Việt Nam trong dòng chảy lao động tại châu Á

Khu vực châu Á – Thái Bình Dương, còn được gọi là vùng Đông Á, trong 40 năm qua đã phát triển năng động. Công nghiệp hóa lan tỏa từ Nhật Bản sang Hàn Quốc, Đài Loan, rồi đến Trung Quốc lục địa và nhiều nước ở ASEAN. Quá trình đó được thúc đẩy bởi sự di chuyển nhộn nhịp của tư bản, công nghệ và tri thức kinh doanh từ các nước đi trước đến các nước đi sau.
>>10 sự thật bất ngờ về người đàn ông giàu nhất Trung Quốc
>>Tạo cơ hội cho người lao động có việc làm tốt hơn
>>Tiếp thị thông qua người nổi tiếng

Những năm gần đây một yếu tố khác ngày càng nổi bật trên bức tranh sống động đó. Đó là lao động. Đây là yếu tố di chuyển từ nước đi sau đến nước đã phát triển, nghĩa là đi ngược dòng với tư bản, công nghệ và tri thức kinh doanh. Nhưng trong 40 năm qua cũng có hiện tượng một số nước xoay chuyển dòng chảy, từ vị trí của nước xuất sang nước nhập khẩu lao động.
Việt Nam trong dòng chảy lao động tại châu Á

Qua các hiện tượng này ta có thể thấy được trình độ phát triển của các nước, và đôi khi thấy được hình ảnh không mấy tốt đẹp của một số nước trên vũ đài quốc tế.

Tại Đông Á bắt đầu có hiện tượng xuất khẩu lao động từ thập niên 1970, chủ yếu là lao động nam từ Philippines, Thái Lan và Indonesia sang làm việc trong ngành xây dựng tại các nước Trung Đông, và lao động Việt Nam đi làm việc tại các nước Đông Âu. Sang thập niên 1980, lao động di chuyển trong nội bộ khu vực Đông Á bắt đầu tăng, lúc đầu chủ yếu là lao động nữ từ Indonesia, Philippines và Việt Nam di chuyển sang Đài Loan, Singapore và Thái Lan, sau đó đến Nhật và Hàn Quốc.

Vào thập niên 1980 và 1990, công việc chính của những lao động nữ này là giúp việc nhà, nhưng sau đó mở rộng sang các lĩnh vực khác như săn sóc người già, phục vụ trong các nhà hàng, v.v…

Năm 2012, Philippines xuất khẩu khoảng 1,8 triệu, Indonesia khoảng 19 vạn người. Việt Nam vào năm 2013 xuất khẩu độ 9 vạn lao động. So với Philippines và Indonesia, số lượng lao động xuất khẩu của Việt Nam ít hơn nhiều, một phần vì quy mô dân số nhỏ hơn. Nhưng đó là nói về lao động xuất khẩu đến toàn thế giới. Nếu chỉ kể những thị trường chính ở Á châu thì số lượng lao động đến từ Việt Nam, Indonesia và Thái Lan gần như tương đương.

Tại các nước phát triển ở Đông Á, cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh sang những ngành dùng nhiều tư bản, công nghệ và lao động trí thức, và chuyển sang nước ngoài (đầu tư trực tiếp) những ngành dùng nhiều lao động giản đơn. Tuy nhiên, những ngành dùng nhiều lao động giản đơn có quy mô khá lớn nên không thể chuyển hết ra nước ngoài, nhất là những lĩnh vực như xây dựng, nhà hàng và dịch vụ săn sóc người già vốn là những ngành không thể dịch chuyển sang nước khác.

Từ thập niên 1980, Nhật Bản ngày càng thiếu hụt lao động trong những lĩnh vực vừa kể nhưng không tích cực nhập khẩu do lo ngại an ninh xã hội không bảo đảm vì lao động giản đơn từ nước ngoài đến thường gặp trở ngại về ngôn ngữ và bất đồng về văn hóa. Nhật có chính sách chỉ nhận thực tập sinh (độ 155.000 người vào cuối năm 2013), là những người có trình độ văn hóa nhất định và từ đầu được các công ty Nhật bảo lãnh. Do chính sách này, vì tiềm năng cung và cầu khá lớn nên lao động giản đơn đến Nhật theo các kênh bất hợp pháp và không có tư cách cư trú hợp pháp.

Hàn Quốc cũng thiếu lao động giản đơn từ đầu thập niên 1990. Lúc đầu họ cũng hạn chế lao động nhập cư nhưng đến năm 2004 đã đưa ra chính sách tiếp nhận có tổ chức bằng cách phát hành thẻ cho phép làm việc đối với lao động nước ngoài theo hiệp định với nước xuất khẩu. Vào cuối năm 2012, tại Hàn Quốc có 600.000 lao động nước ngoài trong đó 550.000 là lao động giản đơn, phần lớn có xuất xứ từ Philippines và Việt Nam.

Đài Loan bắt đầu có chính sách tiếp nhận lao động nước ngoài từ năm 1989, lúc đầu giới hạn trong ngành xây dựng nhưng hiện nay phần lớn lao động nước ngoài làm việc trong các ngành chế tạo công nghiệp. Vào năm 2013 lao động giản đơn nước ngoài tại Đài Loan độ 490.000 người, phần lớn đến từ Indonesia và Việt Nam.

Trường hợp Thái Lan rất đặc biệt. Vào thập niên 1970, họ bắt đầu xuất khẩu lao động nhưng cuối thập niên 1990 – sau một thời gian phát triển nhanh – họ thiếu lao động nên xuất khẩu chấm dứt và chuyển sang nhập khẩu, chủ yếu từ Myanmar.

Như vậy, dòng chảy lao động tại vùng Đông Á có hai đặc tính. Một là, những nước thành công trong chiến lược phát triển kinh tế là những nơi ngày càng nhập khẩu nhiều lao động. Trong đó, một số nước có kinh nghiệm xuất khẩu lao động trong thời gian ngắn như Hàn Quốc và Thái Lan nhưng đã sớm chuyển vị trí sang nước nhập khẩu. Hai là, những nước đã xuất khẩu lao động từ rất sớm và hiện nay còn tiếp tục xuất khẩu với quy mô lớn là Philippines, Indonesia và Việt Nam.

Nhìn từ vị trí của người lao động xuất khẩu, ta có thể nêu một số điểm quan trọng. Thứ nhất, lao động giản đơn xuất khẩu sang các nước phát triển nhất là các nền kinh tế công nghiệp mới như Hàn Quốc, Đài Loan, thông thường làm việc trong những môi trường khó khăn, quyền lợi của người lao động thường bị xâm phạm vì phần lớn việc xuất nhập khẩu lao động không được tổ chức chu đáo, không có sự cam kết của xí nghiệp dùng lao động và sự giám sát của các cơ quan nước sở tại.

Thứ hai, vì là lao động giản đơn, trình độ học vấn, trình độ văn hóa của người đi lao động nước ngoài thấp nên khó thích nghi với điều kiện văn hóa, xã hội nước ngoài. Không ít người thất vọng với hoàn cảnh sống và làm việc ở xứ người, và có nhiều trường hợp phạm pháp xảy ra, gây ra hình ảnh xấu cho nước xuất khẩu lao động. Ngoài ra, cùng với điểm thứ nhất, lao động có trình độ văn hóa thấp thường dễ bị bóc lột tại xứ người.

Thứ ba, nước xuất khẩu lao động hầu hết là những nước không thành công trong các chiến lược phát triển kinh tế. Với trình độ văn hóa thấp, người dân các nước này không khỏi không lo âu khi rời xứ sở ra nước ngoài làm việc. Thành ra, nếu trong nước có công ăn việc làm, ít người muốn tham gia xuất khẩu lao động.

Thứ tư, cho đến nay, trong những nước xuất khẩu lao động chưa thấy nước nào đưa vấn đề này vào trong chiến lược phát triển kinh tế chung, trong đó lao động được đưa đi sẽ bảo đảm rèn luyện được tay nghề khi trở về, ngoại hối thu được sẽ được dùng một cách hiệu quả trong việc du nhập công nghệ, tư bản, v.v… và có kế hoạch chấm dứt xuất khẩu lao động trong tương lai.

Riêng về Việt Nam, không kể thời kỳ quan hệ mật thiết với các nước Đông Âu, xuất khẩu lao động tăng nhanh từ cuối thập niên 1990 và chủ yếu sang các nước Đông Á. Từ năm 2001, bình quân mỗi năm có 7 vạn (gần đây là 9 vạn) lao động được đưa đi ra nước ngoài. Báo chí đã phản ánh tình trạng khó khăn, nhiều trường hợp rất bi thảm, của người lao động đang làm việc ở nước ngoài.

Một nước xuất khẩu nhiều lao động giản đơn hầu hết, nếu không nói là tất cả, là những nước nghèo, và do đó hình ảnh của những nước này không mấy sáng sủa trên vũ đài thế giới. Có kế hoạch chấm dứt tình trạng này trong một thời gian càng ngắn càng tốt là trách nhiệm của những người lãnh đạo đất nước. Như đã nói ở trên, Hàn Quốc và Thái Lan đã thành công trong việc chuyển dịch vị trí từ nước xuất sang nước nhập khẩu lao động. Ngược lại, Philippines là nước điển hình tiếp tục xuất khẩu lao động và cũng là nước điển hình trì trệ về kinh tế.

Do tích cực đầu tư sang Việt Nam, hiện nay (tính đến cuối năm 2014) số người Hàn Quốc sinh sống tại nước ta lên tới hơn 15 vạn. Ngược lại, tại Hàn Quốc hiện nay (cuối năm 2012) có hơn 12 vạn người Việt Nam đang sinh sống, trong đó gần 26.000 người cư ngụ bất hợp pháp. Ngoài vài ngàn người là sinh viên du học, hầu hết người Việt tại Hàn Quốc là lao động giản đơn hoặc phụ nữ kết hôn với người bản xứ mà theo nhiều nguồn tin trong đó một số không nhỏ đi làm dâu xa vì lý do kinh tế.

Như vậy có sự tương phản trong quan hệ Việt – Hàn: người Hàn Quốc đến Việt Nam là để làm chủ trong khi người Việt Nam đến Hàn Quốc là để làm thuê. Người Việt làm thuê cảở xứ mình và xứ người. Vào giữa thập niên 1960, nếu so sánh Sài Gòn với Seoul, có lẽ không ai cho rằng Seoul phát triển hơn Sài Gòn. Bây giờ thì khác. Nhiều năm gần đây khi trò chuyện với những người có vị trí lãnh đạo ở Việt Nam, tôi thường đem quan hệ lao động giữa hai nước Việt và Hàn làm ví dụ để minh họa cho một tình trạng mà không một người Việt Nam nào không cảm thấy bức xúc.

Trách nhiệm của lãnh đạo chính trị là sớm chấm dứt một tình trạng liên quan đến thể diện quốc gia này. Năm 2015 là năm chẵn kỷ niệm nhiều sự kiện lịch sử. Nhiều người có trách nhiệm sẽ phát biểu về tương lai Việt Nam nhưng sẽ là một thiếu sót lớn nếu không đề cập đến việc thay đổi hình ảnh của Việt Nam trên vũ đài quốc tế về người lao động xuất khẩu.
Tokyo, trước thềm năm Ất Mùi 2015.
Theo Trần Văn Thọ/Báo Doanh nhân Sài Gòn
MỚI NHẤT
Nhân lực cho hội nhập
Nhân lực cho hội nhập

Cộng đồng kinh tế ASEAN mở ra nhiều cơ hội mới cho các doanh nghiệp về lực lượng lao động nhưng cũng đầy thách thức để giữ chân nhân tài

Thứ bảy, 28/02/2015 - 08:45

Channel VN tuyển dụng nhiều vị trí chủ chốt hấp dẫn
Channel VN tuyển dụng nhiều vị trí chủ chốt hấp dẫn

ChannelVN (trực thuộc VCCorp) là khối công nghệ nội dung cần tuyển lập trình PHP làm việc tại Tầng 21, Toà nhà Center Building - Hapulico Complex, Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.

Thứ bảy, 28/02/2015 - 08:38

Gần 1.000 doanh nghiệp ở Đồng Nai hoạt động trở lại sau Tết
Gần 1.000 doanh nghiệp ở Đồng Nai hoạt động trở lại sau Tết

Theo Liên đoàn lao động tỉnh Đồng Nai, đến ngày 27/2, tại Đồng Nai đã có gần 1.000 doanh nghiệp lớn hoạt động trở lại sau Tết Nguyên đán 2015. Tại các doanh nghiệp này, tỷ lệ công nhân vào làm đạt 98%.

Thứ bảy, 28/02/2015 - 08:32

Lúng túng trong chi trả trợ cấp thất nghiệp
Lúng túng trong chi trả trợ cấp thất nghiệp

Chi trả trợ cấp thất nghiệp (TCTN) cho NLĐ tham gia bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được quy định trong Luật Việc làm (có hiệu lực từ ngày 1.1.2015) có nhiều thay đổi so với những quy định trước đây. Nhưng đến nay, vẫn chưa có nghị định hướng dẫn cụ thể, nên việc chi trả TCTN cho NLĐ gặp nhiều lúng túng.

Thứ sáu, 27/02/2015 - 10:05

Doanh nghiệp treo biển tuyển dụng khắp nơi
Doanh nghiệp treo biển tuyển dụng khắp nơi

Dù nhiều công ty đã đi vào hoạt động sau Tết nhưng vẫn vắng số lượng công nhân chưa trở lại đầy đủ. Ngoài treo biển tuyển dụng, không ít công ty còn tổ chức đưa nhân viên ra tuyển lao động ngay ở ven đường.

Thứ sáu, 27/02/2015 - 09:38

21,5 triệu lao động giúp việc gia đình hưởng lợi từ bộ tiêu chuẩn nghề
21,5 triệu lao động giúp việc gia đình hưởng lợi từ bộ tiêu chuẩn nghề

(Dân trí) - Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), hơn 20 triệu lao động giúp việc gia đình tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương sẽ được hưởng lợi từ bộ Tiêu chuẩn năng lực mẫu của khu vực (RMCS) dành cho công việc giúp việc gia đình.

Thứ năm, 26/02/2015 - 11:19

Trần ai đòi lương
Trần ai đòi lương

Dù được tòa xử thắng kiện nhưng đến nay, công nhân ở các doanh nghiệp vắng chủ vẫn chưa được trả lương vì vướng thủ tục

Thứ năm, 26/02/2015 - 08:36

Lao động sau Tết: Vẫn còn “ngập” trong lễ hội
Lao động sau Tết: Vẫn còn “ngập” trong lễ hội

Đến 25.2, tại các KCN ở vùng kinh tế trọng điểm phía nam gần như đã đông đủ CN trở lại làm việc. Trong khi đó, các KCN ở miền Trung vẫn lưa thưa người trở lại công việc, còn miền Bắc thì vẫn chìm trong không khí lễ hội...

Thứ năm, 26/02/2015 - 08:20

Dự án muachung.vn (VCCorp) cần tuyển nhiều vị trí
Dự án muachung.vn (VCCorp) cần tuyển nhiều vị trí

MuaChung.vn là dự án thành viên của Công ty Cổ phần Truyền Thông Việt Nam, (VCCorp) chuyên cung cấp các sản phẩm/dịch vụ giảm giá hấp dẫn cho khách hàng thông qua mua hàng trực tuyến, quảng bá thương hiệu cho các nhà cung cấp.

Thứ năm, 26/02/2015 - 08:05

Lương tối thiểu vùng phải tăng từ 18- 19% mỗi năm
Lương tối thiểu vùng phải tăng từ 18- 19% mỗi năm

Việc làm này nhằm đảm bảo lộ trình đến năm 2017 lương tối thiểu có thể đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu của người lao động.

Thứ ba, 24/02/2015 - 10:38

Nuôi "sư phụ" dễ giàu
Nuôi "sư phụ" dễ giàu

Trong túp lều cạnh trại nuôi dê ở khu phố 3, phường Tân Đồng, thị xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước, ông Bùi Xuân Đẩu vẫn chưa quên những tháng ngày khốn khó của gia đình khi chân ướt chân ráo rời quê Nam Định vào vùng đất này tìm kế sinh nhai.

Chủ nhật, 22/02/2015 - 06:40

Giúp việc theo giờ đang “hot”
Giúp việc theo giờ đang “hot”

Không ít sinh viên hay phụ nữ mất sức lao động, có trình độ thấp chọn nghề giúp việc gia đình để kiếm thêm thu nhập

Chủ nhật, 22/02/2015 - 06:40

ĐÁNG QUAN TÂM
Hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN mang lợi ích cho du lịch
Hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN mang lợi ích cho du lịch

Năm 2015, Cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ chính thức ra đời với đặc trưng chung là thừa nhận lẫn nhau về văn bằng của người lao động, trong đó có nghề du lịch. Việt Nam hội nhập với Cộng đồng kinh tế ASEAN nên sẽ thực hiện Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau trong ASEAN về nghề du lịch (MRA-TP).

Thứ bảy, 21/02/2015 - 08:52

Cuối năm, hớt tóc, làm móng âm thầm hốt bạc
Cuối năm, hớt tóc, làm móng âm thầm hốt bạc

Không ồn ào như những loại hình kinh doanh, dịch vụ khác, những ngày cuối năm, các tiệm hớt tóc, làm đẹp từ thành thị đến nông thôn âm thầm hốt bạc do khách tăng theo cấp số nhân.

Thứ sáu, 20/02/2015 - 09:19

Tạo cơ hội cho người lao động có việc làm tốt hơn
Tạo cơ hội cho người lao động có việc làm tốt hơn

Đổi mới công tác dạy nghề, nâng cao năng suất lao động, tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động, nhất là thanh niên… là những mục tiêu được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hướng tới trong năm 2015.

Thứ năm, 19/02/2015 - 10:08

Lương bình quân của Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất ASEAN
Lương bình quân của Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất ASEAN

Lương bình quân của Việt Nam ở mức 3,8 triệu đồng/tháng (181 USD), chỉ cao hơn Lào, Campuchia nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với các nước còn lại trong ASEAN.

Thứ tư, 18/02/2015 - 08:19

Vui buồn nghề dát vàng
Vui buồn nghề dát vàng

Ít ai ngờ giữa một đô thị phồn hoa như Sài Gòn vẫn tồn tại những nghệ nhân gắn bó với nghề dát vàng.

Thứ ba, 17/02/2015 - 08:56

Việc làm Tết chờ người
Việc làm Tết chờ người

Ông Nguyễn Văn Sang, Phó Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp, dạy nghề và giới thiệu việc làm Thanh niên TP.HCM (Yes Center), cho biết:

Thứ ba, 17/02/2015 - 08:31

"Thân cò" lận đận bán hàng rong nơi bến xe những ngày giáp Tết
"Thân cò" lận đận bán hàng rong nơi bến xe những ngày giáp Tết

Chỉ còn vài ngày nữa là đến Tết Nguyên Đán, người người về quê đoàn tụ cùng gia đình, chuẩn bị tươm tấp nhà cửa để đón ngày lễ lớn nhất trong năm nhưng đâu đó vẫn còn những "thân cò" bám trụ lại mảnh đất thủ đô để mưu sinh kiếm chút tiền để trang trải cuộc sống gia đình.

Thứ hai, 16/02/2015 - 09:35

 Mang niềm vui đến mọi nhà
Mang niềm vui đến mọi nhà

Mang niềm vui đến mọi nhà Từ sáng sớm 15-2 (27 Tết) - ngày đầu tiên của chương trình "Xe ô tô miễn phí đưa công nhân lao động (CNLĐ) có hoàn cảnh khó khăn về quê đón Tết Ất Mùi", không khí tại 8 khu công nghiệp trên địa bàn Hà Nội sôi động trong nhiều cảm xúc.

Thứ hai, 16/02/2015 - 09:16

Cùng công nhân đón tết xa nhà
Cùng công nhân đón tết xa nhà

(Dân trí) - Sáng 26 Tết, Phóng viên Dân trí có mặt tại khu công nghiệp Vĩnh Lộc để tìm đến các phòng trọ của những người công nhân ở lại đón tết ở Sài Gòn.

Chủ nhật, 15/02/2015 - 08:22

Mưu sinh trong mưa rét ngày giáp Tết
Mưu sinh trong mưa rét ngày giáp Tết

Tiết trời giá rét kèm mưa phùn càng làm tăng thêm sự ảm đạm của đường phố Hà Nội dịp cuối năm. Tết Ất Mùi đã đến rất gần, nhưng vẫn còn nhiều người phải “chạy đua” với thời gian để kiếm thêm thu nhập cho một cái tết sum vầy.

Chủ nhật, 15/02/2015 - 06:46

"Kiêu" như dịch vụ dọn nhà đón Tết
"Kiêu" như dịch vụ dọn nhà đón Tết

Dịch vụ dọn nhà đang bước vào mùa cao điểm khi còn ít ngày nữa đến Tết Nguyên đán. Nhiều gia đình không nhanh tay đặt trước sẽ khó thuê được người, trong khi những người dọn dẹp có thể kiếm hàng triệu đồng mỗi ngày.

Chủ nhật, 15/02/2015 - 06:14

Kiếm hàng chục triệu đồng nhờ chùi lư đồng ngày Tết
Kiếm hàng chục triệu đồng nhờ chùi lư đồng ngày Tết

Dịp Tết, nhiều người có nhu cầu làm mới bộ lư đồng trên bàn thờ gia tiên để đón năm mới. Có cầu ắt có cung. Những ngày cận Tết, dịch vụ chùi lư đồng hút khách, đem về thu nhập hàng chục triệu đồng cho những người làm nghề này.

Chủ nhật, 15/02/2015 - 06:02