Những yếu tố tiềm ẩn khiến Trung Đông chìm trong bất ổn

Sự sụp đổ một phần hoặc hoàn toàn của các thiết chế nhà nước ở Trung Đông đang khiến bất ổn gia tăng và có nguy cơ lan rộng trong khu vực.
>>Ngoại trưởng Mỹ lại tới Trung Đông dàn xếp ngừng bắn
>>Nóng bỏng tình hình Trung Đông

Ngày 19/9, câu lạc bộ Valdai đã công bố một báo cáo mới có tên "Trung Đông trong thời điểm khó khăn: Cơn ác mộng từ quá khứ và những thách thức trong tương lai", trong đó phân tích những nhân tố dẫn đến bất ổn trong khu vực.

Báo cáo này được soạn thảo bởi đội ngũ các chuyên gia Trung Đông của Viện Nghiên cứu phương Đông, thuộc Viện khoa học Nga, dưới sự chủ trì của Giám đốc Viện Nghiên cứu phương Đông Vitaly Naumkin.

Các tác giả của báo cáo chỉ ra rằng, cuộc cách mạng Mùa Xuân Arab khởi phát tại Trung Đông cách đây 6 năm đang đặt ra những thách thức an ninh đối với một khu vực rộng lớn. Những yếu tố dẫn tới sự mất ổn định này bao gồm sự suy yếu hoặc sụp đổ của các thể chế nhà nước; các cuộc chiến đẫm máu, leo thang và lan sang các vùng lãnh thổ lân cận; các cuộc khủng hoảng nhân đạo và sự lây lan của chủ nghĩa khủng bố.

Thật không may, sự can thiệp của các thế lực bên ngoài vào công việc nội bộ của các nước ở khu vực Trung Đông đã không mang lại kết quả như mong muốn mà nó còn làm suy yếu cấu trúc an ninh tại khu vực này. Kết quả là toàn bộ khu vực Trung Đông đã chìm trong bất ổn so với thời điểm trước năm 2011.

ung đột tại Syria vẫn tiếp diễn dù các bên đã đưa ra nhiều giải pháp. Ảnh: AP
ung đột tại Syria vẫn tiếp diễn dù các bên đã đưa ra nhiều giải pháp. Ảnh: AP

Những yếu tố gây mất ổn định ở khu vực Trung Đông

Theo bà Irina Zvyagelskaya, chuyên viên nghiên cứu cấp cao của Trung tâm nghiên cứu Arab và Hồi giáo thuộc Viện Nghiên cứu phương Đông (Nga), một trong những yếu tố gây mất ổn định chính đối với tình hình hiện nay ở khu vực Trung Đông là việc tăng cường bản sắc tôn giáo thay vì bản sắc nhà nước. Điều này có thể dẫn đến xu hướng nguy hiểm là phi thế tục hóa [xu hướng Hồi giáo hóa trở lại - ND].

Việc phi thế tục hóa có thể dẫn đến việc suy giảm lòng tin đối với các thiết chế của nhà nước cũng như làm xói mòn quyền lực của nhà nước từ trên xuống dưới và làm mất tầm ảnh hưởng của nhà nước đến người dân.

"Các quốc gia đang chìm trong tình trạng khủng hoảng bởi những mâu thuẫn nội tại ngày một phát triển trong lĩnh vực tôn giáo, sắc tộc... Điều này cũng dẫn đến sự yếu kém của các thiết chế nhà nước cũng như sự tin tưởng của người dân vào nhà nước dần mất đi ", bà Irina Zvyagelskaya nhận định.

Sự sụp đổ một phần hoặc hoàn toàn của các thiết chế nhà nước ở Libya, Yemen và Syria là minh chứng sinh động về những nỗ lực nhằm ảnh hưởng đến tình hình từ bên ngoài đã thất bại. Hậu quả tất yếu của nó là sự gia tăng bất ổn và khiến cuộc khủng hoảng lan rộng ra trong khu vực. Tình hình hiện nay ở Sudan và gần đây là âm mưu đảo chính ở Thổ Nhĩ Kỳ là minh chứng cho thấy cuộc khủng hoảng ở Trung Đông đang lan rộng và xa hơn, Giám đốc Viện Nghiên cứu phương Đông Vitaly Naumkin lập luận.

Theo các chuyên gia, một yếu tố quan trọng nữa là sự cân bằng quyền lực truyền thống tại khu vực Trung Đông đã có sự thay đổi. Tam giác quyền lực Arab truyền thống là Ai Cập - Syria - Iraq đã mất dần sự ảnh hưởng tại khu vực, trong khi các quốc gia phi Arab là Iran - Thổ Nhĩ Kỳ - Israel ngày càng mạnh hơn. Thế giới Arab hiện bị chia rẽ sâu sắc tạo ra sự cạnh tranh giữa các quốc gia Arab cũng như các cuộc đấu đá giữa các dòng phái.

Cuộc đối đầu hiện nay giữa Iran và Saudi Arabia (thường được mô tả như một cuộc đối đầu giữa hai dòng Hồi giáo Sunni và Shiite) là trọng tâm chú ý của khu vực vì nó trải dài từ Iraq, Syria, Lebanon, Yemen và Bahrain. Cuộc đối đầu này đang làm tình hình thêm mất ổn định và gia tăng nguy cơ đối với toàn bộ khu vực. “Nếu cuộc đối đầu giữa Iran - Saudi Arabia được giải quyết thì đây sẽ là chìa khóa để giải quyết các vấn đề ở Trung Đông”, ông Naumkin lưu ý.

Vai trò của Nga tại Trung Đông

Kể từ khi Nga - quốc gia ủng hộ chính quyền của Tổng thống al-Assad - trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột ở Syria vào cuối năm 2015, nhiều người đã bắt đầu nói về sự trở lại của Nga tại khu vực này cũng như ảnh hưởng của Nga tại đây. Tuy nhiên, các chuyên gia lại có sự đánh giá khác nhau về vai trò của Nga tại Trung Đông.

Ông Vitaly Naumkin và các đồng tác giả của báo cáo Valdai cho rằng, sự can thiệp của Nga ở Trung Đông đang dần ổn định và nó đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống khủng bố.

Theo ông Hay Yanarocak - chuyên gia nghiên cứu về Trung Đông và châu Phi tại Trung tâm Dayan Moshe, Đại học Tel Aviv, Israel: "51% thành công của Nga trong khu vực đến từ sự thụ động của ông Obama trong chính sách đối với Syria. Ông Obama đã đánh mất sự tin tưởng và khả năng răn đe toàn cầu của mình sau khi ông duy trì “ranh giới đỏ” của mình ở Syria. Nhận thấy dấu hiệu của sự yếu kém đó, Nga bắt đầu hành động quyết liệt hơn trong khu vực".

Trong khi đó, ông Khaled Yacoud Oweis từ Viện nghiên cứu quốc tế và các vấn đề an ninh của Đức đánh giá vai trò của Nga ở Syria là khá mâu thuẫn: "Một mặt Nga dội bom vào Syria và phe đối lập dòng Sunni, mặt khác Nga lại muốn đứng ra làm trọng tài. Điều này không thể xảy ra. Nếu Nga muốn đóng một vai trò mang tính xây dựng, Nga phải đứng về phe đa số chứ không phải phe thiểu số".

Người dân vẫn là đối tượng chịu tổn thất nặng nề nhất do các cuộc xung đột tại Trung Đông. Ảnh: AFP
Người dân vẫn là đối tượng chịu tổn thất nặng nề nhất do các cuộc xung đột tại Trung Đông. Ảnh: AFP

Làm cách nào để Trung Đông có thể thoát khỏi khủng hoảng?

Do Trung Đông hiện là nguồn gốc xuất phát của rất nhiều các mối đe dọa khác nhau, chính vì vậy các đấu thủ lớn tham gia vào cuộc chơi tại khu vực này đều cần phải quan tâm giải quyết tất cả các vấn đề của khu vực.

“Mặc dù một vấn đề rất quan trọng của Trung Đông là an ninh nhưng chúng ta cũng không nên quên thảo luận các vấn đề khác như phát triển kinh tế, nước, giáo dục..”, bà Zvyagelskaya lưu ý.

Các tác giả của báo cáo Valdai cũng đề nghị, cách hiệu quả nhất để giải quyết cuộc khủng hoảng ở Trung Đông (cho dù đây là khó khăn lớn nhất) là tạo ra một hệ thống an ninh mới ở Trung Đông - nơi những mối quan tâm và lợi ích của tất cả các "cầu thủ lớn" của khu vực như Saudi Arabia, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ cũng như các quốc gia Arab khác đều được tính đến và có vai trò như nhau./.

Theo Nguyễn Hùng/VOV.VN

MỚI NHẤT
Xu hướng kí "hợp đồng quan hệ" của các cặp đôi Mỹ
Xu hướng kí "hợp đồng quan hệ" của các cặp đôi Mỹ

Để ràng buộc và yêu cầu đối phương có trách nhiệm hơn, nhiều cặp đôi phương Tây đã soạn thảo một bộ quy ước có tên “Hợp đồng quan hệ”. Những “điều khoản lối sống” này có thể bao gồm tần suất thân mật của hai người, cách sử dụng thời gian nhàn rỗi, cũng như quy định “án phạt” nếu như người kia phản bội…

Thứ bảy, 24/09/2016 - 10:00

Người đoán đúng 8 kỳ bầu cử Mỹ nói Trump sẽ đắc cử tổng thống
Người đoán đúng 8 kỳ bầu cử Mỹ nói Trump sẽ đắc cử tổng thống

(Dân trí) - Cuộc chạy đua vào Nhà Trắng đang vào giai đoạn nước rút, tuy chưa thể khẳng định ai sẽ là tổng thống tiếp theo của Mỹ, nhưng một giáo sư nổi tiếng với dự đoán đúng kết quả 8 kỳ bầu cử, cho rằng lợi thế đang nghiêng về ứng viên Cộng hòa Donald Trump.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 09:37

"Kẻ săn mồi" Varshavyanka lộ diện khi thử nghiệm
"Kẻ săn mồi" Varshavyanka lộ diện khi thử nghiệm

Tàu ngầm mới nhất thuộc dự án 636.3 của Nga Varshavyanka đang được các lực lượng quân sự quốc tế quan tâm bởi các tính năng đặc biệt.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 09:00

Bà Clinton từng để quên tài liệu mật ở Nga
Bà Clinton từng để quên tài liệu mật ở Nga

(Dân trí) - Cục điều tra liên bang Mỹ (FBI) hôm nay 24/9 đã công bố thêm gần 200 trang tài liệu lấy từ cuộc điều tra cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton sử dụng thư điện tử cá nhân cho mục đích công vụ.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 08:55

Mỹ chưa hay không sẵn sàng đối đầu với Nga?
Mỹ chưa hay không sẵn sàng đối đầu với Nga?

Sau khi Mỹ thừa nhận chưa sẵn sàng đối đầu với Nga và Trung Quốc, tạp chí Forbes đã chỉ ra những nguyên nhân khiến Mỹ thất bại trước Nga.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 08:00

Gia tăng sự đối đầu giữa Hàn Quốc và CHDCND Triều Tiên
Gia tăng sự đối đầu giữa Hàn Quốc và CHDCND Triều Tiên

Không chỉ liên tục đưa ra những lời chỉ trích đối phương, Hàn Quốc và CHDCND Triều Tiên còn thực hiện thêm nhiều biện pháp khác nhằm thể hiện sức mạnh của mình cũng như lôi kéo sự ủng hộ của các nước khác.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 06:00

Cố vấn của tỷ phú Trump bị nghi có quan hệ ngầm với Nga
Cố vấn của tỷ phú Trump bị nghi có quan hệ ngầm với Nga

(Dân trí) - Các quan chức tình báo Mỹ đang đặt ra nghi vấn và tiến hành điều tra về mối quan hệ giữa ông Carter Page, người được ứng viên tổng thống đảng Cộng hòa Donald Trump giới thiệu là cố vấn chính sách đối ngoại, với các quan chức cấp cao của Nga.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 05:27

Bên trong triển lãm hàng không đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên
Bên trong triển lãm hàng không đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên

(Dân trí) - Cuộc triển lãm hàng không đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên diễn ra trong 2 ngày 24-25/9 với các màn trình diễn trên không của các máy bay quân sự, dân sự và trực thăng đã trở thành một sự kiện đặc biệt chưa từng có tiền lệ, thu hút sự chú ý của nhiều người dân.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 04:15

Australia nghi tàu cứu hộ Trung Quốc do thám quân sự
Australia nghi tàu cứu hộ Trung Quốc do thám quân sự

(Dân trí) - Một số chuyên gia an ninh Australia nghi ngờ một tàu cứu hộ Trung Quốc, vốn được giao nhiệm vụ tìm kiếm máy bay mất tích MH370 của hãng hàng không Malaysia Airlines, có thể đang tiến hành do thám các hoạt động quân sự của Australia.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 02:59

Thành phố Mỹ chìm trong bạo loạn sau vụ cảnh sát bắn chết người da đen
Thành phố Mỹ chìm trong bạo loạn sau vụ cảnh sát bắn chết người da đen

(Dân trí) - Các cuộc tuần hành ở Charlotte, bang North Carolina (Mỹ) phản đối cảnh sát đã biến thành bạo lực sau vụ cảnh sát bắn chết một người đàn ông da màu hôm 22/9.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 02:17

Tổng thống Putin đề cử trợ lý thân tín làm Chủ tịch Hạ viện Nga
Tổng thống Putin đề cử trợ lý thân tín làm Chủ tịch Hạ viện Nga

(Dân trí) - Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 23/9 đã đề cử ông Vyacheslav Volodin, một cộng sự thân tín lâu năm, cho vị trí Chủ tịch Duma Quốc gia (Hạ viện Nga) khóa VII.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 02:16

Nghệ thuật thu hút và tận dụng các nhà tài trợ lớn của nhà Clinton
Nghệ thuật thu hút và tận dụng các nhà tài trợ lớn của nhà Clinton

Hơn 40 năm tham gia hoạt động chính trị, vợ chồng Bill và Hillary Clinton đã xây dựng được một mạng lưới các nhà tài trợ khắp thế giới không ai có thể sánh bằng.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 02:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Rò rỉ hợp đồng tình dục quan chức Trung Quốc và người tình
Rò rỉ hợp đồng tình dục quan chức Trung Quốc và người tình

Hợp đồng tình dục giữa quan chức thuế Trung Quốc và người tình với nhiều điều khoản quái dị đã khiến cư dân mạng xôn xao.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 12:00

Xả súng tại trung tâm thương mại Mỹ, 4 người thiệt mạng
Xả súng tại trung tâm thương mại Mỹ, 4 người thiệt mạng

(Dân trí) - Một vụ xả súng đã xảy ra tại một trung tâm thương mại ở thành phố Burlington, bang Washington, Mỹ vào tối ngày 23/9 khiến 4 người thiệt mạng.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 11:41

Nghi can Việt trong vụ nổ ở Phnom Penh: Thù cá nhân
Nghi can Việt trong vụ nổ ở Phnom Penh: Thù cá nhân

Ba nghi can người Việt trong vụ tấn công lựu đạn chiếc Lexus SUV màu trắng ngay trên đường phố Phnom Penh hôm 6/9 là do có tư thù cá nhân.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 11:00

Tổng thống Obama tiếp sức cho bà Clinton trước giờ G
Tổng thống Obama tiếp sức cho bà Clinton trước giờ G

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Barack Obama ngày 23/9 đã gửi lời động viên “hãy là chính mình” tới ứng viên đảng Dân chủ Hillary Clinton khi bà chuẩn bị bước vào cuộc tranh luận trực tiếp đầu tiên với đối thủ bên phía đảng Cộng hòa Donald Trump vào đầu tuần tới.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 10:56

Ngoại trưởng Mỹ: Không một tổng thống nào có thể phớt lờ châu Á
Ngoại trưởng Mỹ: Không một tổng thống nào có thể phớt lờ châu Á

(Dân trí) - Khẳng định cam kết chính sách xoay trục sang châu Á, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry khẳng định, bất kỳ tổng thống Mỹ nào dù thuộc đảng Cộng hòa hay Dân chủ đều muốn duy trì hợp tác với châu Á.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 10:42

Nhật Bản lập ủy ban chính phủ bàn ý định thoái vị của Nhật hoàng
Nhật Bản lập ủy ban chính phủ bàn ý định thoái vị của Nhật hoàng

(Dân trí) - Chính phủ Nhật Bản ngày 23/9 đã thành lập một ủy ban nhằm thảo luận khả năng Nhật hoàng Akihito thoái vị, sau khi người đứng đầu hoàng gia gần đây đề cập tới mong muốn nhường lại ngai vàng.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 10:01

Không kích ác liệt ở Aleppo sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ
Không kích ác liệt ở Aleppo sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ

Dường như bom phốt-pho đã được sử dụng trong đợt không kích nhằm vào khu phố Kafr Dael ở Aleppo, Syria đêm 22/9.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 09:30

Nga - Pakistan lần đầu tập trận chung
Nga - Pakistan lần đầu tập trận chung

(Dân trí) - Nga và Pakistan, hai cựu thù thời Chiến tranh Lạnh, sẽ tiến hành cuộc tập trận chung đầu tiên, bắt đầu từ ngày 24/9, một dấu hiệu cho thấy sự thay đổi trong quan hệ liên minh ở khu vực Nam Á.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 09:02

Cháy kinh hoàng ở Nga, 8 lính cứu hỏa thiệt mạng
Cháy kinh hoàng ở Nga, 8 lính cứu hỏa thiệt mạng

Các nhân viên cứu hỏa gặp nạn trong lúc có mặt trên nóc của tòa nhà để dập lửa khi nó sụp xuống.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 09:00

Triều Tiên tuyên bố trước Liên Hợp Quốc: Hạt nhân là con đường duy nhất
Triều Tiên tuyên bố trước Liên Hợp Quốc: Hạt nhân là con đường duy nhất

(Dân trí) - Trong bài phát biểu tại phiên họp lần thứ 71 của Đại Hội Đồng Liên Hợp Quốc hôm qua 23/9, Ngoại trưởng Triều Tiên Ri Yong-ho tuyên bố con đường duy nhất giúp Bình Nhưỡng tự bảo vệ chính mình đó là “hạt nhân hóa”, đồng thời khẳng định tiếp tục thúc đẩy sức mạnh quân sự hạt nhân trong thời gian tới.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 07:42

Thêm một vùng lãnh thổ tuyên bố sẵn sàng sáp nhập với Nga
Thêm một vùng lãnh thổ tuyên bố sẵn sàng sáp nhập với Nga

(Dân trí) - Cộng hòa ly khai tự xưng Transnistria, tách ra từ Moldova, được cho là đã chuẩn bị các thủ tục sẵn sàng cho khả năng sáp nhập vào Liên bang Nga sau khi kết quả trưng cầu cho thấy đa số người dân của vùng này ủng hộ việc sáp nhập, báo Pravda của Nga cho biết.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 07:37

Đối thủ Ted Cruz tuyên bố dồn phiếu ủng hộ Donald Trump làm tổng thống
Đối thủ Ted Cruz tuyên bố dồn phiếu ủng hộ Donald Trump làm tổng thống

(Dân trí) - Trong một động thái khá bất ngờ, Thượng nghị sĩ Ted Cruz - đối thủ từng một thời “không đội trời chung” với tỷ phú Donald Trump trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng - tuyên bố sẽ ủng hộ ông Trump làm tổng thống.

Thứ bảy, 24/09/2016 - 06:45