Xung đột Trung-Mỹ: Định mệnh không lối thoát?

Nhìn trên bàn cờ lớn, các diễn biến trên Biển Đông hiện nay cho thấy đây không còn là vấn đề an ninh khu vực thuần túy, mà là vấn đề an ninh toàn cầu.
>>Ba hướng triển khai của Hải quân Mỹ đối phó Trung Quốc trên Biển Đông
>>Báo Trung Quốc cảnh báo chiến tranh với Mỹ trên Biển Đông

Ấn dưới các “hành động lên gân” là những dấu hiệu cho thấy quan hệ Trung-Mỹ đang tiến rất gần đến “ngưỡng nguy hiểm”.

Cái bẫy Thucydides (Thucydies Trap)

Thế giới chúng ta đang sống là một thế giới phức tạp với những mặt hay, dở; trái, ngược cùng song hành tồn tại.

Trong suốt chiều dài lịch sử, bên cạnh việc hình thành các nền văn minh vĩ đại, tính nhân văn cao cả, thì nhân loại cũng chứng kiến những cuộc cuộc “quần hùng, tranh bá” gây ra bao bất ổn, bi thương cho nhân loại.

Cách nay trên 2.400 năm, sử gia và nhà khoa học chính trị Hy Lạp Thucydides (460-400 trước CN) đã viết cuốn Lịch sử chiến tranh Peloponnsus - quyển sách khoa học chính trị đầu tiên với những phân tích, đánh giá khoa học về sự cạnh tranh quyền lực giữa các quốc gia.

Trong cuốn sách này, Thucydides mô tả cuộc chiến Thế kỷ thứ 5 trước CN (từ 431 đến 404) giữa quốc gia mới nổi là Athens thách thức vị trí bá quyền của Sparta. Thucydies cho rằng “Điều làm cho chiến tranh trở thành tất yếu chính là sức mạnh của Athens ngày càng lớn và nỗi sợ hãi về hệ quả của sức mạnh này ở Sparta”.

Graham Allison, Giáo sư chính trị học của Harvard, gọi hiện tượng này là “Cái bẫy Thucydides” và thuật ngữ này hiện được dùng khá phổ biến trong giới nghiên nghiên cứu chính trị.

Graham nghiên cứu lịch sử thế giới trong 500 năm qua và thấy rằng trong 16 trường hợp khi một cường quốc mới trỗi dậy tìm cách “soán ngôi” của một cường quốc khác và thay đổi trật tự đã được thiết lập, thì 12 trường hợp đưa đến kết cục là chiến tranh.

Từ góc độ lịch sử, Graham có lý do để không lạc quan về chiều hướng phát triển của quan hệ Trung-Mỹ, đồng thời liên tục cảnh báo hai quốc gia này không rơi vào “Cái bẫy Thucydides”.

“Định mệnh”

Cách đây không lâu, giới phân tích chính trị quốc tế khá lạc quan về quan hệ Trung-Mỹ. Nhiều người cho rằng xu hướng chỉ là xu hướng chứ không phải định mệnh và quan hệ Trung-Mỹ “khác xa” quan hệ giữa các nước lớn trong lịch sử. Lấy quan hệ Mỹ-Xô thời kỳ Chiến tranh lạnh để so sánh, họ cho rằng quan hệ Trung-Mỹ khác xa về mức độ tương tác và sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế.

Chẳng hạn, con số 2.000 tỷ USD là tổng đầu tư trực tiếp từ Mỹ, quan hệ thương mại hai chiều và toàn bộ trái phiếu chính phủ Mỹ mà Trung Quốc đang sở hữu. Rồi mỗi ngày có khoảng 100 chuyến bay chở 30.000 công dân Trung Quốc đến các thành phố khác nhau của Mỹ, và khoảng 10.000 công dân Mỹ đến Trung Quốc làm ăn, du lịch.

Bên cạnh đó, cả Trung Quốc và Mỹ đều là thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ, rất cần nhau trong việc giải quyết những hồ sơ toàn cầu quan trọng như chống khủng bố, chống phổ biến vũ khí, biến đổi khí hậu, vấn đề hạt nhân của CHDC nhân dân Triều Tiên.

Xung đột Trung-Mỹ: Định mệnh không lối thoát?
Hình ảnh TQ xây dựng trái phép tại phía trái đảo Gạc Ma do phóng viên VietNamNet chụp. (Ảnh: Huy Phong)

Đó là chưa nói đến việc cả Trung Quốc và Mỹ đều là những cường quốc quân sự, cường quốc hạt nhân và cả hai sẽ bị “sứt đầu, mẻ trán” nghiêm trọng nếu xảy ra bất kỳ đụng độ quân sự nào.

Theo đó, trong bất kể trường hợp nào cả Trung Quốc và Mỹ đều cố gắng tránh xung đột, tuy rằng trong một số trường hợp họ có nhu cầu đẩy căng thẳng lên để “làm giá” rồi sau đó tìm cách thỏa hiệp với nhau và thỏa hiệp trên lưng các nước khác.

Tuy nhiên, quan hệ Trung-Mỹ hiện đang có những chuyển biến rất nhanh. Chưa bao giờ kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc đến nay lại có nhiều báo cáo từ các Viện, các trung tâm nghiên cứu có uy tín của Mỹ như CNAS (Trung tâm nghiên cứu an ninh Mỹ mới), CSIS (Trung tâm nghiên cứu an ninh và chiến lược), CFR (Hội đồng Đối ngoại); sách, bài trên các tạp chí tên tuổi như Foreign Affairs, Foreign Policy, the National Interests…; các cuộc điều trần tại Quốc Hội Mỹ xuất hiện với tần suất dày đặc như hiện nay bàn về Trung Quốc và quan hệ Trung-Mỹ mặc dù Biển Đông có ảnh hưởng và liên quan trực tiếp đến lợi ích của nhiều quốc gia khác.

Nội dung chủ yếu bàn về sự quyết đoán trong chính sách an ninh-đối ngoại của Trung Quốc, các thách thức an ninh của Trung Quốc đặt ra đối với Mỹ, sự thất bại trong chính sách can dự của Mỹ, những căng thẳng khó tránh trong quan hệ Trung-Mỹ, cùng những đòi hỏi Mỹ phải có cách tiếp cận mới, cứng rắn hơn đối với Trung Quốc.

Còn về phía Trung Quốc, các phản ứng thể hiện rõ sự ngờ vực chiến lược đối với Mỹ, quyết tâm thực hiện “Giấc mơ phục hưng Trung Hoa”, đưa Trung Quốc trở thành cường quốc biển, cường quốc thế giới. Các tuyên bố và cách làm của Trung Quốc không còn úp mở, mà thể hiện rõ: “nguyên trạng” khu vực hiện không còn “nguyên” nữa, mà đang thay đổi; Trung Quốc chính là nguyên nhân, là động lực, là trung tâm của sự thay đổi đó; Mỹ và các quốc gia ở khu vực phải chấp nhận và điều chỉnh theo thực tế đó.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều nhận thấy “Cái bẫy Thucydides” nguy hiểm đang rình rập và tìm mọi cách thoát ra. Tuy nhiên, khi không có một cái hãm đủ mạnh, khi so sánh lực lượng hai bên đang tiến tới chỗ ngang bằng thì việc cố gắng “quẫy ra” lại vô hình trung làm cho họ tiến nhanh, tiến gần hơn “Cái bẫy Thucydides” định mệnh. Phải chăng các cố gắng thiết lập thêm các kênh đối thoại Trung-Mỹ (hiện lên tới trên 100) là những nỗ lực vô vọng hòng “bịt” các lỗ hổng thiếu lòng tin chiến lược?

Phải chăng các nỗ lực xây dựng “Quan hệ nước lớn kiểu mới”cũng là những nỗ lực vô vọng làm “trì hoãn” các xung đột, các mâu thuẫn mang tính cơ cấu ngày càng trở nên khó điều hòa?  

Biển Đông: Tâm điểm của “Cái bẫy Thucydides”

Không nghi ngờ gì nữa, tâm điểm cạnh tranh Trung-Mỹ hiện nay chính là Biển Đông, mặc dù Biển Đông có ảnh hưởng và liên quan trực tiếp đến lợi ích của nhiều quốc gia khác.

Ảnh vệ tinh chụp bãi đá Châu Viên vào tháng 11/2014. (Ảnh:
Ảnh vệ tinh chụp bãi đá Châu Viên vào tháng 11/2014. (Ảnh: CSIS)

Việc cả Trung Quốc và Mỹ đều cứng rắn, không nhân nhượng lẫn nhau, nổi bật nhất là việc Trung Quốc tôn tạo đảo nhân tạo và tìm cách giải thích luật quốc tế theo cách riêng của mình, cho thấy rõ: Đối với Trung Quốc, Biển Đông là biển quan trọng nhất trong Tứ Hải của Bắc Kinh và việc kiểm soát, khống chế Biển Đông mang ý nghĩa sống còn trong việc đưa Trung Quốc trở thành siêu cường thế giới.

Đối với Mỹ, việc “mất” Biển Đông, tức để Trung Quốc kiểm soát và khống chế vùng biển quan trọng này, thì vị trí siêu cường số 1 thế giới của Mỹ bị lung lay nghiêm trọng, do nảy sinh thách thức đối với: (i) sự an toàn của 40% tổng thương mại, 50% nguồn năng lượng nhập khẩu thế giới đi qua khu vực Biển Đông; (ii) nguyên tắc tối thượng về tự do hàng hải – nguyên tắc mà nhờ đó Mỹ đã phát triển và duy trì vị thế siêu cường;

(iii) Các diễn giải luật quốc tế theo cách riêng của Trung Quốc về quy chế đối với đảo không người ở, thành quy chế đảo có người ở và nếu không bị “ngăn chặn” thì có thể đưa đến các diễn giải khác nữa về luật quốc tế; (iv) Cam kết của Mỹ đối với đảm bảo an ninh quốc tế.   

Rõ ràng, các lợi ích quốc gia, lợi ích sống còn của cả Trung Quốc và Mỹ ở Biển Đông là quá lớn và hai bên có rất ít dư địa để thỏa hiệp. Tuy nhiên, việc “chiến” hay “hòa”, hay hình thức quản lý xung đột lợi ích ở khu vực này ra sao thì không chỉ do Trung-Mỹ quyết định.

Hoàng Anh Tuấn (Viện trưởng viện nghiên cứu chiến lược ngoại giao, Bộ Ngoại giao)
Theo Vietnamnet
MỚI NHẤT
Trung Quốc bị nghi đang phát triển "căn cứ nổi" giống Mỹ
Trung Quốc bị nghi đang phát triển "căn cứ nổi" giống Mỹ

(Dân trí) - Những thông tin được đăng tải trên mạng tin quân sự Sina ngày 25/5 cho biết Trung Quốc có vẻ như đang thiết kế mẫu tàu đổ bộ MLP tương tự với mẫu đang được Mỹ phát triển.

Thứ ba, 26/05/2015 - 11:17

Quân đội Nhật Bản lần đầu tham gia cuộc tập trận chung với Mỹ, Úc
Quân đội Nhật Bản lần đầu tham gia cuộc tập trận chung với Mỹ, Úc

(Dân trí) - Thông báo của lực lượng phòng vệ Nhật Bản ngày 26/5 cho biết nước này sẽ cử 40 quan chức và binh sĩ tham gia cuộc tập trận, vốn có sự tham dự của 30.000 lính Mỹ và Úc vào đầu tháng 7 tới.

Thứ ba, 26/05/2015 - 11:12

Mỹ bị Trung Quốc lấn “sân sau”
Mỹ bị Trung Quốc lấn “sân sau”

Trong khi Mỹ đang phải căng mình “dàn trận” ra khắp thế giới thì chuyến công du của Thủ tướng Chính phủ Trung Quốc tới Mỹ Latinh cho thấy, Trung Quốc có thể chơi “lấn sân” ngay tại khu vực mà xưa nay vẫn được xem là “sân sau” bất khả xâm phạm của Mỹ.

Thứ ba, 26/05/2015 - 11:00

Mỹ quyết chống quân sự hóa biển Đông
Mỹ quyết chống quân sự hóa biển Đông

Bằng cách đương đầu kế hoạch xây đảo nhân tạo của Trung Quốc, Lầu Năm Góc tỏ rõ rằng, Washington không thừa nhận yêu sách chủ quyền của Trung Quốc và chống lại việc Bắc Kinh quân sự hóa biển Đông...

Thứ ba, 26/05/2015 - 11:00

Đông Nam Á đẩy mạnh hải quân, nguy cơ xung đột trên Biển Đông gia tăng
Đông Nam Á đẩy mạnh hải quân, nguy cơ xung đột trên Biển Đông gia tăng

(Dân trí) - Các quốc gia Đông Nam Á đang ưu tiên nâng cao năng lực hải quân trong bối cảnh căng thẳng trên Biển Đông đang gia tăng. Tuy nhiên, khi năng lực hải quân của các nước càng mạnh, càng khó để kiềm chế khả năng nổ ra một cuộc xung đột trên các vùng biển tranh chấp.

Thứ ba, 26/05/2015 - 10:29

Xung quanh căn cứ quân sự của Nhật Bản ở Djibouti
Xung quanh căn cứ quân sự của Nhật Bản ở Djibouti

Nhật Bản đang tăng cường hiện diện quân sự ở khu vực châu Phi với nỗ lực xây dựng căn cứ quân sự ở các nước khu vực phía Đông châu lục này, trước hết là ở Djibouti.

Thứ ba, 26/05/2015 - 10:03

Trung Quốc: Cháy nhà dưỡng lão, 38 người chết
Trung Quốc: Cháy nhà dưỡng lão, 38 người chết

(Dân trí) - Tối 25/5, một vụ hỏa hoạn nghiêm trọng đã xảy ra tại một nhà dưỡng lão ở tỉnh Hà Nam của Trung Quốc, khiến 38 người thiệt mạng và 6 người khác bị thương, chính quyền địa phương cho biết.

Thứ ba, 26/05/2015 - 09:28

Australia đứng về Mỹ hay Trung Quốc nếu xảy ra xung đột ở Biển Đông?
Australia đứng về Mỹ hay Trung Quốc nếu xảy ra xung đột ở Biển Đông?

Quốc gia Châu Đại dương đang đứng giữa căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc trên Biển Đông và đã đến lúc phải lựa chọn nghiêng về bên nào.

Thứ ba, 26/05/2015 - 09:04

Philippines muốn Mỹ cam kết mạnh mẽ hơn trong tranh chấp Biển Đông
Philippines muốn Mỹ cam kết mạnh mẽ hơn trong tranh chấp Biển Đông

(Dân trí) - Philippines đang tìm kiếm cam kết mạnh mẽ hơn từ Mỹ nhằm trợ giúp đồng minh, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines ngày 25/5 cho hay, trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng hung hăng trong các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông.

Thứ ba, 26/05/2015 - 08:13

Nga bất ngờ tập trận không quân quy mô lớn
Nga bất ngờ tập trận không quân quy mô lớn

(Dân trí) - Khoảng 250 máy bay cùng 12.000 binh lính Nga ngày 25/5 đã bắt đầu cuộc tập trận không quân quy mô lớn tại quân khu miền trung, theo thông báo của Bộ Quốc phòng nước này.

Thứ ba, 26/05/2015 - 07:40

500 người chết vì nắng nóng ở Ấn Độ
500 người chết vì nắng nóng ở Ấn Độ

(Dân trí) - Ít nhất 500 người được cho là đã tử vong do đợt nắng nóng xảy ra trên diện rộng tại Ấn Độ, với nhiệt độ lên tới 48 độ C ở một số khu vực.

Thứ ba, 26/05/2015 - 07:22

Quân đội Nga sắp sở hữu chiến đấu cơ T-50 thế hệ mới
Quân đội Nga sắp sở hữu chiến đấu cơ T-50 thế hệ mới

(Dân trí) - Đại diện tập đoàn chuyên sản xuất vũ khí cho quân đội Nga ngày 25/5 tuyên bố mẫu máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm mang tên T-50 của Nga sử dụng những công nghệ tự động giúp nó giống như một "người máy" hơn là một chiếc máy bay.

Thứ ba, 26/05/2015 - 07:18

ĐÁNG QUAN TÂM
Chiến đấu cơ Mỹ hộ tống máy bay chở khách Pháp bị đe dọa
Chiến đấu cơ Mỹ hộ tống máy bay chở khách Pháp bị đe dọa

(Dân trí) - Hai máy bay chiến đấu của Mỹ đã hộ tống một máy bay chở khách của hãng hàng không Air France, Pháp đi thành phố New York sau khi chuyến bay này bị đe dọa nặc danh.

Thứ ba, 26/05/2015 - 06:56

[Video] Hố tử thần rộng 24m bất ngờ xuất hiện trên sân golf
[Video] Hố tử thần rộng 24m bất ngờ xuất hiện trên sân golf

Những nhân viên và người chơi tại sân golf Top Rock Golf Cours, gần thị trấn Branson, bang Missouri, Mỹ đã vô cùng bất ngờ khi thấy xuất hiện một cái hố khổng lồ.

Thứ ba, 26/05/2015 - 06:30

Malaysia phát hiện nhiều hố chôn tập thể
Malaysia phát hiện nhiều hố chôn tập thể

(Dân trí) - Cảnh sát Malaysia ngày 25/5 cho biết đã phát hiện thấy 28 trại tập trung nghi là nơi các đường dây buôn người tập kết người nhập cư ở khu vực biên giới của nước này với Thái Lan.

Thứ hai, 25/05/2015 - 11:00

Tàu hỏa trật đường ray, suýt rơi xuống sông
Tàu hỏa trật đường ray, suýt rơi xuống sông

Đầu kéo và 5 toa phía sau của một đoàn tàu chở khách ở Ấn Độ đã bị trật khỏi đường ray, lao ra ngoài thành cầu bảo vệ và suýt rơi xuống sông Champamati.

Thứ hai, 25/05/2015 - 10:30

Ba hướng triển khai của Hải quân Mỹ đối phó Trung Quốc trên Biển Đông
Ba hướng triển khai của Hải quân Mỹ đối phó Trung Quốc trên Biển Đông

(Dân trí) - Trong trường hợp căng thẳng tại Biển Đông leo thang thành xung đột vũ trang giữa Mỹ và Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI, Mỹ) cho rằng Washington có thể sẽ điều động các hạm đội hải quân từ nhiều nơi đến khu vực này thông qua 3 hướng chính.

Thứ hai, 25/05/2015 - 05:40

Phụ nữ Triều Tiên kiếm tiền giỏi hơn chồng
Phụ nữ Triều Tiên kiếm tiền giỏi hơn chồng

(Dân trí) - Trong một xã hội quân sự với nam giới chiếm ưu thế, phụ nữ Triều Tiên đang là người gánh vác kinh tế gia đình trong bối cảnh nước này đang hình thành một nền kinh tế dựa trên thị trường phi chính thức.

Thứ hai, 25/05/2015 - 05:15

Báo Trung Quốc cảnh báo chiến tranh với Mỹ trên Biển Đông
Báo Trung Quốc cảnh báo chiến tranh với Mỹ trên Biển Đông

(Dân trí) - Tờ thời báo Hoàn cầu của Trung Quốc ngày 25/5 cảnh báo nguy cơ chiến tranh với Mỹ trên Biển Đông là “không thể tránh khỏi”, nếu Washington còn yêu cầu Bắc Kinh ngừng xây dựng đảo nhân tạo. Đồng thời cảnh báo sẽ đáp trả nếu máy bay Mỹ xâm phạm khu vực 12 hải lý.

Thứ hai, 25/05/2015 - 05:14

Philippines sẽ điều máy bay quân sự bay qua khu vực Trung Quốc cấm
Philippines sẽ điều máy bay quân sự bay qua khu vực Trung Quốc cấm

(Dân trí) - Tổng thống Philippines Benigno Aquino ngày 25/5 tuyên bố, các máy bay thương mại và quân sự của nước này sẽ tiếp tục thực hiện các chuyến bay tại khu vực tranh chấp trên Biển Đông, bất chấp cảnh báo của Trung Quốc tại khu vực này.

Thứ hai, 25/05/2015 - 04:39

Kiến nghị Mỹ yêu cầu Trung Quốc ngừng ngay việc xây dựng ở Trường Sa
Kiến nghị Mỹ yêu cầu Trung Quốc ngừng ngay việc xây dựng ở Trường Sa

(Dân trí) - Một đơn kiến nghị đề nghị chính phủ Mỹ yêu cầu Trung Quốc ngừng ngay tức thì hoạt động cải tạo và xây dựng tại quần đảo Trường Sa đã được gửi tới lên chính quyền Mỹ thông qua trang WhiteHouse.gov.

Thứ hai, 25/05/2015 - 04:34

 Nga: "Siêu tăng" Armata bỏ xa phương Tây tới 20 năm
Nga: "Siêu tăng" Armata bỏ xa phương Tây tới 20 năm

(Dân trí) - Phó thủ tướng Nga Dmitry Rogozin cho rằng các quốc gia khác sẽ phải tốn nhiều tâm sức mới có thể đuổi kịp xe tăng thế hệ mới T-14 Armata của Nga. Ông nhận định nền công nghiệp chế tạo xe tăng của Nga đang đi trước các nước khác từ 15-20 năm.

Thứ hai, 25/05/2015 - 04:07

Gần 50 tàu chiến NATO tập trận gần căn cứ quân sự Nga
Gần 50 tàu chiến NATO tập trận gần căn cứ quân sự Nga

(Dân trí) - Một đội gồm 46 tàu chiến và tàu ngầm từ các nước NATO sẽ tập trận đổ bộ trong hai tuần ở vùng biển "ngoài khơi tỉnh Kaliningrad, nơi tập trung đáng kể lực lượng quân sự Nga". Trong khi đó, các nước Bắc Âu hôm nay khởi động cuộc tập trận không quân quy mô cực lớn.

Thứ hai, 25/05/2015 - 02:57

Động đất 5,6 độ richter rung chuyển Tokyo, tàu điện ngầm ngừng hoạt động
Động đất 5,6 độ richter rung chuyển Tokyo, tàu điện ngầm ngừng hoạt động

(Dân trí) - Một trận động đất mạnh 5,6 độ richter đã xảy ra vào trưa nay 25/5, làm rung chuyển thủ đô Nhật cùng các khu vực xung quanh. Hệ thống tàu điện ngầm của Tokyo đã phải tạm ngừng hoạt động nhưng may mắn, không có nguy cơ sóng thần.

Thứ hai, 25/05/2015 - 01:50