Tư tưởng lớn, tầm nhìn xa của triết lý giáo dục Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh khẩn trương và sôi động của “Kháng chiến kiến quốc”, tiếp đến chống Mỹ cứu nước, Bác Hồ đã chọn cách viết thư, vừa để thăm hỏi, động viên, vừa để chỉ giáo, căn dặn. Cách này được xem như phương thức hoạt động cách mạng thích hợp.
>>Học để làm gì, học cái gì và học như thế nào?

Thế nên, nội dung các thư đó phải thật ngắn gọn, dễ hiểu, thông tin nhanh nhất và hiệu quả nhất, không có chỗ cho mọi lí luận phức tạp hay triết lý dài dòng.

 

Vị trí của giáo dục trong sự phát triển chung của nước nhà

 

Theo Triết lý Hồ Chí Minh, giáo dục được đặt ở vị trí trọng yếu và cấp bách thuộc nhóm nhu cầu thiết yếu hàng đầu trong đời sống kinh tế - xã hội của nước nhà. Nói cách khác, giáo dục thực sự gắn liền với sự sống còn của dân tộc.

 

Thật vậy, trong “Thư gửi anh chị em giáo viên bình dân học vụ” tháng 5/1946, ngay những dòng đầu, Người đã viết: “Anh chị em yêu quý,

 

Chương trình của Chính phủ ta là làm thế nào cho toàn quốc đồng bào ai cũng có ăn, có mặc, có học. Vậy nên khẩu hiệu của chúng ta là: (1). Tăng gia sản xuất; (2). Chống nạn mù chữ” .

 

Dù giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm (tam tặc) đang thách thức Nhà nước non trẻ của lãnh tụ Hồ Chí Minh nhưng tính cấp bách của việc học (trung tâm của giáo dục) vẫn đặt ở vị trí trọng yếu như cơm ăn nước uống hàng ngày. Điều đó càng chứng tỏ Người là nhà tư tưởng lớn có tầm nhìn xa. Bởi lẽ cho đến nay, sách Marketing đang dạy ở Mỹ và nhóm nước G7 vẫn xếp nhu cầu ăn, mặc, học là 3 nhóm hàng thiết yếu hàng đầu, và dự kiến 5 năm nữa cũng chưa thay đổi. Như vậy, tầm nhìn xa của Người khi ấy (1946) đã vượt trước thời gian khoảng 70 năm, và vượt cả khoảng cách kinh tế giữa nước nghèo, chậm tiến với những nước giàu thượng đỉnh.

 

Có thể nói, về mọi phương diện (viết, nói và làm), nhà tư tưởng Hồ Chí Minh đã kịp thời đặt giáo dục vào đúng vị trí trọng yếu, cấp bách và sống còn của dân tộc nước nhà.

 

Bác Hồ thăm lớp học vỡ lòng ở Hàng Than (Hà Nội). (Ảnh tư liệu)
Bác Hồ thăm lớp học vỡ lòng ở Hàng Than (Hà Nội). (Ảnh tư liệu)

 

Vai trò của giáo dục

 

Ngay trong “Thư gửi học sinh” (9/1945) nhân ngày khai giảng năm học đầu tiên sau Tết Độc lập, Bác Hồ đã viết:

 

“Non song Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”.

 

Bằng những lời trìu mến và cảm kích, Bác cũng nêu rõ những yêu cầu của đất nước đối với tất cả học sinh là phải nỗ lực để “dân tộc Việt Nam có thể bước tới đài vinh quang…”. Thiết nghĩ, những lời ân cần ấy cũng là điều trông đợi đối với tất cả cô giáo, thày giáo và toàn ngành giáo dục với vai trò làm rạng rỡ non sông, đất nước.

 

Bác Hồ rất quan tâm đến đội ngũ giáo viên, những người trực tiếp thực hiện vai trò đó. Thật vậy, trong “Thư gửi anh em giáo dục bình dân học vụ”, Bác đã thân tình động viên, tôn danh vai trò của người giáo viên ngành Giáo dục:

 

“Anh chị em là những người “vô danh anh hùng”. Tuy là vô danh nhưng rất hữu ích. Một phần tương lai của dân tộc nước nhà nằm trong sự cố gắng của anh chị em”.

 

Theo Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh, mẫu giáo là bậc đầu tiên của ngành giáo dục, mà trẻ nhỏ lần đầu từ mẹ đến cô là đến với cả thế giới mới lạ, ngỡ ngàng trong khi trẻ non nớt chưa thích ứng kịp và dễ bị tổn thương.

 

Bác chân tình nhắc nhở: “Làm mẫu giáo tức là thay mẹ dạy trẻ. Muốn làm được thế thì trước hết phải yêu trẻ… Dạy trẻ như trồng cây non. Trồng cây non được tốt thì sau này cây lên tốt. Dạy trẻ nhỏ tốt thì sau này các cháu thành người tốt”.

 

Trong hàng loạt tâm thư của Người gửi ngành giáo dục, Bác Hồ đã từng dành nhiều thời gian và tâm huyết để dặn dò về việc trau dồi tư tưởng đạo đức cho học trò mà thày phải là người gương mẫu và mô phạm trước. Góp phần hình thành tính nhân văn là một trong những vai trò quan trọng của giáo dục trong Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh.

 

Mục đích của giáo dục

 

Năm 1952, trong “Thư gửi giáo sư và sinh viên trường Dự bị đại học ở Thanh Hóa, Bác Hồ đã nêu rõ mục đích của giáo dục. Với phong cách ngắn gọn, ngay sau lời cảm ơn và thăm hỏi thân mật, Bác đã viết:

 

“Các thày giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc. Vậy giáo dục cần nhằm vào mục đích là thật thà phụng sự nhân dân.

 

Các cháu (học sinh) thì học tập cần gắn liền với thực hành để  mai sau thực hiện mục đích cao quý: thật thà phụng sự nhân dân”.

 

Toàn bộ mục đích này gói gọn trong 6 chữ. Hai hoạt động cơ bản và bao trùm của thày là dạy và của trò là học đều hướng vào cùng mục đích, đồng thời cũng là mục đích chung của ngành Giáo dục. Mục đích gồm sáu chữ này nhấn mạnh yêu cầu làm việc trung thực và tận tụy, hết lòng hết sức để cống hiến hết mình, tất cả vì dân, cho dân. Sản phẩm đào tạo theo Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh sẽ phải đạt được yêu cầu như vậy.

 

Năm 1955, khi viết “Thư gửi giáo viên, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng” nhân dịp năm học mới, Bác Hồ đã căn dặn:

 “Trường của chúng ta là trường học của chế độ dân chủ nhân dân, nhằm mục đích đào tạo những công dân và cán bộ tốt, những người chủ tương lai tốt của nước nhà…Và cần xây dựng tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân”.

 

Dù ngôn từ dài ngắn có khác nhau nhưng nội dung cơ bản vẫn thống nhất về mục đích chung của giáo dục.

 

Tới năm 1959, khi căn dặn giáo viên mẫu giáo, Bác Hồ lại viết:

 

 “Công tác giáo viên và mẫu giáo có khác nhau, nhưng cùng chung mục đích đào tạo những công dân tốt, cán bộ tốt, cho Tổ quốc, cho chủ nghĩa xã hội”.

 

Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh chỉ rõ nhiệm vụ lớn của giáo dục Việt Nam là: học, dạy, tổ chức và quản lý, trong đó học và dạy là hai nhiệm vụ đặc trưng và cơ bản của ngành giáo dục.

 

PGS.TS. Nguyễn Trung Vãn

 (Nguyên Trưởng BM Marketing, ĐH Ngoại Thương)

Theo Giáo dục và Thời đại

MỚI NHẤT
Bức thư tuyệt mệnh của cô giáo lấy cái chết mong minh oan việc đốt tay trò
Bức thư tuyệt mệnh của cô giáo lấy cái chết mong minh oan việc đốt tay trò

Cô giáo trước khi tự sát đã để lại thư tuyệt mệnh. Cô cho biết, xin được lấy cái chết để tự minh oan cho mình.

Thứ sáu, 18/10/2013 - 10:52

Xác xơ ngôi trường mầm non sau cơn lũ quét
Xác xơ ngôi trường mầm non sau cơn lũ quét

(Dân trí) - Cơn lũ quét đi qua nhấn chìm bàn ghế, đồ dùng dạy học, đồ chơi của các cháu tại ngôi trường mầm non ở xã Sơn Kim 2, huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh) chìm dưới lớp bùn đất dày gần nửa mét. Tất cả như một đống hoang tàn đầy xót xa.

Thứ sáu, 18/10/2013 - 10:33

Thực tế nó là như thế
Thực tế nó là như thế

Sau hai cuốn sách liên tiếp ra mắt bạn đọc trong năm 2011 đề cập mấy vấn đề lớn: Báo chí, truyền thông hiện đại (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội), Báo chí và dư luận xã hội (NXB Lao động), PGS, TS. Nguyễn Văn Dững vừa trình làng giáo trình cập nhật hóa của ông: Cơ sở lý luận báo chí (NXB Lao động, 2013).

Thứ sáu, 18/10/2013 - 08:02

Ngày hội thông tin: Bí quyết “đăng nhập” thành công đại học quốc tế
Ngày hội thông tin: Bí quyết “đăng nhập” thành công đại học quốc tế

Lắng nghe chia sẻ và hướng dẫn từ chính các giảng viên đang giảng dạy môn tiếng Anh tại trường đại học British University Vietnam (BUV) và cơ hội nhận học bổng trị giá 30% học phí chương trình Dự bị vào Đại học Staffordshire tại BUV khi đăng ký theo học các lớp dự bị tiếng Anh bậc UPP1 và UPP 3.

Thứ sáu, 18/10/2013 - 08:00

Bị thu hồi bằng tiến sĩ, kiện Bộ GD-ĐT ra tòa
Bị thu hồi bằng tiến sĩ, kiện Bộ GD-ĐT ra tòa

(Dân trí) - Bộ GD-ĐT vừa có quyết định chính thức thu hồi bằng tiến sĩ đối với ông Hoàng Xuân Quế, Phó viện trưởng Viện Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

Thứ sáu, 18/10/2013 - 07:52

Bà giáo 83 tuổi vẫn đứng lớp
Bà giáo 83 tuổi vẫn đứng lớp

Bằng lời giảng mộc mạc, dễ hiểu, với giọng nói truyền cảm và đôi mắt chất chứa niềm tin, nữ nhà giáo 83 tuổi Đàm Lê Đức vẫn miệt mài lên lớp mỗi ngày để truyền cho các em học sinh ngọn lửa, ý chí quyết tâm vươn lên trong học tập và cuộc sống.

Thứ sáu, 18/10/2013 - 05:40

Trường công chất lượng cao: Góc nhìn từ trường ngoại thành Hà Nội
Trường công chất lượng cao: Góc nhìn từ trường ngoại thành Hà Nội

(Dân trí)-Nhiều người cho rằng với các tiêu chí Hà Nội đưa ra về dịch vụ giáo dục chất lượng cao thì khái niệm trường công rất dễ “bóp méo”. Tuy nhiên, một trường công ở ngoại thành Hà Nội khi thực hiện dịch vụ này lại nhận được sự tham gia tích cực từ phía phụ huynh.

Thứ năm, 17/10/2013 - 11:35

Cậu sinh viên bán trái cây dạo để theo đuổi việc học
Cậu sinh viên bán trái cây dạo để theo đuổi việc học

(Dân trí) - Ba mẹ chia tay nhau từ khi Trần Minh Dương còn rất nhỏ, cậu sống với ông bà nội. Để theo đuổi 4 năm đại học, Dương đi làm thêm đủ nghề để nuôi việc học, với niềm tin “ở đâu có ý chí, nơi đó có con đường”.

Thứ năm, 17/10/2013 - 10:40

Khi học trò chán đời vì... đấng sinh thành
Khi học trò chán đời vì... đấng sinh thành

(Dân trí) - Từ một cô bé chăm chỉ, viết chữ rất đẹp, đột nhiên T. bỏ bê việc học, sách vở nguệch ngoạc để nhận điểm xấu. Khi giáo viên hỏi han, cô học trò lớp 5 tỏ ra bất cần: “Bố mẹ ở nhà uýnh nhau hoài, điểm kém cho ông bà tức chơi”.

Thứ năm, 17/10/2013 - 10:36

Đại học ngoài công lập: Mòn mỏi chờ thí sinh!
Đại học ngoài công lập: Mòn mỏi chờ thí sinh!

(Dân trí) - Đã đến giữa tháng 10, các trường ĐH công lập đã yên bề, trọn vẹn một mùa tuyển sinh thì hầu hết các trường ngoài công lập đang mòn mỏi chờ thí sinh.

Thứ năm, 17/10/2013 - 10:34

Trao tặng Thư viện Thông minh đến Trường THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa
Trao tặng Thư viện Thông minh đến Trường THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa

Mô hình Thư viện thông minh tại trường Trần Đại Nghĩa (TPHCM) có tính năng tương tác hai chiều, không chỉ cung cấp đa dạng các tài liệu mà còn mang đến những giải pháp học, đọc, nghiên cứu chủ động, thông minh và sáng tạo nhất cho các em học sinh của trường.

Thứ năm, 17/10/2013 - 10:30

Cử nhân quốc tế FPT - B2G xét tuyển đợt cuối
Cử nhân quốc tế FPT - B2G xét tuyển đợt cuối

Chỉ còn chưa đầy nửa tháng, đợt xét tuyển cuối cùng trong năm của chương trình Cử nhân Quốc tế FPT - B2G sẽ được khép lại. Khóa học muộn nhất trong năm của chương trình sẽ khai giảng vào đầu tháng 11/2013.

Thứ năm, 17/10/2013 - 09:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Anh “hai lúa” chế tạo máy phun thuốc điều khiển từ xa
Anh “hai lúa” chế tạo máy phun thuốc điều khiển từ xa

(Dân trí) - Anh Trần Thanh Tuấn (36 tuổi, học chưa hết lớp 8) đã mày mò chế tạo chiếc máy phun thuốc tự động, điều khiển từ xa bằng remote. Với chiếc máy này, nông dân không cần mang bình phun thuốc, lội xuống ruộng vất vả như trước.

Thứ tư, 16/10/2013 - 01:10

Mâm cơm sinh viên “teo tóp” vì giá rau tăng vọt
Mâm cơm sinh viên “teo tóp” vì giá rau tăng vọt

(Dân trí) - Bữa ăn của sinh viên đầy đặn chủ yếu nhờ rau nhưng gần hai tuần nay, giá rau xanh tại TPHCM nhảy vọt do ảnh hưởng của mưa bão nên mâm cơm của sinh viên đã eo lại thêm teo tóp.

Thứ tư, 16/10/2013 - 01:05

Học MBA Benedictine để điều hành nhân lực mang tầm quốc tế
Học MBA Benedictine để điều hành nhân lực mang tầm quốc tế

Các nhà quản lý doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay phần đông vẫn làm việc, quản lý và điều hành doanh nghiệp theo kinh nghiệm tích luỹ trong thời gian làm việc của mình.

Thứ tư, 16/10/2013 - 01:01

Hải Phòng rút kinh nghiệm về đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 12
Hải Phòng rút kinh nghiệm về đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 12

Trước những ý kiến trái chiều và phản ứng của dư luận về đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn lớp 12 vừa qua, chiều 15/10, Giám đốc Sở Giáo dục - đào tạo Hải Phòng đã nghiêm túc rút kinh nghiệm.

Thứ tư, 16/10/2013 - 10:08

#Vlog 03: Học cách phát âm /I/ và /i:/
#Vlog 03: Học cách phát âm /I/ và /i:/

Hai nguyên âm /ɪ/ và /i:/ khi đọc lên chỉ khác nhau một chút (âm dài và âm ngắn), nhưng nếu chú ý nghe nhiều và luyện nói nhiều thì việc phân biệt chúng là không khó. Trong bài học này, thầy Jeff và bạn Trang sẽ giúp chúng ta cách phát âm hai âm tiết này sao cho chuẩn-không-cần-chỉnh.

Thứ tư, 16/10/2013 - 10:01

Honeywell UOP trao học bổng đầu tư nhân lực cho ngành Hóa dầu
Honeywell UOP trao học bổng đầu tư nhân lực cho ngành Hóa dầu

Đầu tháng 10, Honeywell UOP chính thức công bố tài trợ 15 suất học bổng cho sinh viên ngành hóa học trong chương trình hợp tác với 3 trường ĐH lớn tại Việt Nam. Mục đích việc trao học bổng này nhằm đầu tư nhân lực cho ngành hóa dầu tại VN.

Thứ tư, 16/10/2013 - 10:00

Nghệ thuật lãnh đạo và quản trị tài chính
Nghệ thuật lãnh đạo và quản trị tài chính

Khi thành đạt luôn là cái đích hướng đến, những người trẻ nuôi cả khát vọng của mình để vươn tới đích. Nhưng chỉ khi khám phá ra bí quyết của sự thành đạt, những người trẻ mới có cơ hội đặt chân lên vạch đích “thành đạt” ấy.

Thứ tư, 16/10/2013 - 09:00

Thủ tướng Trung Quốc gặp gỡ sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội
Thủ tướng Trung Quốc gặp gỡ sinh viên ĐH Quốc gia Hà Nội

(Dân trí) - Ngày 15/10, Thủ tướng Quốc vụ viện nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Lý Khắc Cường đã dẫn đầu đoàn đại biểu cao cấp đến thăm và giao lưu với cán bộ, sinh viên Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN.

Thứ tư, 16/10/2013 - 08:46

Ngôi trường mang tên chàng trai trẻ
Ngôi trường mang tên chàng trai trẻ

Ra đi ở tuổi 32, tài sản chàng trai trẻ Lê Công Anh Đức để lại là bộ sưu tập đèn cổ có một không hai. Và rồi những chiếc đèn cổ ấy đã “hóa thân” thành một ngôi trường mẫu giáo đúng với tâm nguyện mang tên anh tại quê nhà xã Điện Hồng, huyện Điện Bàn (Quảng Nam).

Thứ tư, 16/10/2013 - 08:05

“Thẻ thông hành” vào các trường ĐH danh tiếng tại Anh quốc
“Thẻ thông hành” vào các trường ĐH danh tiếng tại Anh quốc

“Sau khi tốt nghiệp trường BVIS, các em sẽ nắm trong tay bằng Tú tài Anh (A-level). Tấm bằng này giúp các em có thể vào thẳng các trường đại học tại Anh quốc, và nhiều đại học quốc tế khác” - khẳng định của ông Mark Sayer, Hiệu trưởng trường Quốc tế BVIS.

Thứ tư, 16/10/2013 - 08:00

NXB Giáo dục giải thích “sạn” trong SGK Tiếng Việt lớp 1
NXB Giáo dục giải thích “sạn” trong SGK Tiếng Việt lớp 1

(Dân trí) - Sau khi nhận được phản ánh của báo chí về việc SGK Tiếng Việt lớp 1 có nhiều “sạn” thể hiện ở việc viết chữ hoa, chữ thường không đúng quy định, trích dẫn không nguyên bản…, NXB Giáo dục Việt Nam đã chính thức lên tiếng giải thích chi tiết.

Thứ ba, 15/10/2013 - 03:25

Học để làm gì, học cái gì và học như thế nào?
Học để làm gì, học cái gì và học như thế nào?

Cách đây vừa tròn 45 năm (15/10/1968 - 15/10/2013), giữa những ngày kháng chiến chống Mỹ gian khổ, Bác Hồ gửi thư đến các trường nhân đầu năm học mới, nhắc nhở: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt”. Đây là bức thư cuối cùng Người gửi ngành Giáo dục trước lúc đi xa.

Thứ ba, 15/10/2013 - 01:35