Thứ ba, 12/12/2017 - 14:41

Mỹ có thể mất vai trò lãnh đạo thế giới dưới thời Tổng thống Trump

Dân trí

Một thế giới “đa cực, đa trung tâm” đã được giới nghiên cứu và dư luận quốc tế đề cập đến cách đây hàng chục năm. Tuy nhiên, phải đến thời gian gần đây, nhất là từ khi ông Donald Trump lên làm Tổng thống Mỹ, vấn đề này mới trở nên rõ ràng hơn.


Tổng thống Donald Trump (trái) và người tiền nhiệm Barack Obama trong lễ nhậm chức của Tổng thống Trump ngày 20/1 (Ảnh: AFP)

Tổng thống Donald Trump (trái) và người tiền nhiệm Barack Obama trong lễ nhậm chức của Tổng thống Trump ngày 20/1 (Ảnh: AFP)

“Chủ nghĩa Obama”

Với hai nhiệm kỳ Tổng thống của mình, ông Barack Obama đã để lại một di sản - đó là học thuyết mang tên “Chủ nghĩa Obama”. Theo đó, chính sách hướng nội được ông coi trọng, kết hợp với chính sách đối ngoại đa phương gắn với quyền lực mềm. Tuy nhiên trên tất cả “Mỹ vẫn là số một”, Mỹ vẫn giữ vai trò lãnh đạo thế giới.

Năm 2010, lần đầu tiên một Tổng thống của nước Mỹ đã thừa nhận một “trật tự thế giới đa đối tác”. Khi đó, ông Obama cho rằng Mỹ đang xem xét trao quyền lực thêm cho nhiều “người chơi” khác trong đời sống chính trị thế giới.

Theo “Chủ nghĩa Obama”, hai nguyên tắc đặc biệt quan trọng cần phải tuân thủ: Một là, “Mỹ vẫn là quốc gia mạnh và giàu có nhất trên hành tinh”; Hai là, “Nước Mỹ vẫn đại diện cho một loạt các giá trị và lý tưởng toàn cầu về dân chủ, tự do ngôn luận, tôn giáo, nhân quyền”.

“Nước Mỹ là trên hết”

Hai sự kiện quan trọng mang tính đột phá vào năm 2016, gồm kết quả bầu cử Tổng thống ở Mỹ và trưng cầu ý dân ở Anh về việc rút khỏi Liên minh châu Âu (Brexit), đã thúc đẩy quá trình chuyển biến mạnh mẽ trật tự thế giới từ định hướng sang định hình với cấu trúc “đa cực, đa trung tâm”.

Sau gần một năm cầm quyền của Tổng thống Donald Trump, sự đảo lộn trật tự trong tư duy của người Mỹ nói riêng và thế giới nói chung đã tạo dấu ấn quan trọng trong nền chính trị thế giới với sự chuyển động “khác thường”.

Với chính sách “Nước Mỹ là trên hết” trong đối nội, và “chủ nghĩa dân tộc” trong đối ngoại, ông Trump đã vượt qua cả chính sách hướng nội và “không làm chuyện điên rồ” (tức là không đưa quân ra nước ngoài) của người tiền nhiệm Barack Obama.

Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp rút Mỹ khỏi Hiệp định TPP (Ảnh: EPA)
Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp rút Mỹ khỏi Hiệp định TPP (Ảnh: EPA)

Bỏ qua chính sách “chia sẻ trách nhiệm, hạn chế rủi ro” của ông Obama, ông Trump đã thay vào đó là chủ trương yêu cầu các đồng minh phải tự bảo vệ mình. Thay vào đó, Mỹ sẵn sàng bán vũ khí cho các nước để họ bảo vệ nền độc lập và các đồng minh cũng sẽ phải trả tiền nếu họ thuê quân đội Mỹ bảo vệ.

Chỉ sau 2 ngày nhậm chức (20/1) Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh hủy bỏ cam kết của Mỹ đối với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), sau 44 ngày ông tuyên bố chấm dứt chiến lược “xoay trục” sang châu Á - Thái Bình Dương và sau gần 7 tháng, ông tiếp tục thông báo với Liên hợp quốc kế hoạch rút khỏi Hiệp ước Biến đổi khí hậu và đang xem xét lại tất cả các hiệp định mà Washington ký kết với nước ngoài mà ông cho là không công bằng đối với Mỹ.

Tuy nhiên, ông Donald Trump cũng điều chỉnh một số quan điểm của mình so với cương lĩnh khi còn tranh cử. Theo đó, lời hứa “hâm nóng” quan hệ với Nga đã biến thành gia tăng sự thù địch; trong khi ý tưởng “đàm phán trực tiếp với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un” trở thành quan điểm “cứng rắn”, gia tăng trừng phạt và không loại trừ giải pháp quân sự…

Trong khi châu Á sẵn sàng tâm lý đón nhận chủ nghĩa “song phương” trong quan hệ thương mại và “biệt lập” trong quan hệ đối ngoại của Mỹ, tại Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) ở Đà Nẵng hôm 10/11, ông Trump bất ngờ đề cao tổ chức đa phương này. Ông Trump tuyên bố “Mỹ tự hào là thành viên của cộng đồng kinh tế dưới mái nhà chung Thái Bình Dương”, và kiên định chiến lược “Nước Mỹ là trên hết”, đồng thời mong muốn tất cả mọi người cũng coi trọng đất nước mình trên hết.

“Thai nghén” một chiến lược

Ông Trump với câu khẩu hiệu tranh cử nổi tiếng Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại (Ảnh: Reuters)
Ông Trump với câu khẩu hiệu tranh cử nổi tiếng "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại" (Ảnh: Reuters)

Với tần suất 9 lần trong bài phát biểu 4.950 từ tại Đà Nẵng, lần đầu tiên Tổng thống Donald Trump sử dụng thuật ngữ “Ấn Độ - Thái Bình Dương”, khiến giới nghiên cứu và dư luận cho rằng có thể ông đã “thai nghén” một chiến lược khu vực trong đại Chiến lược của Mỹ trong tương lai gần.

Theo giới phân tích, những động thái trên cho thấy chính sách “Nước Mỹ là số một” chỉ hàm ý nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump vẫn là quốc gia số một toàn cầu, nhưng không bao gồm vai trò “lãnh đạo thế giới”.

Trong quá trình tranh cử, tuy có đề cập đến cụm từ “Nước Mỹ là số một” và hứa sẽ đưa “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”, nhưng kể từ khi nhậm chức đến nay, ông Trump không nhắc lại, nhất là trong chuyến công du châu Á hơn 10 ngày gần đây. Điều đó cho thấy Mỹ có thể đã chấp nhận một thế giới “đa cực, đa trung tâm”, giảm dần vai trò lãnh đạo toàn cầu, khiến các cường quốc khu vực đặc biệt quan tâm và triệt để khai thác.

Như vậy, sau gần hai thập niên tồn tại của cơ chế an ninh toàn cầu đơn cực với vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Washington, thì nay dưới thời Tổng thống Trump, nước Mỹ dường như đang lui hẳn về để chăm lo cho mục tiêu “Nước Mỹ là trên hết”, với chính sách đối ngoại bình đẳng, cân bằn”, cùng có lợi, có đi, có lại… Vì thế, giới phân tích và dư luận cho rằng nhận định Washington dường như đang giảm vai trò lãnh đạo thế giới là có cơ sở.

Nguyễn Nhâm

Tổng hợp