5 sự thật kỳ lạ và thú vị về mặt trăng

Dân trí Đã 50 năm trôi qua kể từ lần đầu tiên con người đặt chân lên mặt trăng. Kể từ thời khắc lịch sử đó, hiểu biết của chúng ta về người hàng xóm gần nhất này của Trái Đất ngày càng tăng lên với những bước nhảy vọt và nỗi ám ảnh của chúng ta về nó cũng chưa bao giờ có dấu hiệu suy giảm.

5 sự thật kỳ lạ và thú vị về mặt trăng - 1
Hình ảnh mặt trăng tráng lệ ở Victoria Lookout Point, Wellington, New Zealand. (Mark Gee/BBC America)

Hãy cùng chiêm ngưỡng một số hình ảnh tuyệt vời nhất của mặt trăng đã từng được ghi lại và được gợi nhớ về tầm ảnh hưởng đáng kể của mặt trăng trong bộ ảnh tư liệu mới của BBC America mang tên “Những điều kỳ diệu của mặt trăng”, sẽ ra mắt vào Thứ Sáu, ngày 19 tháng 7 lúc 10 giờ tối (theo múi giờ EDT). Nhân thời điểm thế giới đang hân hoan kỉ niệm ngày những bước chân đầy cảm hứng đầu tiên được đặt lên mặt trăng, chúng ta hãy cùng nhìn lại năm trong số những phát hiện khoa học mới nhất và hấp dẫn nhất về mặt trăng nhé.

5 sự thật kỳ lạ và thú vị về mặt trăng - 2
Một bức hình tuyệt đẹp ghi lại sự kiện nhật thực toàn phần năm 2017 từ Trung tâm nghiên cứu bay Amstrong tại Căn cứ Không quân Edwards, California. (Carla Thomas/NASA/BBC America)

Nước tồn tại và di chuyển xung quanh bề mặt Mặt trăng

Năm 2009, dữ liệu từ Tàu trinh sát quỹ đạo mặt trăng (LRO) của NASA đã đưa chúng ta đến với phát hiện về sự tồn tại của nước trong băng đá trên mặt trăng. Một phiên bản nâng cấp gần nhất của Tàu quỹ đạo mang tên Chương trình lập bản đồ mặt trăng (LAMP) đã cho phép các nhà khoa học tiếp cận gần hơn với nguồn nước trên bề mặt mặt trăng. LAMP đã phát hiện ra rằng các phân tử nước di chuyển xung quanh mặt trăng khi bề mặt mặt trăng ấm lên và nguội đi trong ngày.

Nước sẽ đọng lại trên bề mặt mặt trăng cho đến giữa trưa – thời điểm nước tan chảy và nóng lên đủ để bốc hơi và hòa vào làn không khí mỏng manh tại đây. Nước sẽ trôi lững lờ xung quanh một lúc cho đến khi gặp khu vực có nhiệt độ thấp và quay trở lại bề mặt mặt trăng.

Nước trên các hành tinh khác không chỉ có thể là nguồn nước uống quý giá cho các nhà thám hiểm mà còn có thể làm nhiên liệu cho các cuộc thám hiểm bằng robot trong tương lai bởi vì nước có thể được tách ra để làm nhiên liệu tên lửa, tránh phải mang theo nhiên liệu từ Trái Đất theo.

Tồn tại một khối vật chất đặc, khổng lồ bên dưới bề mặt cực nam của mặt trăng

Sâu dưới lưu vực Aitken của cực nam mặt trăng (miệng hố va chạm lớn nhất trong hệ Mặt Trời), các nhà nghiên cứu đã phát hiện được một khối kim loại nặng “dị thường” khổng lồ nằm giữa lớp phủ và dường như nó đang làm thay đổi trường hấp dẫn của mặt trăng.

Theo một nghiên cứu về khối vật chất bí ẩn này, công bố ngày 5 tháng 4 trên tạp chí Geophysical Research Letters, khối dị vật có cân nặng trong khoảng 2,4 triệu tỷ tấn. Các nhà nghiên cứu không chắc chắn về việc làm thế nào mà khối kim loại khổng lồ đó lại bị mắc kẹt dưới bề mặt mặt trăng. Giả thuyết đặt ra rằng ở thời điểm 4 tỷ năm trước, chính tàn dư của một tiểu hành tinh sắt-nicken đã đâm vào bề mặt che khuất của mặt trăng và tạo ra miệng hố Aitken Cực Nam khổng lồ.

5 sự thật kỳ lạ và thú vị về mặt trăng - 3
Mặt trăng tỏa ánh sáng rực rỡ tuyệt đẹp ở Công viên Quốc gia Brecon Beacons, Wales, Vương quốc Anh. (Allyn Wallace/BBC America)

Mặt trăng đang co lại và rung chuyển

Mặt trăng đang dần co lại. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng, giống như lớp vỏ của các vệ tinh đơn lẻ của chúng ta, việc co lại của mặt trăng kéo theo các vết nứt giống như vách đá trên bề mặt, là nguyên nhân của rất nhiều trận động đất tại đây.

Các nhà khoa học đã xem xét lại dữ liệu về các trận động đất trên mặt trăng được thu thập từ năm 1969 đến năm 1977 bằng thiết bị địa chấn trong các nhiệm vụ thám hiểm mặt trăng của tàu Apollo. Họ ánh xạ dữ liệu địa chấn thành các hình ảnh vệ tinh của các đứt gãy chườm đế hay các dốc đứng – các vách đá dạng bậc thang trên bề mặt mặt trăng. Các cấu trúc này cao hàng chục mét và trải dài hàng dặm. Chúng có thể được nhìn thấy trong những hình ảnh chụp từ Tàu trinh sát quỹ đạo mặt trăng của NASA. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng khoảng 25% các trận động đất trên mặt trăng có khả năng được tạo ra do năng lượng giải phóng từ những đứt gãy này, chứ không phải do tác động từ các tiểu hành tinh hay các hoạt động sâu bên trong mặt trăng.

Các vách đá dốc đứng trải dài khắp bề mặt mặt trăng thành một mạng lưới vô cùng rộng và ước tính tuổi đời của chúng không quá 50 triệu năm tuổi. Niên đại và sự phân bố của các vách đá cho thấy rằng chúng xuất hiện khi phần trong của mặt trăng nguội dần và khiến cho lớp vỏ của nó co lại.

5 sự thật kỳ lạ và thú vị về mặt trăng - 4
Hình ảnh đáng kinh ngạc của mặt trăng được chụp từ Trạm Vũ trụ quốc tế (International Space Station) (Luca Parmitano/BBC America)

Bạn sẽ không thể làm giàu được trên mặt trăng

Vàng, bạch kim và các kim loại “ưa sắt” khác có nhiều trong lớp vỏ Trái Đất hơn so với lớp vỏ của các vệ tinh tự nhiên. Đối với lịch sử hình thành chung của hai thế giới, điều này nghe có vẻ kỳ lạ.

Khoảng 4,5 tỷ năm trước, một hành tinh có kích cỡ giống sao Hỏa tên là Theia đã va chạm với Trái Đất nguyên sinh, làm nổ tung một lượng lớn vật chất của cả hai hành tinh vào không gian. Một số vật chất được giải phóng này thâm nhập vào Trái Đất đầy thương tích và bị vùi dập lúc đó. Một số khác kết hợp lại và tạo thành mặt trăng. Nhưng các nguyên tố ưa sắt cao (HSE) dường như đã bị loại bỏ ra khỏi hỗn hợp. Những kim loại này có khả năng đã bị phân tán do các cuộc va chạm của các tiểu hành tinh xảy ra sau đó –nhưng tại sao Trái Đất lại nhận được nhiều hơn mặt trăng?

Các nhà nghiên cứu nghi ngờ rằng chính lực hấp dẫn yếu hơn của mặt trăng khiến cho các loại vật chất phân tán do va cham không có khả năng tồn tại trên mặt trăng như tồn tại trên Trái Đất – rất nhiều thứ đập vào mặt trăng nhưng sau đó lại quay trở lại không gian. Hàm lượng nhỏ các nguyên tố ưa sắt HSE còn lại trên mặt trăng có thể là do chúng xuất hiện trước khi dòng nham thạch của mặt trăng nguội đi và đông cứng lại. Vì lý do đó, những vật chất này được đưa sâu vào phần lõi của mặt trăng.

5 sự thật kỳ lạ và thú vị về mặt trăng - 5
Mặt trăng có màu cam cháy treo lơ lửng trên bầu trời London. Mặc dù các nhà khoa học đã làm sáng tỏ rất nhiều bí ẩn về mặt trăng trong suốt 50 năm qua kể từ sự kiện Apollo 11, sự mê đắm của loài người dành cho vị hàng xóm gần nhất này của chúng ta vẫn chưa bao giờ phai nhạt. (James Burns/BBC America)

Mặt trăng có hai mặt (có thể bởi vì nó là một tiểu hành tinh lớn)

Mặt trăng của chúng ta có hai mặt: mặt gần Trái Đất có lớp vỏ mỏng và mịn hơn, trong khi lớp vỏ của mặt khuất dày hơn và rải rác trên đó là các miệng hố va chạm còn sót lại, gần như không bị xáo trộn bởi các dòng dung nham.

Sự khác biệt giữa hai mặt đã khiến các nhà khoa học đau đầu trong nhiều thập kỷ. Trong một bài báo cáo mới, các nhà nghiên cứu đã sử dụng mô hình để tìm ra lời giải thích hợp lý cho những sự khác biệt rõ rệt này. Họ cho rằng những đặc điểm khác biệt đó có thể là kết quả của một vụ va chạm lớn vào mặt trăng mà để lại sau đó là một miệng hố khổng lồ bao trùm toàn bộ phần mặt trăng ở gần Trái Đất.

Hoài Anh

Theo Live Science

MỚI NHẤT
Điều gì sẽ xảy ra nếu Trái Đất bị cắt ra làm đôi?
Điều gì sẽ xảy ra nếu Trái Đất bị cắt ra làm đôi?

(Dân trí) - Hãy thử tưởng tượng nếu một ngày nào đó Trái Đất bị tấn công bởi người ngoài hành tinh và thật không may khi chúng ta thất bại, kẻ thù với thứ vũ khí siêu nhiên ra đòn kết liễu cắt Trái Đất ra làm đôi trong một nốt nhạc. Bạn có hình dung được những điều tồi tệ gì sẽ xảy ra ngay sau đó?

Chủ nhật, 21/07/2019 - 03:59

Phát triển công cụ giúp các thiết bị trở nên bền bỉ hơn
Phát triển công cụ giúp các thiết bị trở nên bền bỉ hơn

(Dân trí) - Các nhà khoa học từ Đại học Bách khoa Tomsk (TPU) và Đại học Kỹ thuật Irkutsk (ITU) gần đây đã phát triển một mô hình mới và cải tiến băng thử nghiệm rung.

Chủ nhật, 21/07/2019 - 07:04

Gay cấn đến phút chót: Cuộc chiến sinh tử giữa bọ cạp và bọ cánh cứng
Gay cấn đến phút chót: Cuộc chiến sinh tử giữa bọ cạp và bọ cánh cứng

(Dân trí) - Bọ cạp sở hữu cặp càng khỏe cùng cái đuôi luôn sẵn sàng để châm nọc độc vào kẻ thù. Và đối thủ của nó – bọ cánh cứng - cũng không hề kém cạnh với hàm kẹp “khủng” và bộ giáp thách thức mọi vũ khí. Theo bạn phần thắng sẽ thuộc về đấu sĩ nào?

Chủ nhật, 21/07/2019 - 06:48

Nhiều quán cà phê Đà Nẵng "khai tử" ống hút nhựa
Nhiều quán cà phê Đà Nẵng "khai tử" ống hút nhựa

(Dân trí) - Để góp phần bảo vệ môi trường, nhiều quán cà phê trên địa bàn TP Đà Nẵng đang dần chuyển sang sử dụng ống hút được làm từ inox, thủy tinh, tre… thay cho ống hút nhựa.

Chủ nhật, 21/07/2019 - 06:47

Quân đội Mỹ ứng phó với kế hoạch “gây bão” Khu vực 51
Quân đội Mỹ ứng phó với kế hoạch “gây bão” Khu vực 51

(Dân trí) - Vừa qua trên facebook, một ý tưởng đã thu hút được sự chú ý của rất nhiều người khi một người nào đó tạo ra một sự kiện “mời” mọi người tụ tập cùng nhau vào một ngày và “gây bão” Khu vực 51 nổi tiếng với các thông tin liên quan đến người ngoài hành tinh.

Thứ bảy, 20/07/2019 - 04:37

Mạng 5G hoạt động ra sao và có nguy hiểm không?
Mạng 5G hoạt động ra sao và có nguy hiểm không?

(Dân trí) - Thế hệ thứ 5 của công nghệ thiết bị mạng di động, hay còn gọi là 5G, là bước nhảy vọt tiếp theo về tốc độ của thiết bị không dây. Tốc độ ở đây gồm cả tốc độ mà người sử dụng có thể download dữ liệu về thiết bị của mình và độ trễ của mạng giữa gửi và nhận thông tin.

Thứ bảy, 20/07/2019 - 04:34

Hàng ngàn con cùng bơi sát nhau nhưng không hề va chạm, bí mật của loài cá là gì?
Hàng ngàn con cùng bơi sát nhau nhưng không hề va chạm, bí mật của loài cá là gì?

(Dân trí) - Một đàn cá thường không được phân chia thứ bậc hay con đầu đàn nhưng dù số lượng lên tới hàng ngàn cá thể thì khi bơi chúng không bị va chạm vào nhau và còn có thể phối hợp ăn ý để đối phó với kẻ săn mồi. Vậy bí mật ở đây là gì?

Thứ bảy, 20/07/2019 - 06:45

Xác định loài khủng long mỏ vịt mới từ hoá thạch tìm thấy từ năm... 1980
Xác định loài khủng long mỏ vịt mới từ hoá thạch tìm thấy từ năm... 1980

(Dân trí) - Hóa thạch được tìm thấy vào những năm 1980 ở Texas, Mỹ, nhưng đến gần đây mới được xác định là một chi khủng long mỏ vịt hoàn toàn mới.

Thứ bảy, 20/07/2019 - 06:41

Bãi đá Stonehenge có thể được xây dựng nhờ… mỡ lợn
Bãi đá Stonehenge có thể được xây dựng nhờ… mỡ lợn

(Dân trí) - Trước đây các nhà nghiên cứu vẫn chấp nhận rằng những viên đá Stonehenge, cao tới 8 mét và nặng tới 2 tấn, đã được di chuyển hoàn toàn bằng sức của con người. Tuy nhiên, trong một nghiên cứu mới, dường như điều này có thể sẽ thay đổi.

Thứ bảy, 20/07/2019 - 06:36

Nông dân gieo xuống đồng ruộng trên 120 nghìn tấn thuốc bảo vệ thực vật và phân hóa học mỗi năm
Nông dân gieo xuống đồng ruộng trên 120 nghìn tấn thuốc bảo vệ thực vật và phân hóa học mỗi năm

(Dân trí) - Dù gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, lâu dài, thậm chí tăng khả năng mắc bệnh ung thư, đột biến gen, tuy nhiên hiện mỗi năm nông dân Hà Tĩnh vẫn gieo xuống đồng ruộng trên 120 nghìn tấn thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) và phân hóa học.

Thứ sáu, 19/07/2019 - 04:42

Các nhà nghiên cứu tìm ra vi khuẩn có thể tạo ra siêu vật liệu kỳ diệu
Các nhà nghiên cứu tìm ra vi khuẩn có thể tạo ra siêu vật liệu kỳ diệu

(Dân trí) - Siêu vật liệu graphene là một loại vật liệu mới được các nhà khoa học phát minh ra, với nhiều ưu điểm như mỏng nhẹ, siêu bền và siêu cứng. Mới đây, các nhà khoa học đã tìm ra một cách để sản xuất với giá thành cực rẻ nhờ sự trợ giúp của… vi khuẩn.

Thứ sáu, 19/07/2019 - 03:19

Phát hiện khu dân cư thời Đồ đá mới khổng lồ gần Jerusalem
Phát hiện khu dân cư thời Đồ đá mới khổng lồ gần Jerusalem

(Dân trí) - Các nhà khảo cổ học đã khai quật được một khu dân cư thời Đồ đá mới khổng lồ gần Jerusalem. Địa điểm 9.000 năm tuổi này là khu dân cư tiền sử lớn nhất được phát hiện tại Israel và thuộc số những dân cư cổ đại lớn nhất trong khu vực.

Thứ sáu, 19/07/2019 - 03:14

ĐÁNG QUAN TÂM
Trí tuệ nhân tạo giúp chẩn đoán ung thư vú nhanh, chính xác hơn
Trí tuệ nhân tạo giúp chẩn đoán ung thư vú nhanh, chính xác hơn

(Dân trí) - Siêu âm đàn hồi vú là một kỹ thuật hình ảnh mới nổi cung cấp thông tin về tổn thương vú tiềm ẩn và các nhà nghiên cứu đã xác định được vai trò quan trọng của trí tuệ nhân tạo AI trong việc giúp cho kỹ thuật này hiệu quả và chính xác hơn.

Thứ sáu, 19/07/2019 - 07:19

GS Trần Thanh Vân trải lòng về việc bỏ ra hàng triệu đô để phát triển khoa học Việt Nam
GS Trần Thanh Vân trải lòng về việc bỏ ra hàng triệu đô để phát triển khoa học Việt Nam

(Dân trí) - Ít ai biết rằng vợ chồng GS Vân tự bỏ cả triệu đô la dành dụm gần một đời người để cống hiến cho khoa học với mong muốn đưa khoa học Việt Nam bay cao, bay xa hơn… Chính vì vậy việc trung tâm ICISE gặp khó vì bị đòi tiền thuê đất như là một câu chuyện buồn đối với những người làm khoa học.

Thứ sáu, 19/07/2019 - 06:38

Chiêm ngưỡng tuyệt kỹ săn mồi của loài cá thích ăn… thịt chim!
Chiêm ngưỡng tuyệt kỹ săn mồi của loài cá thích ăn… thịt chim!

(Dân trí) - Bám theo mục tiêu một cách bí mật dưới mặt nước, tính toán kỹ lưỡng tốc độ, vị trí để rồi bất chợt lao lên như một mũi tên đớp trọn con mồi, ngay cả khi nó đang bay trên không, loài cá này quả thực là nỗi ám ảnh của mọi chú chim biển!

Thứ sáu, 19/07/2019 - 06:28

Bộ Khoa học và Công nghệ nói gì về việc thanh tra thường xuyên nhưng không phát hiện được xăng giả?
Bộ Khoa học và Công nghệ nói gì về việc thanh tra thường xuyên nhưng không phát hiện được xăng giả?

(Dân trí) - Trong buổi họp báo Quý II của Bộ Khoa học và Công nghệ diễn ra ngày 18/7, một trong những vấn đề được báo chí đặt ra: Hàng năm Bộ vẫn làm công tác thanh tra, kiểm tra đối với lĩnh vực đo lường và xăng dầu nhưng lại không phát hiện được xăng giả? Nguyên nhân ở đây là gì?

Thứ năm, 18/07/2019 - 06:07

Tiết lộ quy mô của dịch bệnh tồi tệ nhất trong lịch sử nhân loại
Tiết lộ quy mô của dịch bệnh tồi tệ nhất trong lịch sử nhân loại

(Dân trí) - Một nhóm các nhà khoa học quốc tế đến từ Hoa Kỳ và Đức đã chỉ ra rằng đại dịch bệnh dịch hạch nguy hiểm nhất trong lịch sử thậm chí còn lớn hơn những gì người ta từng nghĩ trước đây.

Thứ năm, 18/07/2019 - 07:03

Elon Musk tiết lộ công nghệ đặc biệt có thể kích hoạt “trí thông minh siêu phàm”
Elon Musk tiết lộ công nghệ đặc biệt có thể kích hoạt “trí thông minh siêu phàm”

(Dân trí) - Công ty Neuralink, doanh nghiệp được Elon Musk đầu tư, vừa tiết lộ đã bắt đầu thử nghiệm công nghệ đặc biệt liên quan đến việc cấy chip vào não người và khẳng định có thể sẵn sàng đưa vào sử dụng năm 2020.

Thứ năm, 18/07/2019 - 06:54

Xôn xao hình ảnh tàu vũ trụ nghi của người ngoài hành tinh xuất hiện tại Italia
Xôn xao hình ảnh tàu vũ trụ nghi của người ngoài hành tinh xuất hiện tại Italia

(Dân trí) - Video quay lại hình ảnh một UFO có hình dạng như một quả cầu màu vàng xoắn ốc hướng lên bầu trời ở Rome, Italia, đang khiến dư luận xôn xao.

Thứ năm, 18/07/2019 - 06:51

Nhiêu liệu sinh học low-carbon: Nhiều thân thiện môi trường
Nhiêu liệu sinh học low-carbon: Nhiều thân thiện môi trường

(Dân trí) - Trái đất đang nóng dần lên do hiệu ứng nhà kính vì ô nhiễm khí thải, với chất chính là dioxide carbon. Một phần tư lượng carbon dioxide đến từ việc đốt cháy nhiên liệu của các phương tiện giao thông vận tải.

Thứ năm, 18/07/2019 - 06:44

Phát hiện loài giun nhỏ bé có khả năng phát ra âm thanh… lớn nhất trên đại dương
Phát hiện loài giun nhỏ bé có khả năng phát ra âm thanh… lớn nhất trên đại dương

(Dân trí) - Có thể nhiều người sẽ nghĩ đến việc đây là một điều kì lạ nhưng sự thực loài giun biển mới được phát hiện có khả năng tạo ra những âm thanh to nhất từng được ghi lại trên đại dương.

Thứ tư, 17/07/2019 - 11:38

NASA công bố cây ăn quả đầu tiên sẽ được trồng trên trạm ISS
NASA công bố cây ăn quả đầu tiên sẽ được trồng trên trạm ISS

(Dân trí) - Nếu tất cả đi đúng kế hoạch, vào tháng 11/2019, trạm vũ trụ quốc tế (ISS) sắp sửa sẽ có một bước tiến mới trong việc… trồng cây.

Thứ tư, 17/07/2019 - 11:33

Hoạt động KH&CN đã có nhiều tác động tích cực tới phát triển kinh tế-xã hội
Hoạt động KH&CN đã có nhiều tác động tích cực tới phát triển kinh tế-xã hội

(Dân trí) - Ngày 16/7, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã tổ chức Hội nghị Tổng kết, đánh giá 15 năm hoạt động KH&CN thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 01/7/2004 về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2020.

Thứ tư, 17/07/2019 - 10:19

Chế độ ăn giàu chất xơ phòng ngừa nguy cơ tiền sản giật ở thai phụ
Chế độ ăn giàu chất xơ phòng ngừa nguy cơ tiền sản giật ở thai phụ

(Dân trí) - Nghiên cứu mới của Australia phát hiện ra rằng chế độ ăn giàu chất xơ như rau và ngũ cốc - có thể giúp phụ nữ mang thai phòng tránh bị tiền sản giật.

Thứ tư, 17/07/2019 - 07:17