quả nhất là khi được thực hành liên tục với giáo viên bản xứ giỏi nghiệp vụ.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 06:00

Kiên Giang thiếu 1.000 giáo viên và gần 1.000 phòng học
Kiên Giang thiếu 1.000 giáo viên và gần 1.000 phòng học

(Dân trí) - Tỉnh Kiên Giang cũng như các tỉnh thành trên cả nước đã bước vào năm học mới. Thế nhưng với ngành giáo dục Kiên Giang, áp lực về cơ sở vật chất, giáo viên là vấn đề khó khăn nhất hiện nay. Bởi hiện tại, Kiên Giang thiếu khoảng 1.000 giáo viên và gần 1.000 phòng học.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 02:36

Trường được đầu tư 7 tỷ đồng dở dang, hàng trăm trẻ thiếu phòng học
Trường được đầu tư 7 tỷ đồng dở dang, hàng trăm trẻ thiếu phòng học

(Dân trí) - Dự án công trình phòng học Mầm non được đầu tư với số vốn dự kiến 7 tỷ đồng triển khai đã nhiều năm nay nhưng vẫn dở dang, trong khi hàng trăm trẻ phải học ghép do thiếu phòng học.

Thứ sáu, 20/09/2019 - 01:13

Thực hiện di chúc của Bác trong Giáo dục: “Thế giới tiến bộ không ngừng, ai không học là lùi”
Thực hiện di chúc của Bác trong Giáo dục: “Thế giới tiến bộ không ngừng, ai không học là lùi”

(Dân trí) - Tư tưởng của Bác, ham muốn của Bác là “Ai cũng được học hành” và Bác giao nhiệm vụ “Ai cũng phải học suốt đời”.

Thứ năm, 19/09/2019 - 06:55

ĐÁNG QUAN TÂM
Trường quốc tế bị tố có bữa ăn "nhìn muốn khóc": Sở Giáo dục TPHCM vào cuộc
Trường quốc tế bị tố có bữa ăn "nhìn muốn khóc": Sở Giáo dục TPHCM vào cuộc

(Dân trí) - Phụ huynh Trường Quốc tế Việt Úc phản ánh khẩu phần ăn với chi phí đắt đỏ của con... nhìn quá đạm bạc. Trong khi, theo tiêu chuẩn dinh dưỡng, bữa ăn của học sinh tiểu học chỉ cần hơn 30.000 đồng cho một bữa chính và bữa chiều.

Thứ năm, 19/09/2019 - 03:10

Phụ huynh trường quốc tế bật khóc nhìn suất ăn của con
Phụ huynh trường quốc tế bật khóc nhìn suất ăn của con

(Dân trí) - Có phụ huynh đã bật khóc khi nhìn phần ăn của các con tại Trường Quốc tế Việt Úc (VAS) cơ sở Sala, đóng tại quận 2, TPHCM . Đây là ngôi trường quốc tế lâu năm và có chi phí đắt đỏ hàng đầu ở TPHCM.

Thứ năm, 19/09/2019 - 02:27

Tòa án thụ lý vụ thầy giáo bị tố sàm sỡ nhiều nữ sinh
Tòa án thụ lý vụ thầy giáo bị tố sàm sỡ nhiều nữ sinh

(Dân trí) - Liên quan đến vụ thầy giáo trường THCS thị trấn Thới Bình (huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau) bị tố “sàm sỡ” nhiều nữ sinh trong lúc dạy thêm tại nhà riêng, ngày 19/9, theo nguồn tin của PV Dân trí, TAND huyện Thới Bình đang thụ lý hồ sơ để xét xử.

Thứ năm, 19/09/2019 - 02:03

Quảng Trị: Nghiêm cấm lợi dụng danh nghĩa đại diện cha mẹ học sinh thu các khoản ngoài quy định
Quảng Trị: Nghiêm cấm lợi dụng danh nghĩa đại diện cha mẹ học sinh thu các khoản ngoài quy định

(Dân trí) - Sở GD-ĐT tỉnh Quảng Trị vừa có thông báo về việc quán triệt các nội dung thực hiện các khoản thu trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo năm học 2019-2020.

Thứ năm, 19/09/2019 - 02:00

Gánh nặng đầu năm, đụng đến tiền là phụ huynh dễ “nổi xung”
Gánh nặng đầu năm, đụng đến tiền là phụ huynh dễ “nổi xung”

(Dân trí) - Con cần 5 bộ đồng phục thay luân phiên nhưng chị Loan mới chỉ sắm 3 bộ. Rồi vô số khoản chị khác cho đứa hai con đầu năm học mới làm vợ chồng chị "đuối".

Thứ năm, 19/09/2019 - 11:04

Tân binh tài năng của chương trình Quốc tế Cử nhân Kế toán ứng dụng - Trường Đại học Hà Nội
Tân binh tài năng của chương trình Quốc tế Cử nhân Kế toán ứng dụng - Trường Đại học Hà Nội

(Dân trí) - Cô bạn tài năng, tràn đầy năng lượng Tạ Thị Ngọc Bích đã quyết định gắn bó với chương trình Quốc tế Cử nhân Kế toán ứng dụng của trường Đại học Hà Nội và trở thành tân binh OBU/ACCA 07.

Thứ năm, 19/09/2019 - 11:00

Hàng trăm học sinh cứ đến giờ học tiếng Anh lại ngồi chơi do thiếu giáo viên
Hàng trăm học sinh cứ đến giờ học tiếng Anh lại ngồi chơi do thiếu giáo viên

(Dân trí) - Nhiều ngày nay, học sinh khối lớp 7 và 8 trường THCS Lý Tự Trọng (quận Ngô Quyền, TP Hải Phòng) cứ đến giờ học tiếng Anh là lại ngồi chơi! Nguyên nhân được xác định là do nhà trường bị thiếu giáo viên dạy tiếng Anh nhưng quận chưa kịp bổ sung.

Thứ năm, 19/09/2019 - 09:40

Trường cháy lớn, học sinh cười vui như trẩy hội vì... được nghỉ học
Trường cháy lớn, học sinh cười vui như trẩy hội vì... được nghỉ học

(Dân trí) - Câu chuyện bi hài vừa diễn ra hôm nay ở Trường Smk ST Michael thuộc thành phố Alor Setar, Malaysia. Trong loạt ảnh ngôi trường đang cháy dưới đây, các học sinh chẳng những không lo lắng, hoảng sợ mà còn nở nụ cười rất tươi mặc ngọn lửa lớn đang bốc cao nghi ngút.

Thứ năm, 19/09/2019 - 08:46

Sở GD&ĐT Phú Yên công bố đường dây nóng tiếp nhận phản ánh tiêu cực về giáo dục
Sở GD&ĐT Phú Yên công bố đường dây nóng tiếp nhận phản ánh tiêu cực về giáo dục

(Dân trí) - Sở GD&ĐT tỉnh Phú Yên vừa công bố địa chỉ, số điện thoại và hộp thư đường dây nóng tiếp nhận thông tin phản ánh những dấu hiệu vi phạm pháp luật và tiêu cực trong hoạt động GD&ĐT trên địa bàn tỉnh.

Thứ năm, 19/09/2019 - 08:39

Nhiều nhà khoa học Việt Nam vào top 100.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới
Nhiều nhà khoa học Việt Nam vào top 100.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới

(Dân trí) - Tạp chí PLoS Biology mới công bố một danh sách 100.000 nhà khoa học hàng đầu trên thế giới được xếp vào nhóm được trích dẫn nhiều nhất. Tác giả của công bố này là nhóm Metrics của John Ioannidis (ĐH Stanford, Mỹ).

Thứ năm, 19/09/2019 - 07:44

Giáo viên băng rừng, vượt cầu “tử thần” vào rừng tìm học trò
Giáo viên băng rừng, vượt cầu “tử thần” vào rừng tìm học trò

(Dân trí) - Giáo viên huyện miền núi Sơn Tây (Quảng Ngãi) phải băng rừng, vượt cầu "tử thần" vào những ngôi làng xa xôi "kéo" trò ra lớp.

Thứ năm, 19/09/2019 - 06:33

“Từ khi mê sách, con ngoan và chăm học hẳn ra”
“Từ khi mê sách, con ngoan và chăm học hẳn ra”

(Dân trí) - Chưa hết hai tháng hè, chị đã đến nhà tôi khoe rối rít: "Sách hay quá em ạ. Từ khi mê sách, cháu ngoan và chăm học hẳn ra. Sách đúng là người bạn tốt em nhỉ. Giờ cháu biết giúp đỡ chị một số việc rồi. Chị cám ơn em nhiều lắm đó".

Thứ năm, 19/09/2019 - 04:03