Kinh tế TPHCM: Từ "thành trì" đến "thành thị"

Dân trí Với chỉ hơn 300 năm xây dựng và phát triển - tính từ khi Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược xứ Đồng Nai, thiết lập các cơ sở hành chính đầu tiên của người Việt vào năm 1698, TPHCM được xem là “thành phố trẻ” của một đất nước ngàn năm văn hiến.

Thành phố trẻ

Theo PGS.TS Võ Văn Sen (Đại học Quốc gia TPHCM), trong những thế kỷ 17-18, giống như nhiều khu vực tập trung đông cư dân ở Đàng Trong, Sài Gòn đóng vai trò là một trung tâm chính trị, quân sự (thành trì) hơn là một trung tâm kinh tế - xã hội (thành thị). Yếu tố “thành” là khởi đầu của các đô thị ở Đàng Trong nhưng yếu tố “thị” mới là luồng sinh khí hình thành nên các trung tâm kinh tế, xã hội.

Từ nửa đầu thế kỷ 19, Sài Gòn đã định hình được vị trí là trung tâm kinh tế hàng đầu ở Nam bộ. Sài Gòn - Gia Định thời kỳ 1954-1975, quy mô dân số tăng nhanh từ 1,6 lên 3,6 triệu dân, trở thành đầu mối giao lưu giữa các vùng miền và cửa ngõ quốc tế, là thành phố động lực mạnh nhất của chủ nghĩa tư bản ở miền Nam.

Bến Thành xưa đã là trung tâm thương mại sầm uất của Sài Gòn - Gia Định.

Bến Thành xưa đã là trung tâm thương mại sầm uất của Sài Gòn - Gia Định.

Thắng lợi của cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, chính quyền Dương Văn Minh đầu hàng vô điều kiện nên Sài Gòn gần như nguyên vẹn sau chiến tranh. Năm 1982, Nghị quyết số 01-NQ/TW, Bộ Chính trị xác định mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng TPHCM sau giải phóng: “từ một thành phố tiêu thụ chuyển sang một thành phố sản xuất, từ kinh tế phục vụ chiến tranh và hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài chuyển sang kinh tế độc lập, phục vụ dân sinh và tiến lên chủ nghĩa xã hội”.

Từ đó, nền kinh tế TPHCM chuyển sang nền kinh tế hoạch hóa xã hội chủ nghĩa với kinh tế quốc doanh và tập thể đóng vai trò chủ đạo. Hầu hết các xí nghiệp tư nhân lớn và vừa được quốc hữu hóa để trở thành các doanh nghiệp quốc doanh. Giai đoạn 1976-1980, tỷ trọng công nghiệp quốc doanh chiếm 70-75% và tỷ trọng kinh tế tập thể chiếm hơn 21% giá trị tổng sản lượng công nghiệp. 

Tuy nhiên, thời điểm này, việc áp dụng một cách thụ động, chủ quan, duy ý chí, mang nặng tính áp đặt cơ chế kinh tế mới, cộng thêm các yếu tố khách quan như mất hẳn thị trường và nguồn cung cấp máy móc, nguyên vật liệu từ phương Tây và Nhật Bản, sự rút lui của bộ phận đáng kể tư sản Hoa Kiều, ảnh hưởng chính sách cấm vận của Mỹ… đã làm cho năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất kinh doanh ngày càng suy giảm. GDP của TPHCM những năm 1976-1980 chỉ ở mức bình quân 2,2%/năm.

Rút kinh nghiệm từ những hạn chế, yếu kém đó, kinh tế TPHCM đã từng bước “bung ra”, từng bước loại bỏ dần cơ chế kinh tế tập trung quan liêu bao cấp. Theo số liệu của Viện Kinh tế TPHCM, cuối năm 1985, trong bối cảnh cả nước chưa thoát khỏi khủng hoảng, TPHCM với khoảng 6% dân số cả nước đã đóng góp 19% tổng sản phẩm xã hội và 17,4 thu nhập quốc dân của cả nước.

PGS.TS Võ Văn Sen cho rằng, chính cá tính TPHCM đã tạo động lực cho sự phát triển của nền kinh tế

PGS.TS Võ Văn Sen cho rằng, chính "cá tính" TPHCM đã tạo động lực cho sự phát triển của nền kinh tế

“Cá tính ” TPHCM

Theo TS Lê Hữu Phước, TPHCM chính là “chuột bạch” khi từ góp phần kiến tạo đến đi đầu triển khai đường lối đổi mới trên lĩnh vực kinh tế. Hàng loạt đơn vị sản xuất, kinh doanh như Bột giặt miền Nam, thuốc lá Vĩnh Hội, dệt Thành Công… chủ động “phá rào”, vượt qua những quy định không phù hợp để kinh tế giải phóng sức sản xuất, giải tỏa phân phối lưu thông. Việc “phá rào” trong kinh tế vào “đêm trước đổi mới” không chỉ giải quyết được những khó khăn, ách tắc tại các cơ sở mà còn hỗ trợ cho những cách suy nghĩ mới.

Do ảnh hưởng của cải cách “giá - lương - tiền” nên giai đoạn 1986-1990, kinh tế TPHCM có sự sụt giảm tăng trưởng. Nhưng những chủ trương chính sách đúng đắn của đường lối đổi mới, kinh tế TPHCM đã thay đổi nhanh chóng diện mạo sau hơn 20 năm bước ra khỏi chiến tranh và khủng hoảng. Năm 2000, TPHCM đóng góp khoảng 19% cho GDP cả nước.

Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy, trong những năm gần đây, TPHCM có tốc độ phát triển kinh tế khá cao, nhất là giai đoạn 2006-2010, tốc độ tăng bình quân đạt 11,2%/năm, bằng 1,2 lần tốc độ tăng trưởng chung của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và trên 1,5 lần của cả nước. Năm 2010-2014, mặc dù bị ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính thế giới (2007-2010) và cuộc “đại suy thoái kinh tế toàn cầu” từ năm 2009 nhưng TPHCM vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 9%/năm. 

Cơ cấu kinh tế TPHCM duy trì tỷ lệ: dịch vụ 53%, công nghiệp, xây dựng 45,8%, nông nghiệp 1,2%. Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch theo hướng tăng dần khu vực kinh tế ngoài quốc doanh chiếm 54%, kinh tế nhà nước 20%, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 25%, kinh tế tập thể chiếm 1%. TPHCM đóng vai trò là hạt nhân trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với mức đóng góp GDP trung bình hằng năm khoảng 60% trong vùng và 30% trong tổng GDP của cả khu vực Nam bộ.

Bộ mặt của TPHCM sau 40 năm đổi mới: năng động, hiện đại, văn minh

Bộ mặt của TPHCM sau 40 năm đổi mới: năng động, hiện đại, văn minh

Kinh tế đối ngoại là thế mạnh của TPHCM trong thời kỳ đổi mới trên cả 3 lĩnh vực xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các nguồn vốn viện trợ phát triển (ODA). Nhiều trung tâm thương mại hiện đại xuất hiện như Saigon Trade Centre, Diamond Plaza, Saigon Square, Parkson Sài Gòn… TPHCM đã hình thành hệ thống 16 khu chế xuất - khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 4.000 ha.

Theo PGS.TS Võ Văn Sen, có nhiều cơ sở để cho kinh tế TPHCM phát triển mạnh, năng động nhưng một trong những nguyên nhân quan trọng chính là… “cá tính” của TPHCM.

“Sự trẻ trung, đa dạng, phóng khoáng, cởi mở… là những gì dễ nhận thấy trong tính cách người Nam Bộ nói chung, người Sài Gòn - TPHCM nói riêng. Tính cách đó phần nào cũng thể hiện rõ nét trong cách thức làm kinh tế của người dân thành phố: năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá… “Cá tính” đó, nếu biết phát huy đúng cách sẽ là một động lực lớn trong phát triển kinh tế của thành phố”, PGS.TS Võ Văn Sen đánh giá.

Ngô Công Quang


 

Hà Nội: Tận mục bến xe khách ngầm trên “đất vàng”

 

 

MỚI NHẤT
Người Việt tiêu thụ hơn 900 triệu lít bia nội trong 4 tháng!
Người Việt tiêu thụ hơn 900 triệu lít bia nội trong 4 tháng!

(Dân trí) - Đứng thứ 8 về thu nhập trong khu vực Đông Nam Á, tuy nhiên, với 3 tỷ lít bia được tiêu thụ trong năm 2013, Việt Nam đang trở thành quốc gia có mức tiêu thụ bia cao nhất khu vực, đứng thứ 3 châu Á, chỉ sau Nhật Bản và Trung Quốc.

Thứ năm, 30/04/2015 - 09:55

“Cơn bão” nấm Hàn Quốc
“Cơn bão” nấm Hàn Quốc

Khi đang phải giành giật thị phần với nấm Trung Quốc, vốn đã chiếm lĩnh thị trường nhờ giá rẻ, nấm Việt tiếp tục phải cạnh tranh với đối thủ mới là nấm Hàn Quốc.

Thứ năm, 30/04/2015 - 08:39

Mùa hè, kinh doanh gì thu lợi nhuận cao?
Mùa hè, kinh doanh gì thu lợi nhuận cao?

Tận dụng những ngày tháng nóng bức của mùa hè, nhiều người đã “đút két” hàng chục triệu đồng từ việc kinh doanh các món đồ phục vụ riêng theo mùa.

Thứ năm, 30/04/2015 - 08:24

Xuất khẩu gạo: Rủi ro cao khi xuất đường tiểu ngạch
Xuất khẩu gạo: Rủi ro cao khi xuất đường tiểu ngạch

(Dân trí) - Chia sẻ về tình trạng ùn tắc mặt hàng gạo tại cửa khẩu Lào Cai, ông Lê Biên Cương – Phó Vụ trưởng Vụ Thương mại biên giới và Miền núi cho biết, hiện nay, các sản phẩm của Việt Nam xuất khẩu qua đường tiểu ngạch sang Trung Quốc không tránh khỏi những rủi ro.

Thứ năm, 30/04/2015 - 08:06

Ngao Tạng gặp hạn vì Trung Quốc chống tham nhũng
Ngao Tạng gặp hạn vì Trung Quốc chống tham nhũng

“Chiến dịch chống tham nhũng đồng nghĩa với việc mọi người không còn dám dùng những con chó ngao để làm quà tặng nữa”...

Thứ năm, 30/04/2015 - 07:52

Bí mật 16 tấn vàng trong ngày giải phóng
Bí mật 16 tấn vàng trong ngày giải phóng

16 tấn vàng dự trữ của chế độ cũ cũng được bảo quản nguyên vẹn. Việc tiếp quản các ngân hàng với tiền, vàng còn nguyên vẹn là một chuyện ngoạn mục.

Thứ năm, 30/04/2015 - 07:28

Đông Nam Á thay Trung Quốc làm “công xưởng của thế giới”?
Đông Nam Á thay Trung Quốc làm “công xưởng của thế giới”?

Lực lượng lao động trẻ giá rẻ và vị trí chiến lược của các nước Đông Nam Á như Myanmar, Campuchia và Lào sẽ thu hút ngày càng nhiều công ty tới mở nhà máy ở khu vực này, một báo cáo vừa được công bố của ngân hàng ANZ nhận định.

Thứ tư, 29/04/2015 - 08:15

Phú Quốc sẽ có Cảng hành khách Quốc tế vào năm 2017
Phú Quốc sẽ có Cảng hành khách Quốc tế vào năm 2017

(Dân trí) - Cảng hành khách quốc tế Phú Quốc được đầu tư xây dựng trên diện tích 179,3 ha tại thị trấn Dương Đông với mục đích tiếp nhận tàu khách quốc tế trọng tải đến 225.000GT, sức chở 5.000 - 6.000 hành khách. Công trình dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 1/2017.

Thứ tư, 29/04/2015 - 05:47

Xuất nhập khẩu hàng hoá đạt 103,2 tỷ USD
Xuất nhập khẩu hàng hoá đạt 103,2 tỷ USD

(Dân trí) - Lũy kế 4 tháng đầu năm 2015, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam ước đạt 103,2 tỷ USD, tăng 13,9% so với cùng kỳ năm trước; trong đó tổng trị giá xuất khẩu ước đạt 50,1 tỷ USD…

Thứ tư, 29/04/2015 - 03:06

Cà phê Trung Quốc bít đường cà phê Việt?
Cà phê Trung Quốc bít đường cà phê Việt?

Diện tích cà phê của riêng tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã lên đến gần 125.000 ha, chiếm 85% diện tích cà phê của toàn Trung Quốc.

Thứ tư, 29/04/2015 - 02:05

Nông sản rớt giá thê thảm: Nông dân, thương nhân…cùng khóc!
Nông sản rớt giá thê thảm: Nông dân, thương nhân…cùng khóc!

(Dân trí) - Một trong những vấn đề trọng tâm được thảo luận tại cuộc họp giao ban trực tuyến tháng 4/2015 của Bộ Công Thương là tình hình sản xuất và tiêu thụ nông sản thời gian qua, với các mặt hàng dưa hấu, gạo, cà phê, hành tím...

Thứ tư, 29/04/2015 - 12:30

Giá vàng SJC tăng mạnh ngược chiều thế giới
Giá vàng SJC tăng mạnh ngược chiều thế giới

(Dân trí) - Giá vàng SJC tại Hà Nội đang giao dịch ở mức trên 35,2 triệu đồng/lượng, cao hơn phiên hôm qua tới 160.000 đồng/lượng và cao hơn giá thế giới gần 4 triệu đồng/lượng.

Thứ tư, 29/04/2015 - 10:37

ĐÁNG QUAN TÂM
Người xuất hiện “phút 89” nói gì về chứng cứ nhận 5 triệu yên trong chiếc loa cũ?
Người xuất hiện “phút 89” nói gì về chứng cứ nhận 5 triệu yên trong chiếc loa cũ?

(Dân trí) - Sau khi gửi đơn trình báo đến cơ quan công an, người phụ nữ xuất hiện “phút 89” trong vụ 5 triệu yên cho rằng, chồng bà có thể là chủ sở hữu số tiền, có đầy đủ chứng cứ và đang hoàn tất thủ tục để về Việt Nam hoặc sẽ ủy quyền lại cho bà.

Thứ tư, 29/04/2015 - 08:15

Gà Đông Tảo dỏm được hét giá 6 triệu đồng/cặp
Gà Đông Tảo dỏm được hét giá 6 triệu đồng/cặp

Chiều 28/4, tin từ Chi cục Thú y tỉnh TT-Huế cho biết, cơ quan này vừa phát hiện, lập biên bản xử lý thương lái lừa bán gà con không rõ nguồn gốc trên địa bàn, gắn “mác” giống gà Đông Tảo nổi tiếng.

Thứ tư, 29/04/2015 - 07:30

Nhà rẻ 100 triệu: Hà Nội làm được như Bình Dương?
Nhà rẻ 100 triệu: Hà Nội làm được như Bình Dương?

Giá nhà ở xã hội tại Hà Nội dao động từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng/căn. Các chuyên gia lẫn doanh nghiệp đều cho rằng, khả năng xây được nhà 100 triệu đồng như Bình Dương là điều khó thực hiện được tại Hà Nội.

Thứ tư, 29/04/2015 - 07:00

Đại diện Bộ Công Thương:"Chúng ta đã làm tốt tiêu thụ dưa hấu trong nước"
Đại diện Bộ Công Thương:"Chúng ta đã làm tốt tiêu thụ dưa hấu trong nước"

(Dân trí) - Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, Việt Nam mỗi năm thu hoạch được khoảng 1.300.000 tấn, trong khi đó, tiêu thụ tại thị trường trong nước 1.000.000 tấn cho thấy "chúng ta đã làm tốt tiêu thụ mặt hàng này tại thị trường nội địa".

Thứ tư, 29/04/2015 - 06:30

Thị trường ô tô Việt Nam sẽ “vượt mặt” Thái Lan?
Thị trường ô tô Việt Nam sẽ “vượt mặt” Thái Lan?

(Dân trí) - Đây là nhận định của Chủ tịch Hiệp hội VAMA - ông Yoshihisa Maruta. Theo đó, nhiều nhà đầu tư kỳ vọng năm 2020-2030 sẽ phổ cập ô tô tại Việt Nam và chắc chắn nhìn dài hạn, thị trường ô tô Việt Nam sẽ phát triển quy mô vượt qua thị trường ô tô Thái Lan.

Thứ tư, 29/04/2015 - 06:12

[INFOGRAPHICS] Siêu máy bay A380 của hãng Airbus
[INFOGRAPHICS] Siêu máy bay A380 của hãng Airbus

Siêu máy bay A380 của hãng Airbus có sức chở 525 hành khách, tầm bay 15.000 km với mức giá khoảng 428 triệu USD.

Thứ ba, 28/04/2015 - 10:02

Mark Zuckerberg được truyền thông “ưu ái” nhất 2014
Mark Zuckerberg được truyền thông “ưu ái” nhất 2014

Theo số liệu thống kê và phân tích của Media Tenor, năm 2014, 10 doanh nhân quốc tế xuất hiện nhiều nhất trên truyền hình quốc tế đến từ 7 quốc gia gồm Liên hiệp Anh, Đức, Malaysia, Mỹ, Nga, Thụy Sỹ và Trung Quốc.

Thứ ba, 28/04/2015 - 09:56

"Khách sạn 3 sao giá 46 triệu/đêm" tại Sa Pa bị phạt nặng
"Khách sạn 3 sao giá 46 triệu/đêm" tại Sa Pa bị phạt nặng

(Dân trí) - Thông tin trên do ông Trịnh Xuân Trường, Chủ tịch UBND huyện Sa Pa ( tỉnh Lào Cai) cung cấp cho Dân Trí chiều ngày 28/4.

Thứ ba, 28/04/2015 - 07:46

Đại gia Việt co cụm, tài phiệt ngoại tấn công
Đại gia Việt co cụm, tài phiệt ngoại tấn công

Trong khi nhiều đại gia ngân hàng trong nước đang khó khăn vì nợ xấu và phải co cụm qua giai đoạn tái cơ cấu thì các ngân hàng nước ngoài của những tỷ phú tài phiệt nổi tiếng lại tập trung tấn công thị trường Việt Nam.

Thứ ba, 28/04/2015 - 02:08

Putin: Nga thiệt hại 160 tỷ USD do lệnh trừng phạt
Putin: Nga thiệt hại 160 tỷ USD do lệnh trừng phạt

Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 27/4 nói rằng các biện pháp trừng phạt của phương Tây khiến nước này thiệt hại 160 tỷ USD, tuy nhiên các doanh nghiệp Nga đã thành công trong việc trả nợ nước ngoài.

Thứ ba, 28/04/2015 - 01:06

Không thể chấp nhận đề xuất hỗ trợ tỷ USD của Toyota
Không thể chấp nhận đề xuất hỗ trợ tỷ USD của Toyota

Đại diện Bộ Công Thương cho biết sẽ không thể chấp nhận lời đề nghị hỗ trợ "tỷ USD" từ Toyota, vì trái với cam kết đối xử bình đẳng trong WTO.

Thứ ba, 28/04/2015 - 10:50

Vụ người ve chai nhặt được 5 triệu yên: Người phụ nữ xuất hiện “phút 89” là ai?
Vụ người ve chai nhặt được 5 triệu yên: Người phụ nữ xuất hiện “phút 89” là ai?

(Dân trí) - Người phụ nữ xuất hiện “phút 89” trong vụ người thu mua ve chai phát hiện 5 triệu yên Nhật trong chiếc thùng loa cũ đã mang đơn đến cơ quan công an trình báo, cho rằng chồng mình là chủ sở hữu của số tiền trên.

Thứ ba, 28/04/2015 - 08:54