Về Kon Tum thưởng thức “tiệc lá rừng”

Với một ít ba chỉ xắt mỏng, da heo thái sợi trộn thính, ít tôm rang làm nhân mà bữa rượu của hai người lính Trường Sơn say nồng, những câu chuyện cũ được kể lại mà vẫn hừng hực chất “lính”. Bữa “tiệc lá” kia có lẽ vì thế mà ngân ngấn thêm vị của “kí ức”...

Kon Tum theo ngôn ngữ của người Ba Na được hiểu là Làng Hồ (Kon có nghĩa là Làng, Tum có nghĩa là Hồ). Tôi đang đứng trước dòng Đăk Bla mượt mà, xanh ngắt ôm ấp cả thành phố Kon Tum dịu dàng, đôn hậu.

Một điều rất đặc biệt là sông Đăk Bla khác với hầu hết các con sông Việt Nam. Các con sông có thể bắt đầu từ nhiều nguồn khác nhau nhưng khi chảy vào lãnh thổ Việt Nam thì sẽ tìm đường ra biển; nhưng sông Đăk Bla thì không thế, tự thoát mình ra khỏi quỹ đạo chung, sông chảy ngược, du ngoạn sang đất bạn Campuchia rồi mới chịu xuôi dòng Mekong đổ ra biển.

Người bản địa còn gọi Đăk Bla là “con sông ăn thịt người” bởi những khi cuộn lên hung dữ, Đăk Bla có thể tàn phá rất nhiều thứ. Nhưng lúc này, tôi chỉ gặp Đăk Bla hiền hòa, thiết tha ôm lấy thị xã thơ mộng. Dọc bờ sông phía thành phố là bờ kè kéo dài theo những ruộng ngô và nương mía.

Trong bát ngát xanh kia, một khung trời rộng mở, những con đường tỏa ra muôn hướng và trong một đêm nào đó trên cầu Kon Lo, ánh trăng sóng sánh mặt hồ khiến tôi quyến luyến.

Tôi yêu cái lặng lẽ trầm ngâm của những con phố nhỏ. Say mê ngắm những hình ảnh sống động của những pho tượng gỗ ở Măng Đen gợi tả thần thái của tự nhiên và cuộc sống người bản địa: Người thổi tù và, người mẹ địu con, giã gạo, mang nước, phụ nữ mang thai, thanh niên bị trăn quấn, những hình ảnh mô tả vẻ đẹp thân thể con người và cảnh giao hoan. Một thế giới nội tâm hoang sơ mà sâu lắng của những con người ngàn năm gắn bó với đất rừng Tây Nguyên.

Có thể Kom Tum có nhiều điều để bạn phải nhớ, dù thành phố nhỏ và lặng lẽ, đi lòng vòng chừng 30 phút đã hết thành phố. Ví dụ “lễ lá” chẳng hạn. “Lễ lá” nghe cái tên lạ lẫm, ngỡ như là một lễ hội của người đồng bào nhưng thực ra nó đơn giản hơn nhiều.

  Tiệc lá rừng
  Tiệc lá rừng
 
Đó là tên gọi của một món ăn rất đặc trưng Tây Nguyên (mà người ta còn gọi là gỏi lá). Người Kon Tum lí giải cho tên gọi này chỉ là: Đông người cùng ăn lá thì gọi là lễ lá! Bạn có thể gặp món gỏi lá này bất kì đâu khi bạn đến Tây Nguyên nhưng khởi phát chính là ở Kon Tum.

Có người nói món ăn này vốn là của người đồng bào, khi đi rừng, đi rẫy đói, họ bẻ lá rừng cuộn thêm chút thịt, chút cá mang theo để ăn vừa no bụng lại vừa là thuốc nam để cái chân vững, cái bụng yên chân dẻo đi rừng.

Nhưng có người lại nói món này xuất hiện đầu tiên từ gia đình ông Lê Văn Nhơn ở thị xã Kon Tum khoảng năm 1975 khi bạn cùng đơn vị lặn lội từ Bắc đến thăm. Không lẽ “chỉ ta với ta” và chung rượu nhạt?

Lá rừng
Lá rừng

Ông Nhơn ra vườn sau hái lá, chỉ là những thứ lá rừng, lá vườn như: lộc vừng, sâm đất, hồng ngọc, mơ, cải cay, ổi, đinh lăng, sung, lá lốt, trâm, mã đề, diếp cá, chó đẻ răng cưa, quế, húng, thuyền đất, lá lốt, ngành ngạnh tím, lá trâm, lá chua, lá con khỉ, lá é tím, lá vừng, kim cang, chòi mòi, lưỡi trâu, ngải cứu, mơ lông, đinh lăng thổ phục linh, gừng, cải, bông thọ, lược vàng, kim cang, ngũ gia bì, bồ công anh thêm ớt cay…

Lá rừng

Với một ít ba chỉ xắt mỏng, da heo thái sợi trộn thính, ít tôm rang làm nhân mà bữa rượu của hai người lính Trường Sơn say nồng, những câu chuyện cũ được kể lại mà vẫn hừng hực chất “lính”. Bữa “tiệc lá” kia có lẽ vì thế mà ngân ngấn thêm vị của “kí ức”. Ông bạn cứ tấm tắc khen ngon.

Bạn thì đã về, nhưng món ăn đãi bạn thì ở lại, ông Nhơn thêm mấy lần đem ra đãi bạn, bạn thích, vợ con cũng thích nên món được dùng thường xuyên hơn. Đến năm 1995 thì ông mở quán “gỏi lá”.

Cũng có người kể gỏi lá được anh Lê Văn Lâm (ở đường Đinh Tiên Hoàng - Kon Tum) chế biến và bán đầu tiên ở Kon Tum. Trong một lần đi Tây Ninh, anh dùng món lá rừng cuộn chấm nước mắm ở nhà một người bạn, anh ăn thấy vị hay hay, về nhà thêm “nhân” là thịt, tôm và một vài thứ khác…

Tôi đến Kon Tum đúng vào mùa mưa. Cơn mưa vừa dứt bạn đã kéo đi rừng, bạn bảo tự mình đi tìm lá thì tiệc lá mới ngon, vả lại cũng để “hiểu” lá hơn. Nghĩa là phải biết phân biệt lá lành để chọn, tránh lá độc. Lá lành là lá thuốc, lá “bạn”… ăn vào không chỉ ngon miệng mà còn tốt cho cơ thể.

Men theo con suối nhỏ, theo bạn trèo núi lấy lá, giữa buổi thì đã có cả gùi lá, chừng hơn 30 loại. Tôi rửa lá, bạn làm nhân. Nhân lá là thịt ba rọi, bì heo, cá lóc, tôm rim… Bạn nói cũng có nơi người ta làm công phu hơn: thịt heo nạc, tôm khô, tôm tươi, cá lóc bằm nhỏ, trộn chung với trứng gà hoặc vịt nêm nếm gia vị rồi xào chung với hèm.

Nhân làm như thế thì đậm đà có thể không cần dùng nước chấm nhưng bạn lại thích nhân “tươi” hơn. Nước chấm có thể là mắm cay, hoặc bỏ chút muối é vào cuốn lá, hay dùng tôm, thịt bằm nhuyễn, thêm gia vị nấu chung với hèm, khử qua dầu ăn, nấu nước chấm nấu sền sền… tùy theo sở thích của từng người.

Bạn đưa chung rượu nhỏ, nói: “Nhấm qua rửa ruột. Dù là lá lành nhưng cũng sợ món lạ mà lạnh bụng”. Hỏi bạn sao là rượu mà không phải là bia, bạn cười: “Men bia sống, hai thứ sống cộng chung với nhau dễ sinh đau bụng”.
 
Cuốn gỏi
Cuốn gỏi
 

Chọn mỗi loại một lá, lá to để ngoài, lá nhỏ xếp bên trong, vừa đủ cuộn thành chiếc phễu nhỏ, thêm nhân rồi từ từ thưởng thức. Các vị cay, chua, chát, đắng, the… trộn lẫn vào nhau thêm vị béo, bùi, ngọt của tôm, của thịt, hòa quyện vào cái mặn mòi của nước chấm khiến bạn như đang thưởng thức cả hương rừng gió núi thơm thơm, ngai ngái; cảm nhận được cả thiên nhiên nhiên đang ùa về dâng thành bữa tiệc lá thịnh soạn.

Bữa tiệc trở nên nồng hơn khi bạn “đưa cay” ly rượu ngâm rễ đinh lăng. Lạ một điều dù gỏi lá đã được đưa vào nhà hàng và trở thành món đặc sản nhưng vẫn giữ nguyên cách bài trí món ăn như thuở hai người lính Trường Sơn năm xưa gặp nhau. Nghĩa là lá được bày trên một cái mâm lớn, nhân đặt ở giữa mâm lá đó… Và mọi người cùng nhau thưởng thức trong không khí rất hòa hợp, thân tình.

Ăn “gỏi lá” để biết Tây Nguyên. Ăn gỏi lá để biết người Tây Nguyên còn chữa bệnh đau dạ dày, cao huyết áp, sỏi thận… bằng lá.

Dù nguồn gốc món ăn là do người đồng bào, ông Nhơn hay anh Lâm chế biến đầu tiên hay có thêm câu chuyện nào thêm nữa thì món gỏi lá vẫn chắc chắn xuất xứ ở Kon Tum và sau đó mới lan ra khắp Tây Nguyên và các tỉnh miền núi khác. Không bếp lửa, không thịt rừng nhưng gỏi lá là món ăn đúng nghĩa tiệc rừng.

Rời Kon Tum, bạn gói lá rừng bằng tấm lá chuối rộng, dặn đem về dưới xuôi có thể dùng nhân là rất nhiều thịt, cá, cua, tôm… Bạn cầm tay nói: “Về rừng, chỉ có lá làm quà”. Ừ thì về rừng chỉ có lá, chỉ là lá thôi mà gói cả Tây Nguyên trong ấy, chỉ có lá thôi cũng đủ nắm níu tình thâm nghĩa trọng để còn có nơi lưu luyến mà trở về…

 V.H

* * Trích từ loạt bài “Hành trình tìm kiếm món ăn dân dã truyền thống ẩm thực ba miền” dành riêng cho chương trình ChiếcThìaVàng 2014

MỚI NHẤT
Những thiên đường nhiều màu sắc trên thế giới
Những thiên đường nhiều màu sắc trên thế giới

(Dân trí) - Nhiều vùng đất kỳ lạ trên hành tinh mang những màu sắc và vẻ đẹp kỳ thú. Dù được tận mắt chứng kiến, nhưng sắc màu đa dạng của những nơi này có thể khiến du khách nhầm tưởng đang lạc vào thế giới vô thực.

Thứ hai, 05/01/2015 - 05:57

Cơm tấm Sài Gòn
Cơm tấm Sài Gòn

Người Sài Gòn có thể ăn cơm tấm sáng trưa chiều tối. Ăn riết tới… ghiền rồi có khách phương xa tới, muốn ăn món gì là lạ đặc trưng Sài Gòn bối rối không biết cả trăm ngàn món, món nào là đặc trưng của đất này. Nghĩ một hồi mới nhớ: “Cơm tấm heng?”.

Thứ sáu, 02/01/2015 - 08:14

Ngó thực đơn tiệc năm mới tại nhiều vùng miền
Ngó thực đơn tiệc năm mới tại nhiều vùng miền

(Dân trí) - Khi một năm mới bước tới, các quốc gia trên thế giới đều có những phong tục chào đón của riêng mình. Đương nhiên, khắp nơi không thể thiếu được những bữa tiệc cuối năm ấp áp bên gia đình, bạn bè, đồng nghiệp.

Thứ tư, 31/12/2014 - 12:21

Những hồ nước nóng "địa ngục" lừng danh Nhật Bản
Những hồ nước nóng "địa ngục" lừng danh Nhật Bản

(Dân trí) - Thành phố Beppu Nhật Bản là một trong những nơi độc và lạ nhất thế giới khi sở hữu hàng ngàn suối nước nóng. Trong số đó, khá nhiều suối được mệnh danh "địa ngục".

Thứ tư, 31/12/2014 - 12:10

Đại gia chọn nơi nào đi nghỉ cuối năm?
Đại gia chọn nơi nào đi nghỉ cuối năm?

(Dân trí) - Mùa nghỉ lễ cuối năm là thời gian để đi chơi đối với nhiều người. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người đều lái xe tới nhà bố mẹ vợ hoặc bố mẹ chồng. Giới "nhà giàu" họ sẽ đi đâu trong những dịp này?

Thứ tư, 31/12/2014 - 07:19

The Revesie Sai Gon trong top khách sạn hấp dẫn nhất 2015
The Revesie Sai Gon trong top khách sạn hấp dẫn nhất 2015

(Dân trí) - Chưa chính thức mở cửa nhưng The Revesie Sai Gon đã đón tin vui trước thềm năm mới khi lọt vào danh sách những khách sạn hấp dẫn của năm 2015.

Thứ ba, 30/12/2014 - 05:51

Rượu ngô, thắng cố mặn nồng
Rượu ngô, thắng cố mặn nồng

Rượu ngô và thắng cố hợp nhau như… tình nhân. Có thứ này mà thiếu thứ kia cứ khập khiễng, vô duyên thế nào. Rượu ngô dịu dàng, trong vắt nhưng khi đã ngấm rồi thì mặn nồng, đắm say.

Thứ hai, 29/12/2014 - 08:02

Món ăn Việt khiến "khách Tây" suýt xoa
Món ăn Việt khiến "khách Tây" suýt xoa

(Dân trí) - Nét tinh tế trong ẩm thực Việt đang ngày càng chinh phục nhiều khách hàng "khó tính". Không ít những món ăn quen thuộc của Việt Nam đã gây ấn tượng mạnh, được các chuyên trang du lịch nước ngoài bình chọn.

Thứ hai, 29/12/2014 - 06:18

Bọ cạp xiên – món ăn khiến khách du lịch “kinh hồn, bạt vía”
Bọ cạp xiên – món ăn khiến khách du lịch “kinh hồn, bạt vía”

(Dân trí) - Đây chắc hẳn là thực đơn dành cho những người dũng cảm và thích khám phá những gì mới lạ. Đối với người bình thường thì chỉ cần nghe thấy bọ cạp xiên đã sởn gai ốc…

Thứ bảy, 27/12/2014 - 04:51

Thủy chung rêu đá rừng sâu
Thủy chung rêu đá rừng sâu

Rừng bây giờ ngày càng lùi xa, chỉ sợ đến một lúc nào đó khi ở dưới xuôi biết đến món ăn độc đáo này thì rêu đã rất ít đi rồi. Mà mùa rêu thì qua nhanh, đầu mùa thu, rêu rộ lên xanh mơn mởn rồi… già đi…

Thứ năm, 25/12/2014 - 02:23

Hấp dẫn những món ăn truyền thống mùa giáng sinh
Hấp dẫn những món ăn truyền thống mùa giáng sinh

(Dân trí) - Gà tây quay, bánh khúc cây hay kẹo gậy bạc hà… đều là những món ăn có từ lâu đời và được ưa chuộng nhất trong dịp Giáng sinh của nhiều nước trên thế giới.

Thứ ba, 23/12/2014 - 07:30

Khai trương trung tâm ẩm thực, hội nghị và giải trí Almaz tại Vinhomes Riverside
Khai trương trung tâm ẩm thực, hội nghị và giải trí Almaz tại Vinhomes Riverside

Ngày 20/12/2014 tại khu đô thị sinh thái sang trọng bậc nhất Việt Nam Vinhomes Riverside, Tập đoàn Vingroup chính thức khai trương trung tâm ẩm thực, hội nghị và giải trí sang trọng Almaz, đồng thời công bố chương trình tri ân khách hàng đã về ở & khuyến khích khách hàng về ở sớm tại Vinhomes Riverside.

Thứ hai, 22/12/2014 - 10:36

ĐÁNG QUAN TÂM
Cà đắng lá mì Pleiku
Cà đắng lá mì Pleiku

Chỉ là lá mì giã nát, cà đắng, ớt xanh và một ít thịt nai cùng gia vị để nấu canh nhưng cái vị đăng đắng, ngon ngọt, bùi bùi cùng vị cay xé lưỡi của ớt xanh thôi mà khiến tôi mãi thương hương nhớ vị…

Thứ sáu, 19/12/2014 - 07:46

Đông về xuýt xoa với đồ nướng Hà Thành
Đông về xuýt xoa với đồ nướng Hà Thành

(Dân trí) - Nếu trước đây giới trẻ Hà thành "sốt” với "phở mắng cháo chửi” thì hiện nay dường như các món nướng giữa cái lành lạnh của buổi tối Hà Nội lại làm cho những thực khách này thích thú hơn khi ngồi quây quần cùng bên bếp than hồng, nướng thức ăn và trò chuyện…

Thứ sáu, 19/12/2014 - 05:48

Viết tiếp về bánh cuốn bà Ngân
Viết tiếp về bánh cuốn bà Ngân

Ông Chung, năm nay đã ngoài 80 tuổi, có biệt danh là Chung Vua, người Hòn Gai gốc, đọc cho tôi câu mà người Hòn Gai nay cỡ từ 50 tuổi trở lên còn nhớ, còn được biết: "Áo Trường Xuân, quần Công Tạo, bánh cuốn Bà Ngân, bánh giò Bà Tiệp, tiết canh lòng lợn Bà Toan...".

Thứ năm, 18/12/2014 - 05:08

Những món ăn đường phố lạ miệng nơi xứ Lạng
Những món ăn đường phố lạ miệng nơi xứ Lạng

(Dân trí) - Nhắc đến ẩm thực xứ Lạng, chắc hẳn du khách sẽ nghĩ ngay đến món vịt quay trứ danh. Bên cạnh món ăn đã làm nên nét đặc trưng của mảnh đất vùng biên, không thể không nhắc tới những món ăn đường phố lạ miệng, thích hợp thưởng thức trong tiết trời đông lạnh.

Thứ tư, 17/12/2014 - 06:23

Phở khô Gia Lai
Phở khô Gia Lai

Ăn phở khô không… sốt ruột được, cũng không vì nhanh mà trộn chung cả hai tô (phở và súp) với nhau sẽ làm mất đi vị ngon đặc trưng của phở khô. Có lẽ phở khô chỉ thực sự ngon khi nó… hai tô.

Thứ hai, 15/12/2014 - 10:39

Bánh mỳ phố cổ Hội An khiến du khách nước ngoài nức lời khen ngợi
Bánh mỳ phố cổ Hội An khiến du khách nước ngoài nức lời khen ngợi

(Dân trí) - Hương vị đặc biệt của bánh mỳ phố Hội đã góp phần làm rạng danh bánh mỳ Việt Nam.

Thứ sáu, 12/12/2014 - 06:19

Những món ngon Hà thành có giá dưới 20 nghìn đồng
Những món ngon Hà thành có giá dưới 20 nghìn đồng

(Dân trí) - Không quá khó khăn cho du khách để thưởng thức những món ăn vặt ăn chơi ngon lành của Hà Nội với mức giá hợp lý.

Thứ ba, 09/12/2014 - 05:49

InterContinental Danang Sun Peninsula Resort đoạt giải “Oscar của ngành du lịch”
InterContinental Danang Sun Peninsula Resort đoạt giải “Oscar của ngành du lịch”

InterContinental Danang Sun Peninsula Resort của Việt Nam vừa đoạt Giải thưởng World Travel Awards - được xem như giải “Oscar của ngành du lịch” xướng tên cho danh hiệu cao quý nhất: Khu nghĩ dưỡng sang trọng bậc nhất thế giới.

Thứ hai, 08/12/2014 - 06:55

Nỗi nhớ canh lá nhíp
Nỗi nhớ canh lá nhíp

Lá nhíp gần giống với lá chôm chôm, lá nhãn. Cây nhíp hợp với đất đỏ bazan, có vị ngọt thanh, thơm nhẹ. Lá nhíp non có màu đỏ gạch, “cứng ngày” hơn chút là màu vàng nhạt, rồi tới xanh non, già hơn nữa là xanh đậm. Khi nấu chín, lá có vị dẻo, ngọt và bùi.

Thứ hai, 08/12/2014 - 07:38

Trời lạnh nhớ món thịt muối chua lá rừng xứ Thái
Trời lạnh nhớ món thịt muối chua lá rừng xứ Thái

(Dân trí) - Để làm được món thịt lợn muối chua ngon, nhất thiết phải mua được thịt và xương lợn đen được nuôi ở các bản vùng cao. Nếu muối thịt mà mua thịt lợn chở từ miền xuôi lên sẽ không thành, vì lợn nuôi bằng cám tăng trọng nên thịt nhão, bở.

Thứ hai, 08/12/2014 - 05:27

Cần Thơ: Ngon, lạ “Pizza” hủ tiếu
Cần Thơ: Ngon, lạ “Pizza” hủ tiếu

(Dân trí) - Cách trung tâm TP Cần Thơ khoảng 4 km (theo hướng đi Cái Răng), đến dưới chân cầu Rau Răm rồi rẽ phải dọc theo con đường nhựa dài khoảng 500 m sẽ đến lò hủ tiếu Sáu Hoài nổi tiếng với món ngon có tên rất lạ “Pizza” hủ tiếu.

Thứ bảy, 06/12/2014 - 06:08

Phở thành Nam
Phở thành Nam

Đến thành Nam mà không ăn phở thì chuyến đi xem như thất bại. Mà tìm không đúng quán phở gia truyền thì sẽ còn tiếc hơn vì đã đến tận nơi khai sinh ra món Phở Việt nổi danh năm châu bốn bể mà vẫn ăn… trật, không đúng vị phở bò gia truyền.

Thứ năm, 04/12/2014 - 02:06