Nguồn cơn của nguy cơ “va chạm” lớn giữa Mỹ-Iran

Những căng thẳng leo thang gần đây giữa Mỹ và Iran khiến nhiều người đặt ra câu hỏi đâu là nút thắt đẩy mối quan hệ giữa 2 nước đến giới hạn này?
>>Tổng thống Iran tuyên bố không đàm phán, chỉ còn cách phản kháng Mỹ
>>Ông Trump cảnh báo vẫn luôn có khả năng chiến tranh với Iran

Căng thẳng Mỹ - Iran đang gia tăng và hai bên thậm chí có nguy cơ rơi vào một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp kể từ khi Tổng thống Donald Trump cáo buộc Iran tấn công 2 tàu chở dầu trên Vịnh Oman hồi tuần trước. Ngày 17/6, Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Patrick Shanahan tuyên bố Washington sẽ triển khai thêm 1.000 binh sỹ đến Trung Đông.

Nguồn cơn của nguy cơ “va chạm” lớn giữa Mỹ-Iran - 1

Tàu chở dầu bị tấn công trên Vịnh Oman. Ảnh: AFP

Điều gì đã khiến căng thẳng Mỹ - Iran đi đến giới hạn này? Phải chăng đằng sau đó là những sự thật sâu sa trong chính quyền Tổng thống Trump và thế khó của Iran?

Tác giả Aaron David Miller đã nhận định trên tờ USA Today rằng quan hệ Mỹ - Iran căng thẳng như hiện nay có nguồn cơn từ việc Washington rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 hay còn có tên gọi chính thức là Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA).

"Sức ép tối đa" và không có kế hoạch B

Ngay từ khi tranh cử Tổng thống, ông Trump đã khẳng định ông sẽ đàm phán lại hoặc rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran mà ông cho là "thỏa thuận tệ nhất đừng đàm phán". Điều này đã không chỉ là tuyên bố hay lời hứa tranh cử mà đã trở thành sự thật khi Tổng thống Trump không những rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran mà còn tiến hành chiến dịch "gây sức ép tối đa" nhằm vào nước này. Washington đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt lên lĩnh vực ngân hàng và ngành hóa dầu của Iran trong những tháng qua, đồng thời nỗ lực cắt giảm sản lượng xuất khẩu dầu mỏ - “mạch máu” của kinh tế Iran về con số 0. Tất cả động thái trên đều nhằm mục đích "bóp nghẹt" nền kinh tế của Iran và buộc nước cộng hòa Hồi giáo này phải ngồi vào bàn đàm phán.

Tuy nhiên, chiến lược "gây sức ép tối đa" của Mỹ lại gặp phải chiến lược "chống cự tối đa" của Iran khiến hai nước ở thế tiếp tục giằng co nhau và chỉ một diễn biến bất thường cũng có thể giống như cơn gió làm bùng lên đám lửa đang âm ỉ. Các nhà lãnh đạo Iran cho rằng Mỹ đã "lừa dối" Iran và rút khỏi thỏa thuận hạt nhân nhằm bóp nghẹt nền kinh tế và buộc nước này phải thay đổi chế độ.

Iran "điêu đứng" trước các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ. Các nước châu Âu, Trung Quốc và Nga dù đều nỗ lực bảo vệ thỏa thuận hạt nhân nhưng rõ ràng những quốc gia này đều ngần ngại trước sức ép từ phía Mỹ. Dù vậy, Iran cũng tỏ rõ thái độ cứng rắn nhằm cho thấy rằng những sức ép của Mỹ không thể nào khiến quốc gia này khuất phục. Ngày 13/6, lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong cuộc gặp với Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe khẳng định rằng Tehran không bao giờ tin tưởng Mỹ và sẽ không đàm phán với Mỹ. Chỉ 4 ngày sau đó, hôm 17/6, Cơ quan Năng lượng nguyên tử của Iran công bố nâng mức làm giàu uranium lên 20% và giảm các cam kết liên quan đến thỏa thuận hạt nhân.

Mỹ rút khỏi JCPOA mà không có kế hoạch B ngoài chiến lược "gây sức ép tối đa" đang đẩy Washington và Iran vào tình trạng căng thẳng leo thang và nguy cơ đối đầu quân sự.

Mỹ và Iran đang “thử” nhau

Không có một “mỏ neo” nào giúp ổn định quan hệ Mỹ-Iran và việc thiếu lòng tin luôn bị đẩy lên mức cao khiến "thùng thuốc súng" trong căng thẳng 2 nước lúc nào cũng trực chờ bùng nổ. Tuy nhiên, cho đến nay, dù đấu khẩu nhau gay gắt nhưng cả Tổng thống Trump và Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei đều thận trọng để tránh quan hệ 2 nước leo thang thành một cuộc đối đầu trực tiếp.

Tổng thống Trump đã nhiều lần thể hiện mong muốn gặp nhà lãnh đạo Iran và khẳng định ông không muốn một cuộc chiến "hao tiền tốn của" ở Trung Đông bất chấp việc Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ John Bolton có quan điểm cứng rắn về vấn đề này.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Iran không tin tưởng Tổng thống Trump và cũng không cho rằng đàm phán với Mỹ sẽ đưa đến một kết quả làm hài lòng họ. Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei luôn thận trọng trước sự khó đoán định và không chắc chắn của Mỹ.

Nói cách khác cả ông Khamenei và Tổng thống Trump đều đang "thử" nhau, cả hai đều muốn đối phương phải "xuống nước" trước nhưng hai bên đều nỗ lực tránh đẩy căng thẳng đi quá xa.

Tổng thống Trump sẽ dành "hồi kết" nào cho Iran?

Một cuộc xung đột lớn có thể chưa xảy ra nhưng điều đó không có nghĩa là tình hình sẽ ổn định. Nền kinh tế Iran đang vô cùng khó khăn và hầu như có rất ít dấu hiệu cho thấy sự giảm nhẹ các lệnh trừng phạt từ các nước châu Âu - các quốc gia dù muốn ủng hộ Iran nhưng lại lo sợ vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Doanh thu dầu mỏ của Iran sụt giảm nghiêm trọng và việc chờ đợi Tổng thống Trump không thực sự là một chiến lược hay một phương tiện để giảm sức ép của các lệnh trừng phạt. Do đó, Iran đe dọa khởi động lại chương trình hạt nhân, làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ hoặc đe dọa sự ổn định khu vực để mặc cả với Tổng thống Trump nhằm đổi lại sự giảm nhẹ các lệnh trừng phạt về kinh tế.

Đối với chính quyền Tổng thống Trump, một chiến lược để giải quyết tình hình căng thẳng hiện tại vẫn chưa rõ ràng, thậm chí người ta còn không rõ liệu có một chiến lược nào như vậy hay không. Tổng thống Trump có thể không muốn chiến tranh và muốn giải quyết căng thẳng với Iran qua đàm phán nhưng các quan chức cấp cao của ông như Ngoại trưởng Mike Pompeo và Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton thì nghĩ khác.

Ông Bolton cho rằng Iran là một mối đe dọa và việc điều quân tới Trung Đông là một biện pháp để răn đe. Chính quyền Mỹ khẳng định mục tiêu của mình là đưa Iran trở lại bàn đàm phán để bắt đầu một thỏa thuận mới nhưng Washington liệu có sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ như phía Tehran yêu cầu? Và liệu Iran có còn hứng thú một cuộc đàm phán với Mỹ?

Ở mức độ tối thiểu, Iran và Mỹ đều vô cùng cần một đường dây nóng để giảm xung đột giữa các lực lượng quân sự và tránh leo thang nghiêm trọng giữa 2 nước. Nhưng thực tế là Iran đã từ chối đàm phán với Mỹ bởi Tehran cho rằng đó là một dấu hiệu của sự yếu đuối và nhượng bộ. Tổng thống Trump - người luôn tìm kiếm các cuộc đàm phán cũng phải thừa nhận rằng do những căng thẳng gần đây mà hiện tại chưa phải thời gian thích hợp cho một thỏa thuận.

Sức ép tối đa đã đưa Mỹ đến "bờ vực" chiến tranh với Iran. Nếu chiến tranh không phải điều Tổng thống Trump mong muốn, ông sẽ phải hành động để thay đổi.

Tổng thống Mỹ sẽ phải thuyết phục Iran rằng ông nghiêm túc với cuộc đàm phán, và đã là đàm phán thì phải có những điều kiện cũng như nhượng bộ giữa hai bên. Nếu ông Trump tìm kiếm một thỏa thuận, quá trình ngoại giao sẽ là điều cần thiết hơn bao giờ hết. Căng thẳng nếu tích tụ đến một giới hạn nào đó sẽ nổ ra thành xung đột. Khi đối đầu quân sự trực tiếp xảy ra, nó sẽ không thể dừng lại và cuốn hai bên vào một tình thế mà có thể ngay từ đầu cả hai chưa dự tính đến.

Theo Kiều Anh

VOV.VN

MỚI NHẤT
Mỹ kêu gọi đối thoại, trừng phạt Triều Tiên trong cùng một ngày
Mỹ kêu gọi đối thoại, trừng phạt Triều Tiên trong cùng một ngày

(Dân trí) - Trong ngày 19/6, Mỹ vừa tuyên bố muốn nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân với Triều Tiên, vừa áp đặt các lệnh trừng phạt mới với Bình Nhưỡng.

Thứ năm, 20/06/2019 - 07:46

Nga lên tiếng khi 3 công dân bị truy tố vụ bắn rơi MH17
Nga lên tiếng khi 3 công dân bị truy tố vụ bắn rơi MH17

(Dân trí) - Nga gọi các cáo buộc do nhóm điều tra đưa ra liên quan tới vụ bắn rơi máy bay MH17 khiến 298 người thiệt mạng năm 2014 là “hoàn toàn vô căn cứ”.

Thứ năm, 20/06/2019 - 07:07

Thuyền trưởng Philippines muốn Tổng thống Duterte buộc tàu Trung Quốc phải chịu trách nhiệm
Thuyền trưởng Philippines muốn Tổng thống Duterte buộc tàu Trung Quốc phải chịu trách nhiệm

(Dân trí) - Thuyền trưởng tàu cá Philippines đề nghị Tổng thống Rodrigo Duterte buộc thuyền trưởng tàu Trung Quốc phải chịu trách nhiệm vì bỏ mặc 22 ngư dân Philippines sau vụ va chạm trên Biển Đông.

Thứ tư, 19/06/2019 - 10:42

Mỹ thu được mảnh vỡ nghi giống thủy lôi Iran trên tàu dầu bị tấn công
Mỹ thu được mảnh vỡ nghi giống thủy lôi Iran trên tàu dầu bị tấn công

(Dân trí) - Hải quân Mỹ đã công bố các mảnh thủy lôi và nam châm mà Washington cho là giống với thủy lôi của Iran trên tàu chở dầu bị tấn công tại vịnh Oman tuần trước.

Thứ tư, 19/06/2019 - 09:28

Công bố 4 nghi phạm vụ bắn rơi máy bay MH17 khiến 298 người thiệt mạng
Công bố 4 nghi phạm vụ bắn rơi máy bay MH17 khiến 298 người thiệt mạng

(Dân trí) - 3 người Nga và 1 người Ukraine đối mặt với cáo buộc giết người trong vụ rơi máy bay MH17 của hãng hàng không Malaysia Airlines khiến 298 nạn nhân thiệt mạng vào năm 2014.

Thứ tư, 19/06/2019 - 08:23

Báo Israel rò rỉ kế hoạch Mỹ có thể ném bom Iran
Báo Israel rò rỉ kế hoạch Mỹ có thể ném bom Iran

(Dân trí) - Truyền thông Israel dẫn các nguồn tin quan chức Mỹ tiết lộ kế hoạch nghi là “tấn công chiến thuật” của Washington nhằm vào Iran giữa lúc căng thẳng leo thang trong khu vực.

Thứ tư, 19/06/2019 - 04:52

Bán đảo Triều Tiên thành "chiến trường" của cạnh tranh quyền lực Mỹ - Trung
Bán đảo Triều Tiên thành "chiến trường" của cạnh tranh quyền lực Mỹ - Trung

(Dân trí) - Chuyến thăm Bình Nhưỡng của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày mai diễn ra chỉ 1 tuần trước khi ông dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề thượng đỉnh G20 ở Nhật Bản.

Thứ tư, 19/06/2019 - 04:23

Mỹ cân nhắc 3 đòn trừng phạt đáp trả Thổ Nhĩ Kỳ kiên quyết mua S-400
Mỹ cân nhắc 3 đòn trừng phạt đáp trả Thổ Nhĩ Kỳ kiên quyết mua S-400

(Dân trí) - Washington được cho là đang xem xét 3 gói trừng phạt nhằm đáp trả việc Thổ Nhĩ Kỳ kiên quyết theo đuổi thương vụ mua hệ thống phòng không của Nga bất chấp Mỹ cảnh báo nhiều lần.

Thứ tư, 19/06/2019 - 03:51

Quan chức Philippines “xoay 180 độ” về vụ va chạm với tàu Trung Quốc trên Biển Đông
Quan chức Philippines “xoay 180 độ” về vụ va chạm với tàu Trung Quốc trên Biển Đông

(Dân trí) - Bộ trưởng Quốc phòng Philippines cho rằng vụ va chạm giữa các tàu trên Biển Đông gần đây chỉ là một tai nạn, mặc dù trước đó ông từng chỉ trích mạnh mẽ hành động “hèn nhát” của tàu Trung Quốc khi không cứu 22 ngư dân gặp nạn.

Thứ tư, 19/06/2019 - 02:56

Rò rỉ thêm video về nghi vấn quan hệ đồng giới của bộ trưởng Malaysia
Rò rỉ thêm video về nghi vấn quan hệ đồng giới của bộ trưởng Malaysia

(Dân trí) - Mạng xã hội Malaysia xuất hiện thêm 2 đoạn video nghi có liên quan tới vụ việc Bộ trưởng Kinh tế Azmin Ali nghi có quan hệ đồng giới với một quan chức chính phủ khác.

Thứ tư, 19/06/2019 - 02:53

Ông Trump tuyên bố Mỹ sắp trục xuất hàng triệu người di cư bất hợp pháp
Ông Trump tuyên bố Mỹ sắp trục xuất hàng triệu người di cư bất hợp pháp

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo, từ tuần tới, giới chức Mỹ sẽ bắt đầu trục xuất hàng triệu người di cư đang cư trú bất hợp pháp tại Mỹ. Ước tính có khoảng 12 triệu người di cư bất hợp pháp tại Mỹ.

Thứ tư, 19/06/2019 - 01:49

Iran đang “bắt bài” chiến lược áp lực tối đa của Mỹ?
Iran đang “bắt bài” chiến lược áp lực tối đa của Mỹ?

(Dân trí) - Giới quan sát cho rằng vấn đề Iran hiện giờ được coi là thách thức gai góc nhất với chính sách ngoại giao mà chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump thực thi trong hơn 2 năm qua. Tehran được cho là đang nỗ lực tìm cách hóa giải chiến lược gây áp lực tối đa của Mỹ.

Thứ tư, 19/06/2019 - 12:45

ĐÁNG QUAN TÂM
Video “pháo đài bay” B-52 lần đầu mang tên lửa siêu thanh uy lực của Mỹ
Video “pháo đài bay” B-52 lần đầu mang tên lửa siêu thanh uy lực của Mỹ

(Dân trí) - Washington đã công bố đoạn video ghi lại cảnh máy bay ném bom B-52 của nước này lần đầu mang theo tên lửa siêu thanh không đối đất AGM-183A ARRW đang được phát triển của không quân Mỹ.

Thứ tư, 19/06/2019 - 11:57

Ông Trump khởi động chiến dịch tái tranh cử, kêu gọi "giữ nước Mỹ tiếp tục vĩ đại"
Ông Trump khởi động chiến dịch tái tranh cử, kêu gọi "giữ nước Mỹ tiếp tục vĩ đại"

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức phát động chiến dịch tái tranh cử năm 2020 với khẩu hiệu “Giữ nước Mỹ tiếp tục vĩ đại” và kêu gọi các cử tri tiếp tục ủng hộ ông thêm 4 năm nữa.

Thứ tư, 19/06/2019 - 11:20

Cận cảnh cặp MiG-35 đầu tiên “gia nhập” Không quân Nga
Cận cảnh cặp MiG-35 đầu tiên “gia nhập” Không quân Nga

(Dân trí) - Không quân Nga vừa tiếp nhận cặp máy bay chiến đấu MiG-35 đầu tiên giúp nâng cao năng lực tác chiến của lực lượng này.

Thứ tư, 19/06/2019 - 10:50

Mỹ viện trợ quân sự 250 triệu USD cho Ukraine
Mỹ viện trợ quân sự 250 triệu USD cho Ukraine

(Dân trí) - Lầu Năm Góc thông báo Mỹ sẽ cung cấp gói viện trợ quân sự cho Ukraine trị giá 250 triệu USD, bao gồm các thiết bị quân sự và chương trình huấn luyện.

Thứ tư, 19/06/2019 - 09:30

"Đã mắt" với với dàn máy bay khủng tại triển lãm hàng không lớn nhất thế giới
"Đã mắt" với với dàn máy bay khủng tại triển lãm hàng không lớn nhất thế giới

(Dân trí) - Triển lãm hàng không Paris là sân chơi nổi tiếng của các ông lớn trong ngành hàng không vũ trụ thế giới, nơi các tập đoàn chế tạo máy bay hàng đầu thế giới tề tựu để khoe các sản phẩm nổi bật nhất, đồng thời tìm kiếm các hợp đồng nhiều triệu USD.

Thứ tư, 19/06/2019 - 09:13

Video Thủ tướng Đức Merkel run rẩy làm dấy lên nghi vấn về sức khỏe
Video Thủ tướng Đức Merkel run rẩy làm dấy lên nghi vấn về sức khỏe

(Dân trí) - Nhiều nghi vấn được đặt ra liên quan tới sức khỏe của Thủ tướng Đức Angela Merkel khi bà được nhìn thấy đứng cạnh Tổng thống Ukraine trong tư thế run rẩy, không vững chắc.

Thứ tư, 19/06/2019 - 08:23

“Ông chủ” Lầu Năm Góc từ nhiệm sau 6 tháng tại vị
“Ông chủ” Lầu Năm Góc từ nhiệm sau 6 tháng tại vị

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo quyền Bộ trưởng Quốc phòng Patrick Shanahan đã rút khỏi đề cử trở thành người đứng đầu Lầu Năm Góc một cách chính thức sau 6 tháng tạm giữ trọng trách.

Thứ tư, 19/06/2019 - 07:43

Nga “phản pháo” sau tuyên bố của tổng thống Ukraine về Crimea
Nga “phản pháo” sau tuyên bố của tổng thống Ukraine về Crimea

(Dân trí) - Điện Kremlin đã lên tiếng phản hồi sau khi tân Tổng thống Ukraine tiết lộ những điều ông sẽ nói với người đồng cấp Nga nếu hai nhà lãnh đạo gặp mặt, trong đó có vấn đề Crimea.

Thứ tư, 19/06/2019 - 07:38

Ông Trump cảnh báo nguy cơ chiến tranh với Iran về vũ khí hạt nhân
Ông Trump cảnh báo nguy cơ chiến tranh với Iran về vũ khí hạt nhân

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump cho biết ông sẽ cân nhắc hành động quân sự với Iran để ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân.

Thứ tư, 19/06/2019 - 07:01

Ukraine đặt ưu tiên việc lấy lại các vùng lãnh thổ đã bị sáp nhập
Ukraine đặt ưu tiên việc lấy lại các vùng lãnh thổ đã bị sáp nhập

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang có chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Pháp và có cuộc hội đàm với người đồng cấp nước chủ nhà Emmanuel Macron.

Thứ tư, 19/06/2019 - 05:44

Nga tuyên bố sẵn sàng đẩy lùi các cuộc tấn công từ Mỹ
Nga tuyên bố sẵn sàng đẩy lùi các cuộc tấn công từ Mỹ

(Dân trí) - Moscow sẵn sàng đẩy lùi trước những nỗ lực làm tình hình trở nên bất ổn của Washington nhưng tuyên bố sẽ không triển khai tên lửa ở bất cứ đâu, trừ khi Mỹ thực hiện điều tương tự.

Thứ tư, 19/06/2019 - 05:36

Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ ấn tượng tốc độ phát triển kinh tế của Việt Nam
Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ ấn tượng tốc độ phát triển kinh tế của Việt Nam

(Dân trí) - Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Francis R. Fannon cho biết ông ấn tượng với tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam và sẵn sàng hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực phát triển năng lượng.

Thứ ba, 18/06/2019 - 11:57