Mỹ tăng cường hiện diện ở vùng Vịnh: Không chỉ vì dầu mỏ?

Mỹ không còn phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ như trước, Trump cũng tuyên bố sẽ rời Trung Đông nhưng vì sao tới nay Mỹ vẫn tăng cường hiện diện ở vùng Vịnh?
>>Nguy cơ Trung Đông thành “thùng thuốc súng” sau vụ tấn công rung chuyển Ả rập Xê út
>>Mỹ thành lập liên minh theo dõi “đường đi nước bước” của Iran tại Trung Đông

Vụ tấn công vào cuối tuần trước vào các cơ sở sản xuất dầu của Saudi Arabia - sự việc mà Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo miêu tả là "một hành động chiến tranh" đã khiến các quan chức Mỹ và Saudi Arabia "đau đầu" tính toán các biện pháp đáp trả.

Mỹ tăng cường hiện diện ở vùng Vịnh: Không chỉ vì dầu mỏ? - 1

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, sự việc lần này cũng đặt ra một câu hỏi rằng: Liệu Mỹ có phải tiếp tục duy trì sự hiện diện ở đây nhằm bảo vệ các dòng chảy dầu mỏ ở vịnh Ba Tư nữa hay không khi mà Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định rằng Washington gần như đã độc lập về nguồn năng lượng?

Sứ mệnh 4 thập kỷ bảo vệ vùng Vịnh

Vụ tấn công vào 2 cơ sở lọc dầu của Saudi Arabia mà cả Washington và Riyadh đều đổ lỗi cho Tehran đã khiến căng thẳng giữa Mỹ và Iran ngày càng leo thang. Giữa lúc Mỹ đang cân nhắc các biện pháp đáp trả Iran, sự việc trên đã xảy ra trong bối cảnh ngày càng nhiều nghi vấn được đặt ra về cam kết hàng thập kỷ của Mỹ tại khu vực này, rằng Washington sẽ làm mọi thứ để đảm bảo dòng chảy dầu mỏ tự do trên Vịnh Ba Tư.

Cam kết đó được đưa ra từ Thế chiến II, khi Tổng thống Mỹ Franklin D.Roosevelt khẳng định việc bảo vệ Saudi Arabia và nguồn cung dầu mỏ dồi dào của vương quốc này là một cách để bảo vệ nước Mỹ. Tổng thống Harry S.Truman cũng tái khẳng định lời hứa trên một vài năm sau đó. Tuy nhiên, Mỹ thực sự "dấn thân" vào sứ mệnh bảo vệ nguồn cung năng lượng ở vùng Vịnh là vào năm 1980, khi Tổng thống Jimmy Carter đưa ra học thuyết của mình, tuyên bố rằng Mỹ sẽ bảo vệ khu vực Vịnh Ba Tư và nguồn dự trữ dầu khổng lồ ở đây khỏi sự can thiệp từ bên ngoài với các hành động quân sự sẽ được sử dụng trong trường hợp cần thiết.

Vào thời điểm đó, cam kết này thực sự có ý nghĩa với nước Mỹ. Chỉ riêng Mỹ đã nhập khẩu khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày của Vịnh Ba Tư vào năm 1980 và các đồng minh của Washington như EU hay Nhật Bản thậm chí còn phụ thuộc nhiều hơn vào dòng chảy dầu thô từ Saudi Arabia, Iraq và những nước khác ở vùng Vịnh. 

Một thập kỷ sau, vùng Vịnh vẫn có vai trò quan trọng với Mỹ khi mà nửa triệu quân Mỹ được cử tới đây để bảo vệ Saudi Arabia. Thậm chí, một thập kỷ sau nữa, khi cuộc khủng bố 11/9 xảy ra khiến Mỹ sa lầy vào những cuộc chiến ở Trung Đông, quốc gia này thậm chí còn phụ thuộc nhiều hơn vào dầu mỏ Vịnh Ba Tư.

Vì sao Mỹ vẫn tăng cường hiện diện ở vùng Vịnh?

Ngày nay, bức tranh đã thay đổi đáng kể sau 1 thập kỷ Mỹ tăng cường sản xuất dầu trong nước. Hiện Mỹ nhập khẩu chỉ chưa tới 1 triệu thùng dầu/ngày từ khu vực này, chưa bằng một nửa so với lượng dầu mà Mỹ từng nhập khẩu khi Tổng thống Carter tuyên bố sẽ bảo vệ các dòng chảy dầu mỏ vùng Vịnh. Châu Âu, hiện cũng giảm sự phụ thuộc vào dầu thô Vịnh Ba Tư. Hiện nay, cứ 4 thùng dầu rời Eo biển Hormuz thì 3 thùng trong số đó là tới châu Á, chủ yếu là tới Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

"Học thuyết Carter thuộc về những năm 1970 khi Mỹ phụ thuộc lớn vào dầu mỏ Trung Đông. Câu hỏi đặt ra là liệu học thuyết này có còn áp dụng được nữa hay không?", Vali Nasr - một học giả Trung Đông tại Trường Johns Hopkins chuyên nghiên cứu về các vấn đề quốc tế nhận định.

Tổng thống Trump dường như không nghĩ vậy. Khác với hầu hết các Tổng thống Mỹ, ông Trump chưa bao giờ cho rằng Mỹ phải bảo vệ phần còn lại của nguồn cung dầu mỏ thế giới. 

"Tại sao chúng ta phải bảo vệ các quốc gia trong nhiều năm nay mà không được đền đáp bất kỳ điều gì. Chúng ta thậm chí không cần ở đây để làm việc đó và Mỹ đã trở thành nhà sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới", Tổng thống Trump viết trên Twitter.

Tổng thống Trump dường như không mấy thay đổi quan điểm này, thậm chí cả sau khi những cuộc tấn công ở 2 cơ sở sản xuất dầu của Saudi Arabia xảy ra, khiến Saudi Arabia và phần còn lại của khu vực này nhận định rằng Mỹ không còn mặn mà với Trung Đông như trước đây nữa. Mặc dù vậy, quan điểm của Tổng thống Trump khi phản đối việc chỉ Mỹ chịu trách nhiệm bảo vệ nguồn cung năng lượng toàn cầu, trên thực tế lại rất gần với ý tưởng ban đầu của Tổng thống Carter, rằng việc bảo vệ dòng chảy dầu mỏ Vịnh Ba Tư nên là một nỗ lực đa phương, liên quan đến mọi quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ ở khu vực này.

Mặc dù không còn phụ thuộc vào dầu mỏ ở Vùng Vịnh như trước đây song Mỹ vẫn đang và sẽ tiếp tục duy trì ảnh hưởng tại khu vực này. Thứ nhất, việc đảm bảo dầu mỏ Vịnh Ba Tư đến thị trường có thể giữ giá dầu ổn định và giúp ích cho nền kinh tế toàn cầu. Thứ hai, sự hiện diện lâu dài của Mỹ tại khu vực này, theo các chuyên gia có thể cho Mỹ những lợi ích nhất định.

"Trách nhiệm này phải trả giá nhưng cũng đem đến lợi ích trong việc định hình khu vực này theo những cách có lợi cho Mỹ", ông Scott Savitz tại Rand Corp nhận định.

"Nếu chúng ta rời khỏi khu vực này, tình hình sẽ rất phức tạp. Có vô số nhân tố đang muốn tìm kiếm những vai trò lớn hơn trong khu vực này. Nga sẽ làm gì? Liệu Trung Quốc có được những cơ hội lớn hơn hay những rủi ro khi khẳng định vai trò trong khu vực?", ông Savitz cho biết.

Một phần của lý do nữa là Mỹ vẫn tiến hành các hoạt động ở khu vực này mà hầu như có rất ít hải quân của các quốc gia khác có thể thực hiện. Hải quân EU, thậm chí cả hải quân của Anh và Pháp đều không có đủ tàu thuyền để thực hiện các hoạt động hộ tống tàu thuyền ở đây. Ấn Độ dường như quan tâm đến phía đông nhiều hơn là hướng về Vịnh Ba Tư. Nhật Bản cũng hiện đại hóa hải quân song hầu như vẫn còn những hạn chế để sử dụng quân đội xa lãnh thổ của mình.

Những điều đó khiến lực lượng hải quân Trung Quốc đang ngày càng tăng cường sức mạnh để trở thành một trong những nhân tố thay thế Mỹ tiềm năng nhất hiện nay ở Vịnh Ba Tư.

Chiến lược đối phó với Trung Quốc

Trung Quốc - nhà nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới, nguồn tiêu thụ dầu Vịnh Ba Tư lớn nhất châu Á nhập khoảng 40% lượng dầu thô từ khu vực này.

Trong hơn 1 thập kỷ qua, Trung Quốc tăng cường khả năng quân sự ngoài lãnh thổ, đặc biệt ở Vịnh Ba Tư. Trong hơn 10 năm đó, các tàu thuyền Trung Quốc đã tham gia nhiều cuộc tuần tra chống cướp biển ở bờ biển Somalia. Trung Quốc cũng xây dựng các chuỗi cảng trên danh nghĩa là cảng dân sự ở Ấn Độ Dương nhưng thực chất về lâu dài là để hải quân nước này có thể cập cảng lâu hơn. Ngoài ra, căn cứ quân sự của Bắc Kinh ở Djibouti cũng giúp nước này củng cố khả năng quân sự của mình.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng mặc dù Trung Quốc có khả năng hoặc có động cơ chính trị để duy trì sự hiện diện ở Trung Đông song Bắc Kinh vẫn rất thận trọng với sự can dự vào khu vực này.

Trong khi đó, chuyên gia Nasr cho rằng mặc dù Trung Quốc không hứng thú can dự vào Trung Đông nhưng do nhu cầu về dầu mỏ, Bắc Kinh vẫn đầu tư vào cả Saudi Arabia và Iran, cũng như tăng cường ảnh hưởng địa chính trị trong khu vực.

Đó là lý do tại sao kể cả khi Mỹ ít phụ thuộc vào vào dầu mỏ ở Vịnh Ba Tư nhưng nhiều chuyên gia về an ninh vẫn cho rằng sự hiện diện của quân đội Mỹ vẫn là điều quan trọng. Thay vì chỉ bảo vệ dòng chảy dầu mỏ cũng như giữ ổn định nền kinh tế toàn cầu, Mỹ còn có thể biến nhiệm vụ này thành một phần của chiến lược kiềm chế Trung Quốc.

"Trung Quốc có lẽ đang tìm cách củng cố lực lượng trong toàn bộ khu vực này nên duy trì sự hiện diện của Mỹ tại đây chính là một cách để giám sát các hoạt động của Bắc Kinh", Steven Wills, một cựu quan chức hải quân và chuyên gia tại think tank CNA nhận định.

Ông Wills cũng cho biết thêm: "Vì thế, về mặt chiến lược, ít nhất điều này đáng để cân nhắc, nó không chỉ liên quan đến dòng chảy dầu mỏ mà còn vì những mục tiêu chiến lược của Mỹ".

Tuy nhiên, giữa bối cảnh Mỹ đang tìm cách thoát khỏi Trung Đông và tập trung hơn đối phó với những đối thủ ở châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, việc bố trí lực lượng thực hiện các nhiệm vụ quân sự cho hợp lý không phải là điều đơn giản.

"Một con tàu ở vùng Vịnh tức là nó sẽ không ở Tây Thái Bình Dương. Đây chính là bài toán về cân bằng lực lượng của Hải quân Mỹ", chuyên gia Wills khẳng định thêm.

Theo Kiều Anh

VOV.VN

MỚI NHẤT
Lý do ông Trump ngần ngại công bố nội dung cuộc điện đàm với Tổng thống Ukraine
Lý do ông Trump ngần ngại công bố nội dung cuộc điện đàm với Tổng thống Ukraine

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/9 cho biết, ông có thể công bố chi tiết nội dung cuộc điện đàm gây tranh cãi giữa ông với người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelenskiy hồi tháng 7, song lo ngại nó có thể tạo ra tiền lệ không tốt.

Thứ ba, 24/09/2019 - 07:42

Ông Trump nói xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình
Ông Trump nói xứng đáng nhận giải Nobel Hòa bình

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump nói rằng ông xứng đáng được nhận giải Nobel Hòa bình, nhưng ủy ban Nobel đã trao giải không công bằng.

Thứ ba, 24/09/2019 - 07:15

Tổng thống Trump gặng hỏi lý do phái đoàn Trung Quốc hủy thăm nông trại Mỹ
Tổng thống Trump gặng hỏi lý do phái đoàn Trung Quốc hủy thăm nông trại Mỹ

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặng hỏi về quyết định của cấp dưới nhằm đề nghị phái đoàn Trung Quốc hủy chuyến thăm nông trại sau các cuộc đàm phán thương mại hồi tuần trước, nhấn mạnh rằng ông muốn Trung Quốc mua thêm nhiều nông sản Mỹ.

Thứ ba, 24/09/2019 - 06:52

Mỹ cảnh báo Trung Quốc đánh cắp bí mật thương mại ngày càng nhiều
Mỹ cảnh báo Trung Quốc đánh cắp bí mật thương mại ngày càng nhiều

(Dân trí) - Trong khi Tổng thống Donald Trump gây sức ép với Trung Quốc về việc chấm dứt các hành vi thương mại không công bằng, Bộ Tư pháp Mỹ cảnh báo các công ty cẩn trọng trước nguy cơ bị Bắc Kinh đánh cắp bí mật thương mại.

Thứ hai, 23/09/2019 - 11:08

Iran thả tàu dầu Anh sau 2 tháng bắt giữ
Iran thả tàu dầu Anh sau 2 tháng bắt giữ

(Dân trí) - Chính quyền Iran hôm nay thông báo tàu chở dầu mang cờ Anh bị Tehran bắt giữ hồi tháng 7 đã được trả tự do.

Thứ hai, 23/09/2019 - 09:03

Cử chỉ tình yêu lãng mạn của vợ chồng ông Trump trong quốc yến Nhà Trắng
Cử chỉ tình yêu lãng mạn của vợ chồng ông Trump trong quốc yến Nhà Trắng

(Dân trí) - Khác với những đồn đoán trái chiều, những người tham quốc yến chào mừng chuyến công du của Thủ tướng Australia Scott Morrison tới Mỹ đã chứng kiến những cử chi cho thấy tình yêu của vợ chồng Tổng thống Mỹ Donald Trump và Đệ nhất Phu nhân Melania Trump.

Thứ hai, 23/09/2019 - 06:03

Chuyên gia: "Trung Quốc thua trong cuộc chiến thương mại với Mỹ"
Chuyên gia: "Trung Quốc thua trong cuộc chiến thương mại với Mỹ"

(Dân trí) - Giới phân tích nhận định đã có những bằng chứng cho thấy Trung Quốc thua trong cuộc chiến thương mại với Mỹ mặc dù Bắc Kinh chưa bao giờ thừa nhận điều này.

Thứ hai, 23/09/2019 - 04:53

Trung Quốc, Nga đắc lợi giữa xung đột Mỹ-Iran
Trung Quốc, Nga đắc lợi giữa xung đột Mỹ-Iran

Trong khi Washington tiếp tục các lệnh trừng phạt nhằm vào Tehran thì Moscow và Bắc Kinh kiên trì đưa ra các gói “hỗ trợ” đất nước Trung Đông này.

Thứ hai, 23/09/2019 - 04:41

Tên lửa Triều Tiên “qua mặt” hệ thống phòng thủ của Nhật Bản
Tên lửa Triều Tiên “qua mặt” hệ thống phòng thủ của Nhật Bản

(Dân trí) - Nhật Bản đã không phát hiện được đường đi của một số loại tên lửa tầm ngắn mới của Triều Tiên trong các vụ phóng gần đây, làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về khả năng phòng thủ của Tokyo.

Thứ hai, 23/09/2019 - 04:22

Quân đội Mỹ xin lỗi vì dọa dùng máy bay ném bom xua đuổi người dân ở khu tuyệt mật
Quân đội Mỹ xin lỗi vì dọa dùng máy bay ném bom xua đuổi người dân ở khu tuyệt mật

(Dân trí) - Quân đội Mỹ đã lên tiếng xin lỗi vì đe dọa triển khai máy bay ném bom B-2 nhằm đối phó với những người lên kế hoạch xâm nhập vào vùng 51 tuyệt mật để tìm kiếm dấu hiệu của người ngoài hành tinh.

Thứ hai, 23/09/2019 - 03:30

Phía sau quyết định dừng tấn công Iran vào phút chót của ông Trump
Phía sau quyết định dừng tấn công Iran vào phút chót của ông Trump

(Dân trí) - Báo Mỹ đã hé lộ câu chuyện phía sau quyết định dừng tấn công Iran vào phút chót của Tổng thống Donald Trump sau khi Tehran bắn rơi máy bay không người lái của Washington hồi tháng 6.

Thứ hai, 23/09/2019 - 02:07

Iran tuyên bố sẵn sàng đàm phán thỏa thuận hạt nhân vĩnh viễn với Mỹ
Iran tuyên bố sẵn sàng đàm phán thỏa thuận hạt nhân vĩnh viễn với Mỹ

(Dân trí) - Tehran nói rằng họ cởi mở với việc đàm phán một thỏa thuận hạt nhân lâu dài với Mỹ trong bối cảnh Trung Đông đang “căng như dây đàn”.

Thứ hai, 23/09/2019 - 11:50

ĐÁNG QUAN TÂM
Iran “thị uy” bằng dàn khí tài “khủng” giữa lúc Trung Đông căng thẳng
Iran “thị uy” bằng dàn khí tài “khủng” giữa lúc Trung Đông căng thẳng

(Dân trí) - Quân đội Iran đã tổ chức duyệt binh rầm rộ, phô diễn dàn khí tài quân sự uy lực giữa lúc tình hình Trung Đông đang tiếp tục leo thang căng thẳng.

Thứ hai, 23/09/2019 - 11:16

Xe bọc thép Nga vỡ vụn sau màn rơi tự do từ máy bay quân sự
Xe bọc thép Nga vỡ vụn sau màn rơi tự do từ máy bay quân sự

(Dân trí) - Hai xe bọc thép chở quân của Nga đã bị hư hại nặng nề sau khi được thả từ trên máy bay trong cuộc tập trận của lực lượng không quân.

Thứ hai, 23/09/2019 - 09:19

Ông Trump thừa nhận bàn với Tổng thống Ukraine về ông Biden, phe Dân chủ rục rịch luận tội
Ông Trump thừa nhận bàn với Tổng thống Ukraine về ông Biden, phe Dân chủ rục rịch luận tội

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận rằng ông từng bàn bạc với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về cha con cựu Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden, người được xem là đối thủ hàng đầu của ông Trump vào thời điểm này trong cuộc bầu cử năm 2020. Trong khi đó, đảng Dân chủ đang thúc đẩy khả năng luận tội ông Trump.

Thứ hai, 23/09/2019 - 08:16

Ngoại trưởng Mỹ khẳng định Iran tấn công nhà máy dầu Ả rập Xê út
Ngoại trưởng Mỹ khẳng định Iran tấn công nhà máy dầu Ả rập Xê út

(Dân trí) - Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tiếp tục cáo buộc Iran gây ra hành động chiến tranh khi tấn công hai nhà máy dầu Ả rập Xê út gần đây.

Thứ hai, 23/09/2019 - 08:07

Nga tuyên bố không cần tàu sân bay nhưng cần vũ khí để đánh chìm chúng
Nga tuyên bố không cần tàu sân bay nhưng cần vũ khí để đánh chìm chúng

(Dân trí) - Một quan chức quốc phòng cấp cao của Nga tuyên bố họ không cần sở hữu quá nhiều nhóm tác chiến tàu sân bay nhưng họ cần các phương tiện để chống lại những vũ khí này trong kịch bản bị tấn công.

Thứ hai, 23/09/2019 - 07:19

Cảnh sát biến chất Philippines bắt tay với chủ nợ Trung Quốc
Cảnh sát biến chất Philippines bắt tay với chủ nợ Trung Quốc

Tình trạng rất đông người Trung Quốc sang thủ đô Manila, Philippines, để đánh bạc trong các casino tạo ra cơ hội kiếm tiền mới cho nhiều sĩ quan biến chất, tiếp tay cho những băng đảng cho vay tiền với lãi suất cắt cổ do người Trung Quốc điều hành.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 08:12

Vừa nhậm chức, Tổng thống Ukraine đã lâm vào thế khó với Tổng thống Mỹ
Vừa nhậm chức, Tổng thống Ukraine đã lâm vào thế khó với Tổng thống Mỹ

(Dân trí) - Tổng thống Zelensky sẽ phải hành động cẩn trọng, vì ông có thể “chọc giận” Tổng thống Trump, nhưng cũng có thể làm ảnh hưởng tới cựu Phó tổng thống Biden - một ứng viên tổng thống hàng đầu của đảng Dân chủ, người có thể kế nhiệm ông Trump.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 08:06

Ông Joe Biden cáo buộc ông Trump “chơi xấu”, kêu gọi điều tra Tổng thống Mỹ
Ông Joe Biden cáo buộc ông Trump “chơi xấu”, kêu gọi điều tra Tổng thống Mỹ

(Dân trí) - Cựu Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden, ứng viên sáng giá của đảng Dân chủ cho cuộc bầu cử năm 2020, đã cáo buộc ông Donald Trump cố tình gây áp lực cho Ukraine để tiến hành kế hoạch nhằm “bôi nhọ” ông.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 05:29

“Chiến tranh lạnh” Mỹ-Trung còn khó giải quyết hơn thời Liên Xô
“Chiến tranh lạnh” Mỹ-Trung còn khó giải quyết hơn thời Liên Xô

Cựu Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Max Baucus cho rằng, chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Trung Quốc còn khó tháo gỡ hơn nhiều so với Chiến tranh Lạnh Mỹ-Liên Xô.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 03:21

Nga tin quan hệ với Ukraine sẽ sớm nồng ấm trở lại
Nga tin quan hệ với Ukraine sẽ sớm nồng ấm trở lại

(Dân trí) - Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu tin rằng Nga và Ukraine sẽ sớm chung sống trong hòa bình và có mối quan hệ láng giềng tốt đẹp trong tương lai.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 03:06

Máy bay Mỹ hạ cánh khẩn cấp vì hành khách hút cần sa gây rối
Máy bay Mỹ hạ cánh khẩn cấp vì hành khách hút cần sa gây rối

(Dân trí) - Một máy bay của Mỹ đã buộc quay đầu hạ cánh khẩn cấp vì một hành khách châm lửa hút cần sa gây rối và làm ảnh hưởng tới an ninh hàng không.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 03:05

Pháo “lửa mặt trời” của Nga nã “mưa” hỏa lực gây choáng ngợp
Pháo “lửa mặt trời” của Nga nã “mưa” hỏa lực gây choáng ngợp

(Dân trí) - Nga đã công bố đoạn video ghi lại cảnh dàn pháo tự hành “lửa mặt trời” Solntsepyok nã ra “cơn mưa” hỏa lực trong một cuộc tập trận chung quy mô lớn.

Chủ nhật, 22/09/2019 - 11:44