Thương chiến Mỹ - Trung và cạnh tranh nước lớn

Nếu như sự trỗi dậy của Trung Quốc lâu nay được xem như diễn biến quan trọng nhất trong thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh thì cuộc chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc có lẽ là sự kiện quốc tế nổi bật nhất trong vòng hai năm qua.
>>Kinh tế Trung Quốc tăng trưởng thấp nhất trong 29 năm do thương chiến
>>Kinh tế lao đao vì thương chiến, làng ốc vít Trung Quốc chật vật tìm khách mới

Thương chiến Mỹ - Trung và cạnh tranh nước lớn - 1

Bất chấp sự lệ thuộc lẫn nhau rất lớn về mặt kinh tế giữa hai bên, nước Mỹ dưới chính quyền Trump vẫn quyết định phát động một cuộc chiến tranh thương mại nhằm vào Trung Quốc.

Không phải thương chiến thông thường

Nếu chỉ nhìn vào các phát ngôn của Tổng thống Trump sẽ dễ lầm tưởng rằng đây chỉ là một cuộc xung đột thương mại thuần tuý nhằm điều chỉnh lại cán cân thương mại Mỹ - Trung. Việc áp thuế bổ sung lên hàng hoá Trung Quốc và gây sức ép lên Huawei thoạt qua tưởng chừng chỉ là các biện pháp để ép Trung Quốc điều chỉnh chính sách tiền tệ và thương mại theo chiều hướng có lợi cho Mỹ.

Song nếu xét một cách toàn diện hơn thì đây không chỉ là một cuộc chiến thương mại thông thường. Bản Chiến lược an ninh quốc gia gần đây nhất do chính quyền Trump công bố đã chỉ đích danh Trung Quốc như một trong các đối thủ cạnh tranh chiến lược của Mỹ. Hơn nữa, các chiến lược như xoay trục về châu Á hay Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (IPS) đều cho thấy rõ ý đồ kiềm chế Trung Quốc của Mỹ.

Do đó, dù ông Trump có chủ đích phát động chiến tranh thương mại để khiến Trung Quốc suy yếu hay không thì cuộc thương chiến hiện nay cũng đã vô tình trở thành một mặt trận trong cuộc cạnh tranh chiến lược rộng hơn giữa hai siêu cường hàng đầu thế giới này.

Việc hai bên mới đây tuyên bố đạt được một thoả thuận “đình chiến” thương mại không đồng nghĩa với việc cuộc chiến này sẽ sớm kết thúc hoặc quan hệ Mỹ - Trung sẽ trở về quỹ đạo bình thường như trước đây. Thương chiến hiện nay có thể chỉ là cuộc chiến của riêng ông Trump và một nhóm nhỏ trong giới cầm quyền ở Washington hiện nay nhưng sở dĩ ông Trump nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ để thi hành đường lối đối ngoại cứng rắn với Trung Quốc là bởi đại bộ phận giới tinh hoa Mỹ đã quay lưng lại với chính sách can dự mềm mỏng mà Mỹ đã theo đuổi suốt nhiều thập kỷ qua để ứng phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Sự thất bại của chính sách can dự

Kể từ khi cặp đôi Nixon - Kissinger bắt đầu tiến trình bình thường hoá quan hệ với Trung Quốc vào đầu những năm 1970 cho tới đầu những năm 2000, Mỹ về cơ bản đã chọn đánh cược “tất tay” vào chính sách can dự mềm mỏng nhằm thu phục Trung Quốc và ngăn nước này trở thành kình địch.

Chính sách can dự này được xây dựng chủ yếu dựa trên một giả thiết duy nhất, đó là nếu Mỹ giúp Trung Quốc phát triển kinh tế và hội nhập sâu rộng vào hệ thống quốc tế thì đất nước này sẽ từng bước mở cửa và dân chủ hoá. Giới lãnh đạo ở Washington tin rằng nếu Trung Quốc giàu có, họ sẽ có một tầng lớp trung lưu giàu mạnh và có tiếng nói, khi có một tầng lớp trung lưu như vậy, Trung Quốc sẽ cải tổ và dân chủ hoá về mặt chính trị.

Họ đánh cược rằng một nước Trung Quốc dân chủ sẽ thân Mỹ chứ không chống Mỹ và vì vậy, Mỹ cần mềm mỏng thay vì đối xử với Trung Quốc như một kẻ thù, bởi khi đó Trung Quốc sẽ phản kháng mạnh mẽ và coi Mỹ như một kẻ thù.

Đáng tiếc rằng bốn thập niên vừa qua dường như chứng minh rằng chính sách can dự của Mỹ đã thất bại. Trung Quốc không những không dân chủ hoá như Mỹ mong đợi mà còn ngày trở nên xác quyết hơn trên chính trường quốc tế. Trung Quốc không tìm cách lật đổ hệ thống quốc tế hiện nay do Mỹ và các đồng minh đã dày công gây dựng nên nhưng tận dụng mọi kẽ hở để nâng cao vị thế và sức mạnh quốc gia, đồng thời làm suy yếu sức ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực châu Á.

Không những vậy, trong những vấn đề như tranh chấp Biển Đông, Trung Quốc cho thấy rằng mình sẵn sàng sử dụng đe doạ vũ lực và cưỡng ép để thay đổi hiện trạng lãnh thổ và thúc đẩy yêu sách chủ quyền của mình. Đây chắc chắn không phải là kết quả mà người Mỹ kỳ vọng khi đưa Trung Quốc vào WTO và giúp nền kinh tế Trung Quốc “cất cánh”.

Thương chiến Mỹ - Trung và cạnh tranh nước lớn - 2

Chiến tranh Lạnh 2.0?

Với tình thế hiện nay, liệu Mỹ và Trung Quốc có bước vào một cuộc “Chiến tranh Lạnh 2.0” hay không? Những người tin rằng cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung hiện nay là một sự “va chạm giữa các nền văn minh”, có lẽ sẽ cho rằng một cuộc cạnh tranh chiến lược toàn diện và lâu dài giữa hai cường quốc này là khó tránh khỏi.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy văn hoá hay sắc tộc chưa bao giờ là yếu tố quyết định hai nước lớn có đối đầu với nhau hay không. Trong hàng trăm năm, các cường quốc châu Âu vẫn liên tục đối đầu, thậm chí giao chiến với nhau để tranh giành quyền lực. Trong khi đó, Mỹ có quan hệ đồng minh và đối tác hữu hảo với các nước lớn nhỏ từ Trung Đông cho tới Đông Á.

Tác nhân hàng đầu gây ra xung đột giữa các nước lớn là tham vọng quyền lực chứ không phải sự khác biệt giữa hai nền văn minh. Nếu cả Mỹ và Trung Quốc đều muốn trở thành độc bá ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương thì dù người Mỹ và người Trung Quốc có văn hoá và hệ tư tưởng giống hệt nhau đi nữa thì ngày nào cả hai còn đủ mạnh, ngày đó hai nước còn cạnh tranh.

Một yếu tố quan trọng không kém khác là sự hiện diện của một hệ tư tưởng có tính phổ quát. Mỹ và Liên Xô đối đầu trong một thời gian dài không chỉ bởi sự xung đột về lợi ích mà còn bởi cả hai đều muốn “xuất khẩu” mô hình phát triển và ý thức hệ của mình đi khắp thế giới. Hai siêu cường này không những muốn các nước còn lại ủng hộ mình mà còn muốn họ xây dựng hệ thống chính trị - xã hội theo sự sắp đặt của mình. Đó là một nguyên nhân quan trọng khiến cho hai bên khó tìm được lối thoát một khi đã bước vào cuộc cạnh tranh.

Trong tình thế hiện nay, Trung Quốc chưa có một hệ tư tưởng mang tính phổ quát như Liên Xô trước đây và tuy họ đã manh nha tìm cách phổ biến mô hình phát triển của mình, song những nỗ lực này mới chủ yếu dừng ở việc khuyếch trương các thành tựu mà họ đã đạt được, thay vì can thiệp thô bạo và ép các nước xung quanh phải đi theo mô hình của mình. Chính bởi Trung Quốc tại thời điểm này vẫn tập trung vào việc phát triển nội lực hơn là đi “truyền đạo” nên vẫn có khả năng hai siêu cường Mỹ - Trung có thể thoát ra khỏi vòng xoáy cạnh tranh cường quyền hiện nay.

Cuối cùng, có lẽ ẩn số lớn nhất trong vấn đề hiện nay đó là cách các nhà lãnh đạo hai bên xử lý các cuộc khủng hoảng bất ngờ nổ ra. Tuy Mỹ và Liên Xô có nhiều xung đột về lợi ích chiến lược ở tầm vĩ mô nhưng khó có thể nói được điều gì sẽ xảy ra nếu như họ đã giải quyết được những vấn đề như nước Đức hậu Thế chiến hay dàn xếp vấn đề Berlin một cách ổn thoả hơn.

Có thể Chiến tranh Lạnh vẫn xảy ra nhưng có kéo dài đến như vậy và có gay gắt đến như vậy không là rất khó để trả lời. Tương tự như vậy, có vô vàn vấn đề có thể bất ngờ ập đến làm đảo lộn quan hệ Mỹ - Trung. Hàn Quốc có thể rút ra khỏi liên minh Mỹ - Hàn, Đài Loan có thể tuyên bố độc lập khỏi đại lục…

Tất cả những vấn đề này tuy không thể một mình quyết định xem quan hệ Mỹ - Trung sẽ ra sao song cách các lãnh đạo Mỹ - Trung giải quyết từng cuộc khủng hoảng sẽ ảnh hưởng rất đáng kể tới lòng tin chiến lược giữa hai bên và về lâu dài, quyết định hai nước sẽ xem nhau là kẻ thù không đội trời chung hay những siêu cường vừa có lợi ích song trùng, vừa có mâu thuẫn lợi ích.

Theo Ngô Di Lân

Thế giới & Việt Nam

MỚI NHẤT
Trung Quốc duyệt chi gần 9 tỷ USD đối phó virus corona
Trung Quốc duyệt chi gần 9 tỷ USD đối phó virus corona

(Dân trí) - Trung Quốc thông qua gói ngân sách trị giá hơn 60 tỷ Nhân dân tệ (8,7 tỷ USD) để đối phó với dịch viêm phổi do virus corona chủng mới gây ra sau khi đã có 82 người tử vong và gần 3.000 người xác nhận nhiễm virus này.

Thứ ba, 28/01/2020 - 07:07

Chuyên gia Hong Kong ước tính gần 44.000 người nhiễm virus corona ở Vũ Hán
Chuyên gia Hong Kong ước tính gần 44.000 người nhiễm virus corona ở Vũ Hán

(Dân trí) - Các chuyên gia về y tế của Hong Kong đã công bố một báo cáo ước tính rằng số lượng bệnh nhân ở Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc có thể đã lên tới gần 44.000, cao hơn nhiều so với con số công bố chính thức.

Thứ hai, 27/01/2020 - 11:21

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: 5 xu thế chính
Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: 5 xu thế chính

Trong bức tranh tổng thể của đời sống chính trị quốc tế, năm xu thế chính đang nổi lên với gam màu khác nhau, tác động và chi phối mạnh mẽ đến an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương những năm vừa qua và trong tương lai gần.

Thứ hai, 27/01/2020 - 07:52

Quan chức Hồ Bắc gây phẫn nộ vì liên tục sửa số liệu trong họp báo
Quan chức Hồ Bắc gây phẫn nộ vì liên tục sửa số liệu trong họp báo

(Dân trí) - Dư luận Trung Quốc đã bày tỏ sự tức giận sau khi một quan chức cấp cao Hồ Bắc liên tục sửa số liệu trong một buổi họp báo về dịch viêm phổi lạ bắt nguồn từ virus corona chủng mới ở thành phố Vũ Hán.

Thứ hai, 27/01/2020 - 07:46

Công dân Hungary chết bí ẩn ở phòng giam sân bay Thái Lan
Công dân Hungary chết bí ẩn ở phòng giam sân bay Thái Lan

Cảnh sát Thái Lan phát hiện công dân Hungary bị giam giữ tại sân bay Suvarnabhumi trong khi chờ hồi hương chết bất thường vào ngày 26-1.

Thứ hai, 27/01/2020 - 04:05

"Xe tăng bay" Mi-24 của Nga bất ngờ cất cánh tại căn cứ Mỹ
"Xe tăng bay" Mi-24 của Nga bất ngờ cất cánh tại căn cứ Mỹ

(Dân trí) - Trực thăng chiến đấu Mi-24 do Nga chế tạo đã xuất hiện tại một căn cứ hàng không của Mỹ trong khuôn khổ một cuộc tập trận chiến thuật hiếm hoi.

Thứ hai, 27/01/2020 - 04:01

Video Thái tử Anh “phớt lờ” Phó tổng thống Mỹ
Video Thái tử Anh “phớt lờ” Phó tổng thống Mỹ

(Dân trí) - Thái tử Charles đã bắt tay các quan chức cấp cao, trong đó có các nhà lãnh đạo thế giới, tại một sự kiện tưởng niệm các nạn nhân người Do Thái, nhưng dường như phớt lờ Phó tổng thống Mỹ Mike Pence.

Thứ hai, 27/01/2020 - 02:20

Bom tự chế phát nổ trong đêm tại bệnh viện ở Hong Kong
Bom tự chế phát nổ trong đêm tại bệnh viện ở Hong Kong

(Dân trí) - Một quả bom tự chế đã phát nổ tại một bệnh viện ở Hong Kong, Trung Quốc vào sáng sớm nay giờ địa phương, khiến các bệnh nhân phải sơ tán và gây gián đoạn tạm thời các dịch vụ tại khoa cấp cứu của bệnh viện này.

Thứ hai, 27/01/2020 - 01:40

Thủ tướng Trung Quốc tới vùng tâm dịch viêm phổi lạ
Thủ tướng Trung Quốc tới vùng tâm dịch viêm phổi lạ

(Dân trí) - Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường hôm nay đã tới thành phố Vũ Hán, tâm điểm của sự bùng phát dịch viêm phổi lạ do chủng virus corona mới (nCoV) vốn khiến 80 người thiệt mạng và gần 2.800 người mắc bệnh, trong bối cảnh giới chức y tế cảnh báo virus đang lây lan mạnh hơn.

Thứ hai, 27/01/2020 - 01:10

Người Hồ Bắc bị xa lánh, chặn đường vì virus corona
Người Hồ Bắc bị xa lánh, chặn đường vì virus corona

(Dân trí) - Các tỉnh, thành phố gần tỉnh Hồ Bắc - trung tâm của dịch viêm phổi lạ, đang thực hiện các động thái dứt khoát và cứng rắn để ngăn virus corona lây lan, bao gồm cả việc chặn đường đi.

Thứ hai, 27/01/2020 - 11:25

17 lưu học sinh Việt Nam và người nhà ở Vũ Hán sức khỏe ổn định
17 lưu học sinh Việt Nam và người nhà ở Vũ Hán sức khỏe ổn định

(Dân trí) - Bộ Ngoại giao Việt Nam cho biết, 17 lưu học sinh Việt Nam và người nhà đang ở Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc) đều trong tình trạng sức khỏe và tâm lý ổn định.

Thứ hai, 27/01/2020 - 11:16

Các nước đồng loạt lập kế hoạch sơ tán dân khỏi Vũ Hán
Các nước đồng loạt lập kế hoạch sơ tán dân khỏi Vũ Hán

(Dân trí) - Nhật Bản, Pháp, Mỹ đều lên kế hoạch sơ tán người dân khỏi thành phố Vũ Hán, nơi khởi phát dịch bệnh viêm phổi do virus corona.

Thứ hai, 27/01/2020 - 10:41

ĐÁNG QUAN TÂM
5 triệu dân tháo chạy khỏi Vũ Hán trước lệnh phong tỏa do virus corona
5 triệu dân tháo chạy khỏi Vũ Hán trước lệnh phong tỏa do virus corona

(Dân trí) - Khoảng 5 triệu dân đã tháo chạy khỏi thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc trước khi lệnh phong tỏa được ban bố vì bệnh viêm phổi lạ và kỳ nghỉ lễ mùa Xuân, Thị trưởng thành phố Zhou Xianwang tiết lộ, trong bối cảnh giới chức Trung Quốc cảnh báo khả năng lây lan của virus corona ngày càng mạnh.

Thứ hai, 27/01/2020 - 10:00

Trung Quốc kéo dài kỳ nghỉ Tết do virus corona hoành hành
Trung Quốc kéo dài kỳ nghỉ Tết do virus corona hoành hành

(Dân trí) - Trung Quốc đã quyết định kéo dài kỳ nghỉ Tết Âm lịch, trong nỗ lực ngăn chặn và kiểm soát virus corona mới vốn khiến 80 người thiệt mạng và gần 2.800 người mắc bệnh.

Thứ hai, 27/01/2020 - 09:12

Bác sĩ Vũ Hán mặc bỉm điều trị bệnh nhân nhiễm virus corona
Bác sĩ Vũ Hán mặc bỉm điều trị bệnh nhân nhiễm virus corona

(Dân trí) - Các bác sĩ và nhân viên y tế tại Vũ Hán phải mặc bỉm vì không có thời gian đi vệ sinh trong quá trình điều trị cho các bệnh nhân nhiễm virus corona.

Thứ hai, 27/01/2020 - 08:57

Trung Quốc xác nhận 80 người thiệt mạng, gần 2.800 ca mắc bệnh viêm phổi lạ
Trung Quốc xác nhận 80 người thiệt mạng, gần 2.800 ca mắc bệnh viêm phổi lạ

(Dân trí) - Số người chết vì vi rút corona mới nCoV tại Trung Quốc đã tăng lên 80 trong khi số lượng ca nhiễm dịch viêm phổi lạ đã tăng lên gần 2.800 trường hợp.

Thứ hai, 27/01/2020 - 08:27

Máy bay chở 85 người cháy động cơ ngùn ngụt
Máy bay chở 85 người cháy động cơ ngùn ngụt

(Dân trí) - Máy bay chở 85 hành khách của hãng hàng không Iran buộc phải hạ cánh khẩn cấp khi động cơ bị bắt lửa ngay sau khi cất cánh.

Thứ hai, 27/01/2020 - 08:17

Ba tên lửa bắn trúng Đại sứ quán Mỹ tại Iraq
Ba tên lửa bắn trúng Đại sứ quán Mỹ tại Iraq

(Dân trí) - 5 quả tên lửa đã tấn công vào khu vực đại sứ quán Mỹ tại thủ đô Baghdad của Iraq, trong đó có 3 quả rơi trúng tòa đại sứ.

Thứ hai, 27/01/2020 - 07:45

Cảnh báo đáng sợ về khả năng lây truyền của virus corona mới
Cảnh báo đáng sợ về khả năng lây truyền của virus corona mới

(Dân trí) - Giới chức Trung Quốc cho biết virus corona chủng mới có thể lây nhiễm trong giai đoạn ủ bệnh nghĩa là khi người bệnh chưa có bất cứ triệu chứng nào. Trong khi đó theo các nhà khoa học Anh, 1 người nhiễm bệnh có thể lây truyền trung bình cho 2-3 người khác.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 10:32

Đài Loan ngừng cấp thị thực cho tất cả các công dân Trung Quốc
Đài Loan ngừng cấp thị thực cho tất cả các công dân Trung Quốc

(Dân trí) - Đài Loan đã thông báo tạm ngừng cấp thị thực cho tất cả các công dân Trung Quốc và cấm các công dân từ tỉnh Hồ Bắc Nhập cảnh do sự bùng phát của dịch viêm phổi lạ, trong bối cảnh dịch bệnh diễn biễn phức tạp tại đại lục với 56 người chết và hơn 2.000 người mắc bệnh.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:52

Cảnh tượng như “ngày tận thế” ở vùng tâm dịch viêm phổi lạ của Trung Quốc
Cảnh tượng như “ngày tận thế” ở vùng tâm dịch viêm phổi lạ của Trung Quốc

(Dân trí) - Người dân ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc - tâm dịch viêm phổi do vius corona mới gây ra - miêu tả cảnh tượng tại các bệnh viện ở đây như "ngày tận thế" trong bối cảnh Trung Quốc chật vật đối phó với dịch đã khiến ít nhất 56 người tử vong, hơn 2.000 người nhiễm bệnh.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 04:02

Malaysia giữ gia đình Trung Quốc cố tình lẩn tránh kiểm tra viêm phổi lạ
Malaysia giữ gia đình Trung Quốc cố tình lẩn tránh kiểm tra viêm phổi lạ

(Dân trí) - Malaysia đã giữ một gia đình Trung Quốc 3 người vì cặp cha mẹ cố tình lẩn tránh việc cho con kiểm tra sức khỏe chuyên sâu dù một thành viên tuổi bị nghi nhiễm vi rút viêm phổi lạ có nguồn gốc từ Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 02:04

Cô ruột quyền lực của ông Kim Jong-un bất ngờ xuất hiện trở lại
Cô ruột quyền lực của ông Kim Jong-un bất ngờ xuất hiện trở lại

(Dân trí) - Bà Kim Kyong-hui, cô ruột của nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un, đã bất ngờ xuất hiện trở lại 6 năm sau khi chồng bà bị xử tử vì bị khép tội phản quốc và tham nhũng.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 01:08

Trung Quốc dùng thuốc điều trị HIV cho bệnh nhân viêm phổi lạ
Trung Quốc dùng thuốc điều trị HIV cho bệnh nhân viêm phổi lạ

(Dân trí) - Trung Quốc tuyên bố rằng một số bệnh viện của nước này đã bắt đầu dùng thuốc điều trị HIV cho các bệnh nhân nhiễm chứng viêm phổi lạ do virus corona mới.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 12:50