Tại sao Kỷ băng hà lại xảy ra?

Dân trí Hãy tưởng tượng tòa nhà Chicago Skyline. Bây giờ hãy hình dung nó nằm dưới băng gần 2 dặm (3 km). Đó chính là quang cảnh Trái Đất tại thời điểm băng giá nhất của Kỷ băng hà cuối cùng.

Tại sao Kỷ băng hà lại xảy ra? - 1

Xét khía cạnh lịch sử địa chất gần đây của Trái đất, đây sẽ không phải là một cảnh tượng khác thường. Trong 2,6 triệu năm qua (hay còn gọi là Thời kỳ Đệ tứ), hành tinh này đã trải qua hơn 50 kỷ băng hà, với các thời kỳ liên vùng ấm lên đan xen.

Nhưng điều gì khiến các tảng băng và sông băng phát triển định kỳ? Kỷ băng hà được thúc đẩy bởi tập hợp các yếu tố phức tạp, liên kết với nhau, liên quan đến vị trí của Trái đất trong hệ mặt trời và nhiều ảnh hưởng cục bộ hơn, như mức độ CO2 trong không khí. Các nhà khoa học vẫn đang cố gắng tìm hiểu cách hoạt động của hệ thống này, đặc biệt khi biến đổi khí hậu do con người gây ra có thể đã phá vỡ chu kỳ này vĩnh viễn.

Mãi cho đến vài thế kỷ trước, các nhà khoa học mới bắt đầu nhận ra những bằng chứng về một quá khứ đóng băng. Vào giữa thế kỷ 19, nhà tự nhiên học người Mỹ gốc Thụy Sĩ Louis Agassiz đã ghi lại những dấu ấn mà các dòng sông băng đã để lại trên Trái đất, như những tảng đá bị lệch ra khỏi vị trí và những mảng nứt vỡ khổng lồ, được gọi là băng tích, mà ông nghi ngờ là sông băng cổ đại đã cuốn và đẩy chúng ra xa.

Vào cuối thế kỷ 19, các nhà khoa học đã đặt tên cho bốn kỷ băng hà xảy ra trong Kỷ nguyên Pleistocene, tồn tại từ khoảng 2,6 triệu năm trước cho đến khoảng 11.700 năm trước. Tuy nhiên, phải đến hàng thập kỷ sau, các nhà nghiên cứu mới nhận ra rằng những thời kỳ lạnh giá này diễn ra đều đặn hơn nhiều.

Một bước đột phá lớn trong việc tìm hiểu về chu kỳ kỷ băng hà xuất hiện vào những năm 1940, khi nhà vật lý thiên văn người Serbia Milutin Milankovitch đề xuất cái gọi là chu kỳ Milankovitch, một nghiên cứu về chuyển động của Trái đất vẫn được sử dụng để giải thích sự biến đổi khí hậu ngày nay.

Mark Maslin, giáo sư cổ sinh vật học tại Đại học College London cho hay Milankovitch đã phác thảo ba con đường chính mà qua đó, quỹ đạo của Trái đất thay đổi so với mặt trời. Những yếu tố này quyết định lượng bức xạ mặt trời (nói cách khác là nhiệt) đến hành tinh này.

Đầu tiên, là sự lệch tâm của quỹ đạo Trái đất quanh mặt trời, thay đổi từ gần tròn đến elip theo chu kỳ 96.000 năm. Maslin giải thích: "Nguyên nhân quỹ đạo có độ biến dạng là vì Sao Mộc, chiếm 4% khối lượng của hệ mặt trời, có lực hấp dẫn mạnh mẽ, làm dịch chuyển quỹ đạo Trái đất ra ngoài và sau đó quay trở lại".

Thứ hai, là độ nghiêng của Trái đất, cũng là lý do chúng ta có các mùa. Trục quay của Trái đất cho phép một bán cầu luôn nghiêng xa mặt trời (gây ra mùa đông) trong khi bên kia nghiêng về phía nó (gây ra mùa hè). Maslin cũng cho biết góc nghiêng này thay đổi theo chu kỳ khoảng 41.000 năm, làm biến đổi mức độ khắc nghiệt của các mùa. "Nếu [trục] thẳng đứng hơn thì dĩ nhiên mùa hè sẽ bớt nóng hơn và mùa đông sẽ bớt lạnh hơn một chút."

Thứ ba, là sự chao đảo trục nghiêng của Trái đất, chuyển động giống như cái gụ. Maslin nói, "Điều xảy ra là, động lượng góc của Trái đất quay vòng rất nhanh mỗi ngày một lần khiến trục cũng chao đảo theo," Sự chao đảo đó xảy ra theo chu kỳ 20.000 năm.

Milankovitch xác định rằng điều kiện quỹ đạo tạo ra mùa hè mát mẻ là tiền thân đặc biệt quan trọng đối với kỷ băng hà. Maslin nói "Sẽ luôn luôn có băng vào mùa đông. Để xây dựng một kỷ băng hà, một phần băng phải tồn tại suốt mùa hè."

Nhưng, để chuyển sang thời kỳ băng hà, một mình hiện tượng quỹ đạo là không đủ. Nguyên nhân thực sự của một kỷ băng hà là phản ứng cơ bản của hệ thống khí hậu. Các nhà khoa học vẫn đang tranh luận làm thế nào mà các yếu tố môi trường khác nhau ảnh hưởng đến sự đóng băng và tan chảy của băng, nhưng nghiên cứu gần đây cho thấy mức độ khí nhà kính trong khí quyển đóng một vai trò quan trọng.

Chẳng hạn, các nhà khoa học tại Viện nghiên cứu tác động khí hậu Potsdam (PIK) ở Đức đã chỉ ra rằng các tác nhân của thời kỳ băng hà trước đây được kích hoạt chủ yếu bởi sự giảm đáng kể lượng khí CO2 trong khí quyển và chính tốc độ tăng chóng mặt khí CO2 trong khí quyển do khí thải từ các hoạt động của con người gây ra có khả năng sẽ ngăn chặn sự khởi đầu của kỷ băng hà tiếp theo trong vòng 100.000 năm tới.

"Không giống bất cứ thế lực nào khác trên hành tinh, kỷ băng hà đã định hình môi trường toàn cầu và từ đó quyết định sự phát triển của nền văn minh nhân loại", Hans Joachim Schellnhuber, lúc đó là giám đốc của PIK và là đồng tác giả của một trong những nghiên cứu, cho biết trong một tuyên bố vào năm 2016. "Chẳng hạn, chúng ta có được những mảnh đất màu mỡ cũng như cảnh quan ngày nay là nhờ vào kỷ băng hà cuối cùng, kỷ băng hà đã để lại cho chúng ta các dòng sông, băng tích, vịnh và các hồ. Tuy nhiên, ngày nay, loài người với khí thải phát ra từ nhiên liệu hóa thạch mới là yếu tố quyết định sự phát triển trong tương lai của hành tinh. "

Hoài Anh

Theo Live Science

MỚI NHẤT
Những điều "điên rồ" đang hàng ngày diễn ra trên cơ thể mà chúng ta không hay biết
Những điều "điên rồ" đang hàng ngày diễn ra trên cơ thể mà chúng ta không hay biết

(Dân trí) - Chỉ trong 1 ngày, bàn chân của chúng ta tiết ra đến 1 cốc đầy mồ hôi; bộ não thực hiện 12.000-60.000 ý nghĩ, thậm chí cũng chỉ trong khoảng thời gian này đã có đến 200 tỷ tế bào hồng cầu được sản xuất!

Chủ nhật, 08/09/2019 - 07:16

Nhà máy Điện Mặt trời Dầu Tiếng có quy mô lớn nhất khu vực Đông Nam Á đi vào hoạt động
Nhà máy Điện Mặt trời Dầu Tiếng có quy mô lớn nhất khu vực Đông Nam Á đi vào hoạt động

(Dân trí) - Cụm Nhà máy Điện Mặt trời có quy mô lớn nhất ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á tính đến thời điểm hiện tại, với tổng mức đầu tư khoảng 9,1 nghìn tỷ đồng, được xây dựng trên vùng đất bán ngập của hồ Dầu Tiếng, diện tích 504 ha, công suất lắp đặt 420 MW đã chính thức đi vào hoạt động.

Thứ bảy, 07/09/2019 - 02:20

Học sinh nữ có xu hướng làm bài thi dài hơn hai tiếng tốt hơn học sinh nam
Học sinh nữ có xu hướng làm bài thi dài hơn hai tiếng tốt hơn học sinh nam

(Dân trí) - Các chuyên gia so sánh thành tích của học sinh trong các kỳ thi toán, khoa học và đọc. Họ phát hiện ra rằng con gái thường kém môn toán và khoa học hơn con trai. Tuy nhiên, khoảng cách giới đã khép lại khi các bài kiểm tra kéo dài hơn hai giờ. Các học sinh nữ có thể duy trì hiệu suất làm bài đồng đều trong các kỳ thi dài hơn.

Thứ bảy, 07/09/2019 - 09:55

Bí mật thú vị đằng sau cái lắc người để rũ khô lông của động vật
Bí mật thú vị đằng sau cái lắc người để rũ khô lông của động vật

(Dân trí) - Lắc người để rũ lông trên thực tế lại là một cách làm khô cực kỳ hiệu quả của động vật. Với động tác này, chỉ trong vòng vài giây, chúng có thể loại bỏ đến 70% lượng nước bám trên cơ thể và đảm sự sống còn của bản thân!

Thứ bảy, 07/09/2019 - 07:08

Chuyện gì sẽ xảy ra khi “lục địa” và “đại dương” đổi chỗ cho nhau?
Chuyện gì sẽ xảy ra khi “lục địa” và “đại dương” đổi chỗ cho nhau?

(Dân trí) - Khi toàn bộ lục địa biến thành nước và điều ngược lại xảy ra với đại dương, sông ngòi… con người sẽ không còn lo chuyện thiếu đất ở nhưng liệu cuộc sống trên Trái Đất “phiên bản mới” này có tốt đẹp hơn?

Thứ bảy, 07/09/2019 - 07:05

Khoa học cùng với bé: Vết thương lành lại như thế nào?
Khoa học cùng với bé: Vết thương lành lại như thế nào?

(Dân trí) - Để giải thích vết thương trên da lành lại như thế nào, trước hết chúng ta cùng tìm hiểu về da nhé.

Thứ sáu, 06/09/2019 - 05:22

Bí ẩn những lỗ kỳ quái trong hộp sọ khủng long bạo chúa đã có lời giải
Bí ẩn những lỗ kỳ quái trong hộp sọ khủng long bạo chúa đã có lời giải

(Dân trí) - Mặc dù hình ảnh phổ biến được biết đến của khủng long bạo chú là răng và móng vuốt nhưng bí ẩn gây chú ý lớn nhất của loài khủng long này khiến các nhà khoa học đau đầu lại là 2 lỗ bí ẩn trên đỉnh hộp sọ.

Thứ sáu, 06/09/2019 - 05:17

Trung Quốc tìm thấy vật chất bí ẩn ở phía tối của Mặt Trăng
Trung Quốc tìm thấy vật chất bí ẩn ở phía tối của Mặt Trăng

(Dân trí) - Tàu Hằng Nga 4 của Trung Quốc đã hạ cánh thành công trên phía tối của Mặt Trăng vào hồi đầu năm 2019 và đã tìm thấy một chất "giống như gel" kỳ lạ không thể giải thích được.

Thứ sáu, 06/09/2019 - 05:14

NASA và ESA hợp tác tìm cách ngăn chặn “tiểu hành tinh sát thủ” tấn công Trái Đất
NASA và ESA hợp tác tìm cách ngăn chặn “tiểu hành tinh sát thủ” tấn công Trái Đất

(Dân trí) - Nhiệm vụ quan trọng này nhằm mục đích làm chệch hướng một phần của một tiểu hành tinh kéo được gọi là Didymos bằng cách đâm một con tàu vũ trụ vào nó.

Thứ sáu, 06/09/2019 - 05:11

Một bệnh nhân đột quỵ vừa thay đổi cách hiểu về nhận thức màu sắc của con người
Một bệnh nhân đột quỵ vừa thay đổi cách hiểu về nhận thức màu sắc của con người

(Dân trí) - Làm thế nào để chúng ta đặt tên và phân loại màu sắc? Ngay cả các nhà khoa học cũng không chắc chắn làm thế nào các quá trình này hoạt động trong não. Nhưng một nghiên cứu mới về một bệnh nhân đột quỵ đã cho thấy, các quá trình hoạt động thần kinh đặt tên màu và phân loại màu sắc dường như không liên kết với nhau như đã nghĩ trước đây.

Thứ sáu, 06/09/2019 - 05:08

Bị mù sau khi chỉ ăn khoai tây chiên và ăn vặt trong nhiều năm
Bị mù sau khi chỉ ăn khoai tây chiên và ăn vặt trong nhiều năm

(Dân trí) - Một cậu bé tuổi teen ở Vương quốc Anh được xác định như đã bị mù sau khi sống bằng chế độ ăn kiêng chỉ với khoai tây chiên, bánh mì trắng và thịt.

Thứ năm, 05/09/2019 - 06:40

Vì sao không nên sử dụng nước súc miệng sau khi tập thể dục?
Vì sao không nên sử dụng nước súc miệng sau khi tập thể dục?

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu từ Đại học Plymouth đã phát hiện ra rằng sử dụng nước súc miệng chống vi khuẩn có thể làm giảm lợi ích của việc tập thể dục.

Thứ năm, 05/09/2019 - 06:36

ĐÁNG QUAN TÂM
Loài cá sở hữu cú đớp 6/1000 giây, nuốt trọn con mồi lớn bằng cơ thể mình
Loài cá sở hữu cú đớp 6/1000 giây, nuốt trọn con mồi lớn bằng cơ thể mình

(Dân trí) - Được mệnh danh là “kẻ đi săn không biết sợ”, cá Ếch Lông sở hữu cho mình đòn tấn công nhanh bậc nhất thế giới động vật, khi có thể tung cú đớp nuốt trọn con mồi chỉ trong 6/1000 giây.

Thứ năm, 05/09/2019 - 05:59

Loạt sự thật thú vị giải đáp những thắc mắc muôn thuở của chính bạn!
Loạt sự thật thú vị giải đáp những thắc mắc muôn thuở của chính bạn!

(Dân trí) - Những hiện tượng mà chúng ta thường thắc mắc và cả những điều mà chúng ta vẫn ngộ nhân, sẽ trở nên “rõ mồn một” với loạt sự thật lý thú dưới đây!

Thứ tư, 04/09/2019 - 09:24

Con người có thể tồn tại bao lâu trên các hành tinh thuộc hệ Mặt Trời?
Con người có thể tồn tại bao lâu trên các hành tinh thuộc hệ Mặt Trời?

(Dân trí) - Không xét đến vấn đề về dưỡng khí để hô hấp, cơ thể con người có thể tồn tại được bao lâu, trong điều kiện môi trường của các hành tinh thuộc hệ Mặt Trời như: sao Kim, sao Mộc, sao Thổ…

Thứ tư, 04/09/2019 - 09:20

Đã có vắc xin mới hiệu nghiệm chống HIV
Đã có vắc xin mới hiệu nghiệm chống HIV

(Dân trí) - Các chuyên gia nghiên cứu tại Trường Y Mount Sinai đã chiết xuất được loại vắc xin mới từ DNA và protein tái tổ hợp có công năng giúp chống nhiễm HIV.

Thứ tư, 04/09/2019 - 06:21

Khoa học cùng với bé: Vì sao chân, tay bị nhăn khi ngâm lâu trong nước?
Khoa học cùng với bé: Vì sao chân, tay bị nhăn khi ngâm lâu trong nước?

(Dân trí) - Sự thật là các nhà khoa học cũng chưa biết chắc chắn vì sao ngón tay, ngón chân lại bị nhăn nheo sau khi bạn tắm hoặc bơi lâu.

Thứ tư, 04/09/2019 - 06:13

Ngủ quá nhiều hoặc quá ít làm tăng nguy cơ đau tim
Ngủ quá nhiều hoặc quá ít làm tăng nguy cơ đau tim

(Dân trí) - Các nhà khoa học vừa phát hiện ra rằng, những người có giấc ngủ ít hơn 6 giờ hoặc nhiều hơn 9 giờ mỗi đêm, nguy cơ đau tim tăng hơn so với người bình thường.

Thứ tư, 04/09/2019 - 06:08

Xét nghiệm ma tuý với phương pháp mới cực nhanh
Xét nghiệm ma tuý với phương pháp mới cực nhanh

(Dân trí) - Phương pháp xét nghiệm ma tuý theo cách mới chỉ cần dùng một dấu vân tay đang được thử nghiệm tại một phòng khám ở North Wales.

Thứ tư, 04/09/2019 - 06:05

Sự kiện tuyệt chủng hàng loạt 2 tỷ năm trước đã giết chết 99% sự sống trên Trái Đất
Sự kiện tuyệt chủng hàng loạt 2 tỷ năm trước đã giết chết 99% sự sống trên Trái Đất

(Dân trí) - Đã có một số sự kiện tuyệt chủng hàng loạt trong lịch sử của hành tinh chúng ta. Sự kiện Cretaceous Paleogene được cho là nổi tiếng nhất vì cái chết của khủng long.

Thứ tư, 04/09/2019 - 06:02

Cựu quan chức quân đội Mỹ kêu gọi ngăn chặn dùng AI tham gia vào quân sự
Cựu quan chức quân đội Mỹ kêu gọi ngăn chặn dùng AI tham gia vào quân sự

(Dân trí) - Lầu Năm Góc được cho trước đó đã có kế hoạch tạo ra một hệ thống AI cho máy bay không người lái của mình, nhưng nhà thầu, Alphabet Inc., đã từ bỏ dự án do các cuộc biểu tình từ chính nhân viên của mình.

Thứ ba, 03/09/2019 - 07:16

Con người đã tác động đến Trái Đất hàng nghìn năm trước
Con người đã tác động đến Trái Đất hàng nghìn năm trước

(Dân trí) - Xã hội săn bắt – hái lượm cũng như việc canh tác, trồng trọt từ thuở xưa đã dần dần làm thay đổi Trái Đất cách đây hàng nghìn năm, rất lâu trước khi có sự xuất hiện của khí nhà kính và những hiệu ứng khác do con người hiện đại gây nên cùng với những tác động tiêu cực của nó.

Thứ ba, 03/09/2019 - 07:13

“Khách sạn trong không gian” đầu tiên sẽ hoạt động vào năm 2025
“Khách sạn trong không gian” đầu tiên sẽ hoạt động vào năm 2025

(Dân trí) - Những người tạo ra khách sạn không gian đặc biệt tiết lộ sẽ cung cấp các mức độ thoải mái trên du thuyền như trọng lực nhân tạo, ẩm thực và vòi sen nước nóng.

Thứ ba, 03/09/2019 - 07:07

Phát hiện khoáng chất chưa từng thấy trong tự nhiên
Phát hiện khoáng chất chưa từng thấy trong tự nhiên

(Dân trí) - Loại khoáng chất mới được được tìm thấy dọc theo con đường trong một thị trấn đào vàng xa xôi của Úc. Vào thời xa xưa, Wedderburn là một điểm nóng đối với những người tìm kiếm vàng nhưng không ai biết về loại khoáng chất mới.

Thứ ba, 03/09/2019 - 07:02