Quan niệm “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy” dạy bạn trẻ điều gì?

Dân trí Theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, ngày Mùng 1 được coi là ngày của các lễ nghi như chúc tụng, mừng tuổi, dành cho người quan trọng nhất trong một gia đình...

Quan niệm “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy” từ lâu đã sớm ăn sâu trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam.

Sau một năm làm việc bận rộn, Tết chính là khoảng thời gian gia đình tụ họp, kể cho nhau nghe những câu chuyện đầu năm, chúc một năm mới nhiều sức khỏe, an khang thịnh vượng.

Và một lịch trình quen thuộc trong 3 ngày Tết nhiều người vẫn thường được nghe đó là “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy” hay “Mùng 1 Tết nội, Mùng 2 Tết ngoại, Mùng 3 Tết thầy”.

Tuy nhiên trong thời đại công nghệ thông tin ngày càng phát triển, nét văn hóa này có được các bạn trẻ hiểu đúng, đủ và duy trì? PV Dân trí đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái để nghe bà chia sẻ về quan niệm này cũng như quan điểm về xu hướng lưu giữ nét đẹp của giới trẻ hiện nay.

Ý nghĩa của thành ngữ: “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy”

Người ta không xác định được thành ngữ “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy” có từ bao giờ. Trong lịch sử ngàn năm dựng nước và giữ nước của Việt Nam, chỉ có thể nói thành ngữ này được xếp vào Văn hóa dân gian.

Đây là nơi chốn ra đời các tác phẩm đặc thù như truyện cổ tích, ca dao, dân ca, tục ngữ, thành ngữ… vốn là những tác phẩm văn học dân gian phi văn bản, phi tác giả và được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng.

Theo lịch âm dương của hệ lịch Á Đông, được tính kết hợp cả chu kỳ mặt trăng lẫn mặt trời, hệ thống lịch âm dương nằm ở phía dưới tờ lịch được treo trên tường, và được bóc mỗi ngày qua.

Quan niệm “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy” dạy bạn trẻ điều gì? - 1
Tết chính là cuộc sum họp trong gia đình

Trên mỗi tờ lịch hiển thị một ngày với hai tên gọi, một tên theo lịch dương và một tên theo lịch âm dương, hay còn gọi là lịch ta để phân biệt với lịch tây.

Tên theo lịch tây gồm 365 ngày/năm - tính theo đơn vị mặt trời gồm 24 giờ một ngày. Tên các ngày trong tuần, tên tháng và năm, hoàn toàn theo số thứ tự. Còn theo lịch âm dương lại mang tên gọi, ngày, giờ, tháng, năm hoàn toàn khác.

Hai cái khác này lại dùng để chỉ một thời điểm về thời gian, là một ngày nhưng có hai cách gọi tên, bởi hai cách tính lịch khác nhau. Nên Tết tây sẽ vào ngày Mùng 1 trong 365 ngày, còn Tết ta theo lịch âm dương, bao giờ cũng chênh khoảng dưới hoặc trên 1 tháng.

Thí dụ năm nay, Mùng 1 Tết Canh Tý sẽ rơi vào ngày 25/01/2020. Do vậy Tết ta bao giờ cũng rơi vào sau Tết Dương lịch. Chính vì vậy trong thực tế, những quốc gia theo lịch âm dương thường niên đã ăn hai cái Tết. Tết tây theo dương lịch và Tết ta theo lịch âm dương.

Thời khắc quan trọng nhất của Tết ta là ngày Mùng 1 Tết. Tính theo lịch âm dương bao giờ cũng bắt đầu từ 23h00 đêm trước, cho đến 1h00 sáng Mùng 1, nên Giao thừa nhằm giờ Tý kéo dài 2 tiếng (vì chỉ có 12 tên gọi cho 24 giờ, mở đầu là giờ Tý và kết thúc là giờ Hợi).

Vì vậy, tính theo lịch ta ngày Mùng 1 là quan trọng nhất, nhưng trước ngày Mùng 1, đêm Giao thừa lại là quan trọng hơn cả. Nên thời khắc thiêng liêng đó được dành cho lễ gia tiên, cúng ông bà. Và lúc đó, lễ cúng gia tiên để khởi đầu cho ngày Mùng 1 Tết.

Ngày Mùng 1 Tết sở dĩ dành cho người cha vì trong quan niệm truyền thống dân gian Việt Nam, người cha bao giờ cũng ở vị trí cao nhất, là trên nóc nhà, bởi thế, “con không cha như nhà không nóc”.

Ngày Mùng 1 được coi là ngày các lễ nghi như chúc tụng, mừng tuổi, dành cho người quan trọng nhất trong một gia đình. Dân gian nói vậy, chứ không cụ thể là người cha. Khi còn cụ ông cụ bà hoặc ông bà thì ngôi cao nhất vẫn là của người cao tuổi nhất trong gia đình, nhất là đàn ông…

Mùng 2 sau một chút là Tết mẹ - người giữ tay hòm chìa khóa, đảm đương mọi việc chi tiêu, bếp núc, thường được gọi là “nội tướng” trong gia đình.

Sau cha và mẹ là thầy - người dạy cho con chữ và đạo làm người, để trở thành người tử tế, biết ăn nói gói mở, biết ứng xử phải đạo với ông bà, cha mẹ, vợ chồng, bạn bè, con cái...

Đã được tôn kính là thầy, thì với người Việt, phải “tôn sư trọng đạo”: Nửa chữ cũng là thầy, một chữ cũng là thầy, nên vào dịp Tết Mùng 3, hoặc có thể là Mùng 2 sẽ là Tết thầy.

Tất cả những hành vi Tết đó của người Việt đã tạo nên một phong tục lễ Tết rất nhiều ý nghĩa giáo dục và nhân văn, nâng sâu sắc đặc trưng văn hóa điển hình nhất của Tết Nguyên đán là nếp sống cộng đồng.

Quan niệm “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy” dạy bạn trẻ điều gì? - 2
PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (ảnh: Việt Trần)

Tết là dịp sum họp duy nhất và đầy đủ nhất của gia tiên, gia thần và gia đình, một cuộc đại đoàn viên ấm cúng nhất. Ai cũng được thêm một tuổi, nên tục mừng tuổi thật có ý nghĩa về tính cộng đồng và thành một tục lệ rất đẹp của Tết Việt

Ngoài ra, Tết lại rơi vào 2 loại năm là năm thường và năm nhuận. Vì tính theo lịch ta, cứ gần 3 năm lại dôi ra khoảng 30 ngày nên sẽ có quay vòng, cứ gần 3 năm lại có một năm nhuận một tháng.

Vì vậy ý nghĩa những ngày Tết đã được dân gian xếp theo thứ tự, thứ bậc xã hội. Và quan niệm của người Việt Nam về chuyện thờ cúng, chúc Tết nhau sẽ chúc Tết từ gia đình mình đến họ hàng, hàng xóm láng giềng....

Bởi vậy, ý nghĩa trọng thể nhất của phong tục lễ Tết chính là cuộc sum họp trong gia đình. Về quê ăn Tết có nghĩa là về quê sum họp dưới một mái nhà, để ăn Tết và tiến hành nghi lễ dành cho người ruột thịt. Cho nên mới có thành ngữ: “Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết thầy”.

Thế hệ trẻ nên ứng xử như thế nào trước những nét đẹp của phong tục Tết

Việc chuyển động và thêm thắt, buông bỏ những phong tục hoặc thói quen truyền thống cũng là chuyện đôi khi/nhiều khi xảy ra trong sự phát triển xã hội Việt Nam hiện đại.

Xã hội Việt Nam truyền thống vốn là một xã hội nông nghiệp căn bản là thuần nông, trong sự phát triển hiện đại, với những mục tiêu mới: công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đô thị hóa mà theo cụ Đào Duy Anh từng nhận định: đó là “bi kịch của sự phát triển”.

Xã hội Việt Nam hiện đại cần phải chấp nhận và tìm cách giải quyết hữu hiệu bi kịch này. Và nền Giáo dục Việt Nam hiện đại sẽ phải là nơi tìm phương pháp tư duy nào tốt nhất để giải quyết bi kịch của sự phát triển.

Vấn đề là phải trang bị cho những người trẻ một phương pháp tư duy chính xác để có thể giúp họ vừa giữ gìn và bảo vệ những nét đẹp của phong tục, văn hóa dân tộc.

Như cách ứng xử đẹp với ông bà, cha mẹ trong việc thực hiện những nghi lễ truyền thống trong lễ Tết, lễ hội và biết tiếp thu những phong tục văn hóa tốt đẹp của thế giới.

Kim Bảo Ngân (ghi)

MỚI NHẤT
Tết chúc nhau đôi câu "văn mẫu", từ bao giờ yêu thương lại rập khuôn đến vậy?
Tết chúc nhau đôi câu "văn mẫu", từ bao giờ yêu thương lại rập khuôn đến vậy?

(Dân trí) - Tết đến, người ta gửi nhau những câu chúc yêu thương với mong ước một năm mới nhiều hạnh phúc. Thế nhưng, với những lời chúc được “sản xuất công nghiệp”, hàng loạt và kiểu mẫu, dần dần ý nghĩa cũng chẳng còn vẹn nguyên. Tôi tự hỏi, từ bao giờ yêu thương lại rập khuôn đến mức máy móc như thế?

Chủ nhật, 26/01/2020 - 08:00

10 câu chuyện, hình ảnh gây xúc động dân mạng năm 2019
10 câu chuyện, hình ảnh gây xúc động dân mạng năm 2019

(Dân trí) - Bỏ sang một bên hoàn cảnh đặc biệt của bản thân, những nhân vật này đã có khoảnh khắc đẹp, mang lại cảm xúc tích cực, góc nhìn cuộc đời tươi mới cho độc giả một năm qua.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:00

Chấp gió rét, bạn trẻ Hà Nội xuống phố chụp hình ngày mùng Một Tết
Chấp gió rét, bạn trẻ Hà Nội xuống phố chụp hình ngày mùng Một Tết

(Dân trí) - Ngày đầu tiên của năm Canh Tý, rất nhiều những bạn trẻ đã xúng xính khăn đóng áo dài xuống phố bất chấp gió rét và mưa khá bất thường tại Hà Nội. Nhiều người tranh thủ buổi sáng vắng vẻ hiếm hoi để chụp ảnh trên những con phố cổ.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 04:30

Hoa khôi Sinh viên Cần Thơ chúc năm mới 2020 độc giả trẻ Dân trí
Hoa khôi Sinh viên Cần Thơ chúc năm mới 2020 độc giả trẻ Dân trí

(Dân trí) - Năm cũ Kỷ Hợi 2019 qua đi, năm mới Canh Tý 2020 đã đến, Hoa khôi Sinh viên Cần Thơ 2015 Vũ Thanh Tú gửi lời chúc tốt đẹp nhất đến độc giả trẻ báo Dân trí.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 02:30

Yêu thương gửi cha từ bên kia bầu trời
Yêu thương gửi cha từ bên kia bầu trời

(Dân trí) - Ngày Tết, trở về ngước nhìn di ảnh ba, ba vẫn ở yên đó, dịu dàng dõi theo mỗi bước con đi, chỉ là thời gian trôi quá nhanh, 9 năm và 3285 ngày con trở thành đứa trẻ bơ vơ tìm bóng hình cha trong mơ…

Thứ bảy, 25/01/2020 - 12:00

Cao Xuân Tài cùng các Nam vương, Hoa hậu xuống phố ngày Xuân
Cao Xuân Tài cùng các Nam vương, Hoa hậu xuống phố ngày Xuân

(Dân trí) - Chào mừng Xuân mới giữa tiết trời tuyệt đẹp, Nam vương Cao Xuân Tài có hẹn cùng Hoa hậu Tường Vy, Nam vương Tạ Công Phát, Á hậu Tôn Tuyền xuống phố hái lộc đón Xuân và cùng nhau lưu lại hình ảnh mừng năm mới Canh Tý.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 11:00

Nữ DHS Việt bất ngờ về thăm nhà đúng mồng 1 Tết khiến cha mẹ "hú vía"
Nữ DHS Việt bất ngờ về thăm nhà đúng mồng 1 Tết khiến cha mẹ "hú vía"

(Dân trí) - Ngọc Minh - du học sinh Việt tại Anh đã có 3 năm liền không được ăn Tết cùng gia đình, Tố Anh - du học sinh tại Mỹ vì quá nhớ bố mẹ nên từng đặt vé về nhà vào đúng Mùng 1 Tết…

Thứ bảy, 25/01/2020 - 10:04

Giới trẻ nghĩ gì về tục "xông đất" đầu năm?
Giới trẻ nghĩ gì về tục "xông đất" đầu năm?

(Dân trí) - Xông đất vào khoảng thời gian đầu tiên của năm mới là một trong những tập tục truyền thống của ngày Tết Việt Nam. Vậy các bạn trẻ có tin và có suy nghĩ thế nào về tập tục này?

Thứ bảy, 25/01/2020 - 09:19

Chuyện ít kể về Tết của hot girl đội tuyển đấu kiếm Việt Nam
Chuyện ít kể về Tết của hot girl đội tuyển đấu kiếm Việt Nam

(Dân trí) - Mỗi chuyến thi đấu xa nhà, Minh Hằng kể cô đều mua quà về cho gia đình. Còn vào dịp Tết, Hằng tự tay mua bánh kẹo thắp hương, khi nhận được tiền thưởng huy chương cô sẽ biếu thẳng tiền cho bố mẹ chứ không mua quà tặng nữa.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 08:00

Bạn trẻ Việt nguyện ước điều gì trong thời khắc năm mới đã sang?
Bạn trẻ Việt nguyện ước điều gì trong thời khắc năm mới đã sang?

(Dân trí) - Những thời khắc đầu tiên của năm mới Canh Tý đã tới. Các bạn trẻ có nhiều lời cầu mong về những đổi thay tích cực cho bảan thân và gia đình, để đón một năm mới thành công và nhiều niềm vui hơn.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 06:00

Lời chúc năm mới Canh Tý của hoa khôi sinh viên gửi tới độc giả Dân trí
Lời chúc năm mới Canh Tý của hoa khôi sinh viên gửi tới độc giả Dân trí

(Dân trí) - Nhân dịp Tết Canh Tý 2020, các Hoa khôi xinh đẹp của các trường ĐH, Học viện tại Hà Nội gửi lời chúc năm mới đến độc giả trẻ tuổi báo Dân trí.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 12:01

Nữ sinh ngành Báo: “Tết cổ truyền vẫn vẹn nguyên ý nghĩa dù ở bối cảnh nào”
Nữ sinh ngành Báo: “Tết cổ truyền vẫn vẹn nguyên ý nghĩa dù ở bối cảnh nào”

(Dân trí) - Hứa Thị Quỳnh, hay còn được cư dân mạng biết đến với tên gọi Hứa Như Quỳnh, cô gái này sở hữu nhan sắc ngọt ngào, đường nét khuôn mặt thanh tú. Trong những khoảnh khắc đón chờ Tết, Quỳnh khiến người ta khó lòng rời mắt khỏi bởi nét đẹp mong manh, cuốn hút.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 02:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Lời chúc Tết đáng yêu từ bạn trẻ ngoại quốc gửi độc giả Dân trí
Lời chúc Tết đáng yêu từ bạn trẻ ngoại quốc gửi độc giả Dân trí

(Dân trí) - Đó là mong ước và cũng là lời chúc Tết của những vị khách nước ngoài dành cho bạn bè, đồng nghiệp, người dân Việt Nam dịp đầu xuân.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 10:00

Hot girl xứ Nghệ du học Canada: “Tết đến, nhớ vị bánh chưng quê hương”
Hot girl xứ Nghệ du học Canada: “Tết đến, nhớ vị bánh chưng quê hương”

(Dân trí) - Nguyễn Thị Kim Khánh (sinh năm 1998, Nghệ An) từng được cư dân mạng dành tặng “cơn mưa lời khen” và đặt biệt danh là “hot girl tráng bánh mướt” khi vô tình xuất hiện trong đoạn video làm bánh mướt phụ giúp mẹ. Hiện tại Kim Khánh đang sinh sống và học tập tại “xứ sở lá phong” Canada.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 08:00

Vì sao càng lớn người ta càng “sợ” Tết?
Vì sao càng lớn người ta càng “sợ” Tết?

(Dân trí) - Mỗi mùa Tết đến, người ta lại tự hỏi, rốt cuộc vì sao càng trưởng thành chúng ta lại càng “sợ” Tết? Có chăng bởi vì khi bước chân vào thế giới người lớn, mọi thứ không còn mang màu sắc đơn thuần như trong ký ức trẻ thơ? Hay bởi mỗi năm qua đi, thấy vết chân chim hiện lên trên khóe mắt mẹ, thấy tóc bạc pha màu mái tóc cha, chúng ta lại sợ thời gian tàn nhẫn, sợ quy luật nhân sinh nghiệt ngã cướp đi những thứ quan trọng?

Thứ năm, 23/01/2020 - 02:02

Chiều cuối năm: Đi chặng đường dài mới thấy về nhà là hạnh phúc nhất
Chiều cuối năm: Đi chặng đường dài mới thấy về nhà là hạnh phúc nhất

(Dân trí) - Người ta thường đón đợi những ngày cuối năm chậm rãi, bình thản để kịp gửi lời chào một chặng đường sắp khép lại và hy vọng về những điều tốt đẹp phía trước. Và hơn hết, sau tất cả, đi suốt một chặng đường dài mới nhận ra rằng, được trở về nhà chính là điều hạnh phúc nhất.

Thứ năm, 23/01/2020 - 12:00

Nam vương Cao Xuân Tài gợi ý phong cách lịch lãm đón Tết
Nam vương Cao Xuân Tài gợi ý phong cách lịch lãm đón Tết

(Dân trí) - Chỉ còn vỏn vẹn vài ngày nữa là Tết, Nam vương Thế giới Cao Xuân Tài mách bạn những phong cách thời trang ấn tượng cùng với chiếc điện thoại Realme xinh xắn để bạn thoả thích xuống phố mùa Xuân Canh Tý này.

Thứ năm, 23/01/2020 - 11:00

Ảnh: Hot girl Lào xinh đẹp và được biết đến nhiều nhất tại Hàn Quốc
Ảnh: Hot girl Lào xinh đẹp và được biết đến nhiều nhất tại Hàn Quốc

Không chỉ thu hút người đối diện bằng ngoại hình xinh xắn, style của Panda Fonnapha cũng được đánh giá là sành điệu và trẻ trung. Cô hiện đang sinh sống và học tập tại Hàn Quốc.

Thứ năm, 23/01/2020 - 10:00

Bí kíp đối đáp mượt mà trước câu hỏi "xoáy" của người quen dịp Tết
Bí kíp đối đáp mượt mà trước câu hỏi "xoáy" của người quen dịp Tết

(Dân trí) - Mỗi độ Tết về, những câu hỏi “khó đỡ” từ người thân, họ hàng luôn khiến các bạn trẻ phải vò đầu bứt tai. Năm nay, hãy chuẩn bị kỹ lưỡng và “bỏ túi” ngay bí kíp đáp lại cực xoay khi bị hỏi xoáy nhé!

Thứ năm, 23/01/2020 - 08:00

Những hoa khôi sinh viên Việt nổi bật nhất năm 2019
Những hoa khôi sinh viên Việt nổi bật nhất năm 2019

(Dân trí) - Vượt qua nhiều thí sinh khác để trở thành hoa khôi, những cô gái tài năng và xinh đẹp này hiện là gương mặt đại diện cho các trường đại học, mang vẻ đẹp trí tuệ vươn xa cả nước.

Thứ năm, 23/01/2020 - 06:00

Kỷ niệm Tết chẳng thể phai mờ của bạn trẻ Việt
Kỷ niệm Tết chẳng thể phai mờ của bạn trẻ Việt

(Dân trí) - Đối với các bạn trẻ Ngô Vân, Hà My, Nguyễn Hà, Linh Chi, Thùy Trang, Tết không chỉ là những niềm vui rộn rã, mà còn chứa đựng các kỷ niệm xúc động, đáng nhớ và khó quên.

Thứ tư, 22/01/2020 - 02:00

“Thiên thần ảnh thẻ” Lào Cai xinh xắn ngóng Xuân sang
“Thiên thần ảnh thẻ” Lào Cai xinh xắn ngóng Xuân sang

(Dân trí) - Đặng Phương Thảo từng được cộng đồng mạng gọi với danh xưng “thiên thần ảnh thẻ” khi vô tình xuất hiện trên một diễn đàn. Trong những khoảnh khắc đón chờ mùa Xuân, Phương Thảo khiến người đối diện khó lòng rời mắt khỏi bởi nét xinh xắn, duyên dáng.

Thứ tư, 22/01/2020 - 12:00

Những ngày cuối năm: Điều bỏ lỡ thôi thì đành gác lại…
Những ngày cuối năm: Điều bỏ lỡ thôi thì đành gác lại…

(Dân trí) - Ngoái đầu nhìn lại 365 ngày sau lưng, dù chưa thật trọn vẹn nhưng thôi thì xin gác lại, để mọi thứ ngủ yên mà tiếp tục hành trình mới. Những ngày cuối năm, vòng tròn thời gian sắp khép lại một chu kỳ, đừng hối tiếc, đừng u hoài…

Thứ tư, 22/01/2020 - 10:00

“Nàng thơ” của ban nhạc Lộn Xộn chia sẻ cách giữ dáng ngày Tết
“Nàng thơ” của ban nhạc Lộn Xộn chia sẻ cách giữ dáng ngày Tết

(Dân trí) - Là “nàng thơ” của ban nhạc Lộn Xộn, Phan Thanh Nhàn lại từng có một khoảng thời gian rất tự ti với ngoại hình của mình. Cùng lắng nghe những chia sẻ của 9x về bí quyết giữ dáng trước sự hấp dẫn của các món ăn hấp dẫn trong dịp Tết Nguyên đán.

Thứ tư, 22/01/2020 - 08:00