Hát bả trạo - lời cầu an trên biển ngày xuân

Dân trí Gắn liền với lễ hội cầu ngư của cư dân vùng duyên hải miền Trung trong những ngày đầu xuân, hát bả trạo từ một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian đã trở thành một nghi thức tâm linh trong lễ hội. Đây cũng là một trong những di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia được Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch công nhận.

Diễn xướng hát bả trạo trong lễ cầu ngư của người dân miền biển những ngày đầu năm mới

Hát bả trạo còn gọi là chèo bả trạo, hò hầu linh, hát bạn chèo đưa linh. Các vị cao niên ở các làng biển miền Trung giải thích bả nghĩa là nắm chắc, trạo nghĩa là mái chèo. Nắm chắc mái chèo giữa biển khơi là tâm nguyện của cư dân miền biển.

Nghệ thuật diễn xướng dân gian này gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông của người dân ở các làng chài vùng duyên hải Trung bộ. Trong đời sống tâm linh của người dân nơi đây, cá Ông quan trọng như một vị thần phù hộ, đem lại may mắn cho ngư dân đi biển được mưa thuận gió hoà, được mùa chài lưới. Trong những ngày đầu xuân, ngư dân tề tựu về lăng cá Ông tổ chức lễ hội cầu ngư trước chuyến biển đầu năm, cầu mong “Ông đem mồi dẫn cá sớm trưa, giúp người chài lưới dư thừa ấm no” (lời bài hát trạo của người dân biển ở Quảng Nam).

Hát bả trạo gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông và được diễn xướng trong lễ cầu ngư của người dân vùng duyên hải Trung bộ
Hát bả trạo gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông và được diễn xướng trong lễ cầu ngư của người dân vùng duyên hải Trung bộ

Một đội hát bả trạo có từ 12 - 18 con trạo chia làm hai bên, ở giữa đội hình là 3 người quan trọng: tổng mũi (tổng tiền) là người hát chính với cặp sanh (sinh) trên tay, mặc trang phục gần giống với diễn viên hát tuồng; tổng khoang (hay tổng thương, tổng khậu) là người lo việc hậu cần trên thuyền khi ra biển, có trang phục sặc sỡ, tay cầm cần câu và gàu tát nước, thường hát những câu hài hước, dí dỏm khi con trạo nghỉ ngơi; tổng lái đứng hàng giữa cuối cùng, tay cầm dầm chèo như các con trạo. Đội hát bả trạo vừa hát hò, vừa làm các động tác như chèo thuyền, tát nước nên gọi là diễn xướng.

Đội hát bả trạo mô phỏng công việc thường ngày của ngư dân trên thuyền khi ra khơi đánh cá
Đội hát bả trạo mô phỏng công việc thường ngày của ngư dân trên thuyền khi ra khơi đánh cá
Tổng mũi (tổng tiền) là người hát chính
Tổng mũi (tổng tiền) là người hát chính
Tổng khoang (tổng thương, tổng khậu) hát những câu hài hước, dí dỏm khi các con trạo nghỉ tay chèo
Tổng khoang (tổng thương, tổng khậu) hát những câu hài hước, dí dỏm khi các con trạo nghỉ tay chèo
Tổng lái đứng cuối cùng ở hàng giữa
Tổng lái đứng cuối cùng ở hàng giữa

Tuỳ từng địa phương có những lời bài hát bả trạo khác nhau, và được truyền miệng từ đời này sang đời khác từ cách đây ít nhất 200 năm nên không tránh khỏi “tam sao thất bản”. Lời bài hát thường do những người giỏi chữ xưa kia soạn thảo nên có những bản nhiều từ Hán Nôm; chẳng hạn như lời tán dương công đức cá Ông: “Lúc sinh tiền Ngài trú ngụ đại dương/ Khi tử hận ký thân nơi lục địa/ Người ngư nghiệp đền ơn đáp nghĩa/ Lúc hành thuyền, Ngài cải tử hoàn sinh

Nội dung hát bả trạo như đã nói trên, gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông, nên hướng đến ca ngợi công đức cá Ông; nguyện cầu một năm mưa thuận gió hoà, trời yên biển lặng, thuyền bè đầy ắp cá, tôm. Đồng thời, đội hát bả trạo diễn xướng mô phỏng đời sống sinh hoạt lao động của ngư dân những khi thong thả tay chèo cũng như khi sóng to gió lớn, sự tương trợ lẫn nhau của những người bạn thuyền. Lời bài hát bả trạo, nhất là lời của tổng khoang lúc con trạo nghỉ tay chèo thể hiện tinh thần lạc quan của ngư dân miền biển dù cuộc mưu sinh trên nhiều khó khăn, vất vả. Hình thức diễn xướng có cả hát nam, hát khách, tán, nói lối tương tự các loại hình nghệ thuật diễn xướng truyền thống ở miền Trung như hát tuồng, hát bội. Giọng điệu hát bả trạo thể hiện được cái chất “ ăn sóng nói gió” to rõ, chất phác của những người quanh năm ở biển cả.

Trải bao vật đổi sao dời, hát bả trạo - truyền thống dân gian miền biển - cũng từng có lúc tưởng chừng đã mai một. Song những năm gần đây, nhất là từ sau khi Bộ Văn háo - Thể thao và Du lịch chính thức công nhận loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian này là di sản văn hoá phi vật thể của quốc gia, hát bả trạo được bồi đắp thêm một mạch ngầm phục hồi mạnh mẽ hơn trong đời sống sinh hoạt, văn hoá của người dân miền biển từ Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, đến Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà. Hát bả trạo qua đó góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, gắn kết cộng đồng trong việc cùng nhau lưu giữ, dưỡng nuôi nét đẹp văn hoá truyền thống bản địa.

Tâm An

MỚI NHẤT
Cảm động chú chó trung thành “trở về” với chủ sau 11 năm ngóng đợi
Cảm động chú chó trung thành “trở về” với chủ sau 11 năm ngóng đợi

(Dân trí) - Chú chó trung thành Capitan đã vừa qua đời trong giấc ngủ bên ngôi mộ của chủ sau 11 năm chờ đợi cuộc đoàn tụ. Kể từ khi chủ của Capitan ra đi, chú chó đã nằm ngủ bên mộ chủ hàng đêm.

Thứ năm, 22/02/2018 - 04:09

Diễn viên Hoa Thuý kể lại giây phút hoảng loạn khi sang Nga đóng phim
Diễn viên Hoa Thuý kể lại giây phút hoảng loạn khi sang Nga đóng phim

(Dân trí) - Hoa Thuý là một gương mặt quen thuộc của khán giả truyền hình qua các phim: Cảnh sát hình sự, Chiều ngang qua phố cũ, Bi đừng sợ... Nữ diễn viên từng trải qua hai lần đò và đang có 3 con, 2 trai, một gái. Chị từng phải gác lại sự nghiệp đóng phim để chăm lo cho các con sau khi hôn nhân tan vỡ.

Thứ năm, 22/02/2018 - 04:07

Hà Nội lần đầu tổ chức bơi chải thuyền rồng tại hồ Tây
Hà Nội lần đầu tổ chức bơi chải thuyền rồng tại hồ Tây

(Dân trí) - Lễ hội bơi chải thuyền rồng Hà Nội mở rộng 2018 sẽ diễn ra từ 10h đến 15h ngày 24/2 (tức mùng 9 Tết) tại Hồ Tây. Lễ hội mở cửa miễn phí cho công chúng tham dự trong ngày diễn ra sự kiện.

Thứ năm, 22/02/2018 - 02:00

Không để tình trạng “chặt chém”, mê tín dị đoan… diễn ra tại chùa Hương
Không để tình trạng “chặt chém”, mê tín dị đoan… diễn ra tại chùa Hương

(Dân trí) - Cục Văn hoá cơ sở vừa có công văn đề nghị Sở VH-TT Hà Nội chỉ đạo, hướng dẫn BTC Lễ hội chùa Hương tiến hành kiểm tra, rà soát công tác tổ chức không để tình trạng "chặt chém", bài bạc, mê tín dị đoan... diễn ra trong những ngày lễ hội.

Thứ năm, 22/02/2018 - 12:13

Yêu cầu chủ trâu không giết mổ trâu chọi tại Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu
Yêu cầu chủ trâu không giết mổ trâu chọi tại Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu

(Dân trí) - Ngày 21/2, Cục Văn hóa cơ sở thuộc Bộ VHTT&DL đã có Công văn gửi Sở VHTT&DL Vĩnh Phúc đề nghị tăng cường giám sát, quản lý công tác tổ chức Lễ hội Chọi trâu xã Hải Lựu huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.

Thứ năm, 22/02/2018 - 09:25

Sự trùng hợp trong thành phố…
Sự trùng hợp trong thành phố…

(Dân trí) - 8 người cùng bước đi trên phố với cốc đồ uống trong tay; ở một giao lộ đầy những người cùng mang bóng bay; những con người cùng bước đi trên phố và ngáp cùng một lúc… Đó là những cảnh tượng nằm ở đâu đó giữa thực và ảo, giữa tưởng tượng và thực tế.

Thứ năm, 22/02/2018 - 07:55

Bài 1: Hộp đựng xá lị Phật duy nhất tìm thấy ở Việt Nam
Bài 1: Hộp đựng xá lị Phật duy nhất tìm thấy ở Việt Nam

(Dân trí) - Trong đợt xét công nhận bảo vật quốc gia năm 2017, Nghệ An vinh dự có 3 hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia. Đó là hiện vật Hộp đựng xá lị, Dao găm cán tượng rắn ngậm chân voi và Muôi cán tượng voi. Và chúng ta tìm hiểu vì sao 3 hiện vật đó lại được trở thành bảo vật quốc gia.

Thứ năm, 22/02/2018 - 02:00

Bộ Văn hoá yêu cầu siết chặt tình trạng rải tiền lẻ, đốt vàng mã vô tội vạ
Bộ Văn hoá yêu cầu siết chặt tình trạng rải tiền lẻ, đốt vàng mã vô tội vạ

(Dân trí) - Ngày 21/2, Cục Văn hóa cơ sở (Bộ VHTTDL) đã có công văn số 91/VHCS- QLHĐLH gửi các Sở VH-TT, Sở VHTT&DL về việc Tăng cường công tác quản lý và tổ chức lễ hội đầu năm 2018.

Thứ tư, 21/02/2018 - 08:51

Mùa màng bội thu nhờ… nữ diễn viên gợi cảm
Mùa màng bội thu nhờ… nữ diễn viên gợi cảm

(Dân trí) - Một người nông dân sau khi liên tục bị ăn cắp hoa màu đã nghĩ ra cách dùng ảnh nữ diễn viên gợi cảm thay… “bù nhìn canh ruộng”, kể từ đó, mùa màng của ông… bội thu.

Thứ tư, 21/02/2018 - 03:23

Điều ít biết về làng tranh nổi tiếng nhất xứ Đoài bị xoá sổ trong trận lụt Ất Mão
Điều ít biết về làng tranh nổi tiếng nhất xứ Đoài bị xoá sổ trong trận lụt Ất Mão

(Dân trí) - Xứ Đoài - Hà Tây cũ từng có một làng tranh nổi tiếng khắp vùng nhờ sự giao thoa độc đáo giữa tranh Đông Hồ với tranh Hàng Trống đó là tranh Kim Hoàng. Tuy nhiên, trận lụt năm Ất Mão (1915) đã cuốn sạch các ván in và nguyên liệu làm tranh khiến cho làng tranh bị xoá sổ một thời gian.

Thứ tư, 21/02/2018 - 03:18

Lý do Phi Nhung âm thầm chịu đựng tai tiếng trong suốt 26 năm
Lý do Phi Nhung âm thầm chịu đựng tai tiếng trong suốt 26 năm

(Dân trí) - Trong suốt 26 năm qua, Phi Nhung đã phải chịu bao điều tiếng nhưng cô vẫn nhất quyết không tiết lộ về người con đẻ ở Mỹ. Vậy vì sao nữ ca sĩ này lại làm thế?

Thứ tư, 21/02/2018 - 11:00

Hội chọi trâu Phú Thọ không được bán vé, thu tiền
Hội chọi trâu Phú Thọ không được bán vé, thu tiền

(Dân trí) - Ngày 20/2, Cục Văn hóa cơ sở (thuộc Bộ VH,TT&DL) đã có công văn hỏa tốc gửi Sở VH-TT&DL tỉnh Phú Thọ yêu cầu siết chặt công tác tổ chức đối với Hội Chọi trâu xã Phù Ninh (huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ).

Thứ tư, 21/02/2018 - 10:21

ĐÁNG QUAN TÂM
Clip “tình yêu không lời” khiến bạn không thể… ngừng khóc
Clip “tình yêu không lời” khiến bạn không thể… ngừng khóc

(Dân trí) - Đoạn clip dưới đây được ghi lại tại một hôn lễ. Cô dâu trong clip đã âm thầm học ngôn ngữ ký hiệu để trong lễ cưới có thể diễn đạt lời bài hát mà cô yêu thích cho vị hôn phu khiếm thính của mình.

Thứ tư, 21/02/2018 - 06:24

“Hoa mắt” với thiết kế quần jeans… nhiều cạp
“Hoa mắt” với thiết kế quần jeans… nhiều cạp

(Dân trí) - Một thương hiệu thời trang vừa tung ra mẫu quần jeans kỳ lạ khiến người đối diện, hay thậm chí chính người mặc, cũng bị hoa mắt, chóng mặt với tận… ba chiếc cạp.

Thứ tư, 21/02/2018 - 06:00

Xuân mới trên quê hương Nguyễn Du
Xuân mới trên quê hương Nguyễn Du

(Dân trí) - Trong dòng chảy văn học Việt Nam có một Đại thi hào không những làm rạng danh cho cả dòng họ, quê hương, đất nước mà còn khiến cả thế giới phải ngưỡng mộ tài năng của ông, đó là Danh nhân văn hóa thế giới - Nguyễn Du.

Thứ tư, 21/02/2018 - 05:00

Tưng bừng khai lễ chiến thắng Đèo Nhông - Dương Liễu
Tưng bừng khai lễ chiến thắng Đèo Nhông - Dương Liễu

(Dân trí) - Ngày 20/2 (mùng 5 Tết Mậu Tuất), đông đảo quần chúng nhân dân tập trung về khu Di tích lịch sử chiến thắng Đèo Nhông - Dương Liễu (huyện Phù Mỹ, Bình Định) dự lễ kỷ niệm 53 năm (1965-2018) chiến thắng Đèo Nhông - Dương Liễu.

Thứ tư, 21/02/2018 - 05:00

Liệu Trương Bá Chi có còn yêu Tạ Đình Phong?
Liệu Trương Bá Chi có còn yêu Tạ Đình Phong?

(Dân trí) - Đã 4 năm kể từ khi Tạ Đình Phong đến với Vương Phi, các trang tin giải trí xoay quanh giới sao Hoa ngữ tiếp tục đặt câu hỏi: Tại sao Đình Phong vẫn chưa chính thức tổ chức một hôn lễ với Vương Phi? Tại sao Bá Chi vẫn cứ mãi đi về lẻ bóng?

Thứ ba, 20/02/2018 - 05:24

Sôi nổi lễ hội đua thuyền truyền thống đầu năm mới tại Đắk Lắk
Sôi nổi lễ hội đua thuyền truyền thống đầu năm mới tại Đắk Lắk

(Dân trí) - Đã thành thông lệ, hằng năm cứ vào mùng 4 Tết tại Hồ Sen (thị trấn Buôn Trấp, huyện Krông Ana, Đắk Lắk) Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Đắk Lắk phối hợp với UBND huyện Krông Ana tổ chức Lễ hội đua thuyền truyền thống.

Thứ ba, 20/02/2018 - 05:20

Bí ẩn đôi rồng đá mất đầu ở Thành Nhà Hồ
Bí ẩn đôi rồng đá mất đầu ở Thành Nhà Hồ

(Dân trí) - Trải qua bao nhiêu thời gian, chuyện về đôi rồng đá mất đầu ở Thành Nhà Hồ (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) - Di sản văn hóa thế giới cho đến nay vẫn luôn là một bí ẩn chưa có lời giải.

Thứ ba, 20/02/2018 - 05:18

Cách “trở lại mặt đất” sau kỳ nghỉ lễ dài ngày
Cách “trở lại mặt đất” sau kỳ nghỉ lễ dài ngày

(Dân trí) - Sau khi kết thúc kỳ nghỉ lễ dài ngày với nhiều niềm vui, tiệc tùng và sự nghỉ ngơi thoải mái, thực tế cuộc sống với vòng quay thường nhật của trách nhiệm công việc và đời sống gia đình bắt đầu quay trở lại khiến nhiều người cảm thấy “oải”.

Thứ ba, 20/02/2018 - 05:17

Thú vị những màn đu tiên đầu xuân mới
Thú vị những màn đu tiên đầu xuân mới

(Dân trí) - Vào ngày mùng 2 Tết ở xã Điền Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế đã diễn ra lễ hội đu tiên đầy thú vị và hứng khởi cầu cho mưa thuận gió hòa trong năm mới.

Thứ ba, 20/02/2018 - 09:00

Tuột áo trên sân băng, nữ vận động viên nén nước mắt biểu diễn
Tuột áo trên sân băng, nữ vận động viên nén nước mắt biểu diễn

(Dân trí) - Nữ vận động viên trượt băng người Pháp đang tranh tài tại Olympic Mùa đông đã vừa gặp phải sự cố trang phục nghiêm trọng, khi chiếc áo của cô bất ngờ bị bật cúc trong lúc biểu diễn, nhưng vượt lên trên sự xấu hổ, ngại ngùng, cô gái đã nén nước mắt biểu diễn tiếp.

Thứ ba, 20/02/2018 - 08:09

Đảo Lý Sơn: Tưng bừng lễ hội đua thuyền tứ linh
Đảo Lý Sơn: Tưng bừng lễ hội đua thuyền tứ linh

(Dân trí) - Cứ đến mùng 4 Tết Nguyên đán, nhân dân đảo Lý Sơn lại tổ chức lễ tri ân các vị thần đã phù hộ cho dân làng bình an, sóng yên biển lặng. Đồng thời, tổ chức hội đua thuyền tứ linh để tưởng nhớ các vị tiền hiền đã có công khai khẩn, xây dựng cuộc sống lâu dài trên đảo.

Thứ ba, 20/02/2018 - 06:00

Những hình ảnh hài hước nhất của thời trang đầu năm 2018
Những hình ảnh hài hước nhất của thời trang đầu năm 2018

(Dân trí) - Mỗi khi một tuần lễ thời trang diễn ra, công chúng lại được dịp “cười đau ruột” với những ý tưởng thiết kế hài hước… không hiểu từ đâu ra.

Thứ ba, 20/02/2018 - 06:00