Làm rõ giá trị của lễ hội và di tích đền ông Hoàng Mười - Nghệ An

Dân trí Vừa qua tại Hà Nội đã diễn ra hội thảo “Giá trị lịch sử - văn hóa của di tích đền ông Hoàng Mười, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An”.

Mục đích của hội thảo là nhận diện những giá trị lịch sử, văn hóa quý giá của di tích và lễ hội đền ông Hoàng Mười góp phần bổ sung, hoàn thiện thêm những tư liệu nghiên cứu về tục thờ ông Hoàng Mười nói riêng, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam - Tứ phủ nói chung. Bên cạnh đó, tiến tới khai thác, phát huy, quảng bá những giá trị đặc sắc của di sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Toàn cảnh hội thảo về đền ông Hoàng Mười - Nghệ An vừa diễn ra ở Hà Nội. Ảnh: HH.
Toàn cảnh hội thảo về đền ông Hoàng Mười - Nghệ An vừa diễn ra ở Hà Nội. Ảnh: HH.

Hơn 30 tham luận tại hội thảo tập trung vào những chủ đề như: Nhận diện đầy đủ hơn về nhân vật thờ tự, làm rõ danh xưng, thân thế, hành trạng của ông Hoàng Mười; phân tích, đánh giá vai trò của vị Thánh trong đời sống văn hóa cộng đồng, mối quan hệ giữa việc phụng thờ ông Hoàng Mười với Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Khảo sát, nghiên cứu về những giá trị di sản văn hóa vật thể (kiến trúc, cảnh quan, các hiện vật, đồ thờ…) và phi vật thể (thân tích, truyền thuyết, nghi lễ, lễ hội…) gắn với di tích đền ông Hoàng Mười.

Đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích và lễ hội Đền ông Hoàng Mười trong đời sống đương đại, làm sao để vừa bảo tồn được giá trị tốt đẹp của văn hóa truyền thống, vừa phát huy khai thác để phát triển du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế, xã hội của địa phương.

Tham luận của ThS. Nguyễn Thị Duyên - Khoa Lịch sử, Đại học Vinh nhấn mạnh, đền ông Hoàng Mười tại làng Xuân Am, xã Hưng Thịnh, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An (còn được gọi là Mỏ Hạc Linh Từ hay Đền Xuân Am) được xây dựng vào thế kỉ 17, dưới thời hậu Lê. Tại đền còn lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật quý, đặc biệt là 21 đạo sắc, bản thần tích chữ Hán và hệ thống tượng pháp có giá trị lịch sử và thẩm mỹ cao. Hiện nay, đền có các công trình kiến trúc: tam quan, tắc môn, đài trung thiên, lầu cô, lầu cậu, sân đền, nhà khách, tòa Hạ điện, Trung điện, Thượng điện, khu vực miếu mộ.

Theo TS. Nguyễn Danh Ngà - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông Văn hóa dân tộc thì theo truyền thuyết dân gian, ông Hoàng Mười (còn gọi là ông Mười Nghệ An) là con của vua cha Bát Hải Động Đình, vốn là thiên quan trên Đế Đình, thần tiên trong chốn Đào Nguyên. Theo lệnh thiên đình, ông giáng trần để giúp dân, giúp nước. Cho đến nay có rất nhiều dị bản về thân thế của ông.

Theo nhân dân vùng Nghệ Tĩnh thì ông được hóa thân thành Lê Khôi, vị tướng tài, cháu ruột và là người theo Lê Lợi chinh chiến trong mười năm kháng chiến chống quân Minh, làm đến chức Khâm Sai Tiết Chế Thủy Lục Chư Dinh Hộ Vệ Thượng Tướng Quân triều Lê.

Đền ông Hoàng Mười ở Nghệ An. Ảnh: TL.
Đền ông Hoàng Mười ở Nghệ An. Ảnh: TL.

Lại có một dị bản khác cho rằng ông giáng xuống trần là Uy Minh Vương Lí Nhật Quang, con trai Vua Lý Thái Tổ, cai quản châu Nghệ An.

Nhưng sự tích được lưu truyền nhiều nhất có lẽ là câu chuyện ông Mười giáng sinh thành Nguyễn Xí, một tướng giỏi dưới thời Vua Lê Thái Tổ, có công giúp vua dẹp giặc Minh, sau được giao trấn giữ đất Nghệ An, Hà Tĩnh (cũng chính là nơi quê nhà).

Tại vùng đất xứ Nghệ, ông luôn một lòng chăm lo đến đời sống của nhân dân. Theo huyền tích dân gian, trong một lần đi thuyền trên sông, đến đoạn chân núi Hồng Lĩnh thì có đợt phong ba nổi lên, nhấn chìm thuyền của ông và ông đã hóa ngay trên sông Lam.

Trong khi mọi người đang thương tiếc cử hành tang lễ thì trời quang đãng, nổi áng mây vàng, bỗng thấy thi thể của ông nổi trên mặt nước nhẹ tựa như không, sắc mặt vẫn hồng hào tươi tắn như người đang nằm ngủ, khi vào đến bờ, đột nhiên đất xung quanh ùn ùn bao bọc, che lấy di quan của ông. Lúc đó trên trời bỗng nổi mây ngũ sắc, kết thành hình xích mã (có bản nói là xích điểu) và có các thiên binh thiên tướng xuống để rước ông về Trời.

Sau này khi hiển ứng, ông được giao cho trấn thủ đất Nghệ Tĩnh, ngự trong phủ Nghệ An. Nhân dân suy tôn ông là ông Hoàng Mười, không chỉ vì ông là con trai thứ mười của vua cha mà còn vì ông là người tài đức vẹn toàn, văn võ song toàn (“mười” mang ý nghĩa tròn đầy, viên mãn), không những ông xông pha chinh chiến nơi trận mạc, mà ông còn là người rất hào hoa phong nhã, giỏi thơ phú văn chương. Ngày ông giáng sinh 10/10 âm lịch được coi là ngày tiệc chính của ông. Vào ngày này, du khách thập phương nô nức đến chiêm bái cửa đền ông trải dài đến tận đôi bờ sông Lam, người ta dâng ông: cờ quạt bút sách... để cầu tài cầu lộc cũng là cầu mong cho con em được đỗ đạt khoa cử, thành tài để làm rạng danh tổ tông.

“Chúng tôi cho rằng, tất cả các truyền thuyết dân gian nói trên về Ông Hoàng Mười đều là những cách giải thích đượm chất huyền tích hóa một biểu tượng anh hùng xứ Nghệ, gắn với một nam thần tiêu biểu được dung nạp vào hệ thống Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam. Qua hàng trăm năm nay, biểu tượng này càng ngày càng được tôn sùng và phổ cập do sức sống và sự lan tỏa mãnh liệt của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ mà việc hầu đồng, hát văn là những hình thức phổ biến và có sức truyền cảm mạnh mẽ”, TS. Nguyễn Danh Ngà nhấn mạnh.

ThS. Nguyễn Thị Duyên lại cho rằng, với nhân dân làng Xuân Am, Hưng Thịnh, Hưng Nguyên - nơi có đền Hoàng Mười tọa lạc thì đức Hoàng Mười có khi lại hóa thân thành thành hoàng làng Nguyễn Duy Lạc. Người dân địa phương không thấy ông Hoàng Mười là con của vua cha Bát Hải Long Vương mà coi Hoàng Mười là một nhân vật của quê hương này, có công lao được dân làng thờ phụng và triều đình ban sắc.

Theo thần tích của thôn Xuân Am, tổng Đổ Yêm, phủ Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An còn lưu tại Viện nghiên cứu Hán Nôm đầu đề là “Tuấn sảng siêu loại hiển đức đại vương sự tích” có ghi: “Đại vương họ Nguyễn, tự là Duy Lạc. Ngài thích lược thao, giỏi võ nghệ, giúp vua Lê chúa Trịnh, giữ chức Đô chỉ huy sứ, được lệnh đi dẹp loạn ở vùng Thuận Quảng, lập được chiến công, được thăng Đô chỉ huy sứ phiêu kỵ tướng quân”.

Tượng ông Hoàng Mười được thờ tự ở nhiều ngôi đền trên khắp Việt Nam.
Tượng ông Hoàng Mười được thờ tự ở nhiều ngôi đền trên khắp Việt Nam.

Đền ông Hoàng Mười ở Hưng Thịnh được chọn ở vị trí gần các dòng sông: sông Vĩnh, sông Mộc, xa hơn là dòng Lam giang uốn quanh. Địa thế đó càng trở nên đắc địa vì tọa lạc nơi có hình tượng đầu một con Hạc khổng lồ do sông Mộc, sông Vĩnh tạo thành. Đầu Hạc đội Lam giang, mỏ chầu về Đồng Trụ Sơn. Ngôi đền càng thêm linh thiêng vì nằm trong vùng địa linh, nơi có núi Dũng Quyết, Phượng Hoàng - Trung Đô... gắn với sự nghiệp của người anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ thế kỉ XVIII. Phía nam ngôi đền là con đê 42 được lập từ thời Lý để bảo vệ các ngôi làng khu vực này, trong đó có làng Xuân Am.

Sau hội thảo, UBND huyện Hưng Nguyên sẽ xây dựng kế hoạch phối hợp kết nối di tích đền ông Hoàng Mười với những tài nguyên du lịch khác trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói chung và quần thể di tích Phượng Hoàng- Trung Đô với khu du lịch nghỉ dưỡng Cửa Lò, Cửa Hội… Đặc biệt, UBND huyện Hưng Nguyên cũng đề xuất UBND tỉnh trình Bộ VHTT&DL đề án công nhận đền ông Hoàng Mười là Di tích quốc gia.

Hà Tùng Long

MỚI NHẤT
Bãi đỗ xe cũng phải nộp tiền sử dụng tác phẩm âm nhạc
Bãi đỗ xe cũng phải nộp tiền sử dụng tác phẩm âm nhạc

(Dân trí) - Bảng giá tác quyền mà Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam đưa ra trên trang web của mình có biểu giá dành cho cả… bãi đỗ xe.

Thứ ba, 13/06/2017 - 10:25

Cú sốc và mảng tối sau việc “một bước thành sao”
Cú sốc và mảng tối sau việc “một bước thành sao”

(Dân trí) - Á quân của cuộc thi “Nhân tố bí ẩn” (Anh) - Jahmene Douglas - đã phải trải qua một cú sốc lớn và những hệ lụy tâm lý khó lường, khi bất ngờ từ một cậu thanh niên vô danh trở thành giọng ca thần tượng, được 15 triệu người lắng nghe mỗi tuần.

Thứ ba, 13/06/2017 - 08:19

Vợ chồng NSND Lan Hương - Đỗ Kỷ “kể” lại 39 năm ngọt ngào, hạnh phúc
Vợ chồng NSND Lan Hương - Đỗ Kỷ “kể” lại 39 năm ngọt ngào, hạnh phúc

(Dân trí) - NSND Lan Hương cùng chồng là NSƯT Đỗ Kỷ vừa có bộ ảnh tuyệt đẹp kể lại câu chuyện hạnh phúc trong 39 năm chung sống.

Thứ ba, 13/06/2017 - 07:59

Thêm 3 di tích trên địa bàn Hà Nội được xếp hạng
Thêm 3 di tích trên địa bàn Hà Nội được xếp hạng

(Dân trí) - UBND thành phố Hà Nội đã ban hành các Quyết định về việc xếp hạng thêm 3 di tích lịch sử trên địa bàn.

Thứ ba, 13/06/2017 - 06:00

Kinh ngạc những bức vẽ 3D sống động y như thật
Kinh ngạc những bức vẽ 3D sống động y như thật

(Dân trí) - Những bức vẽ dưới đây được thực hiện chỉ với giấy trắng và bút mực nhưng tạo ra được những hiệu ứng 3D phi thường, khiến hình vẽ nằm gọn trên trang giấy nhưng trông như thể sự vật đang từ trang giấy bước vào đời thực.

Thứ ba, 13/06/2017 - 02:00

Vũ công mặc sexy, nhảy phản cảm: Phạt công viên nước Đầm Sen 45 triệu đồng
Vũ công mặc sexy, nhảy phản cảm: Phạt công viên nước Đầm Sen 45 triệu đồng

(Dân trí) - Sở Văn hóa - Thể thao TPHCM đã đưa ra quyết định xử phạt Công viên nước Đầm Sen 45 triệu đồng vì đã có tiết mục nhảy múa phản cảm trước khán giả thiếu nhi gây phản ứng mạnh mẽ từ dư luận.

Thứ hai, 12/06/2017 - 08:59

Xem các nghệ nhân trình diễn kỹ thuật ươm tơ dệt lụa
Xem các nghệ nhân trình diễn kỹ thuật ươm tơ dệt lụa

(Dân trí) - Lễ khai mạc Festival Văn hóa tơ lụa - thổ cẩm Việt Nam - Châu Á 2017 đã diễn ra vào sáng 12/6 tại làng lụa Hội An. Tại đây, các nghệ nhân ở các làng lụa trong nước đã biểu diễn cho du khách xem kỹ thuật để tạo ra một tấm lụa.

Thứ hai, 12/06/2017 - 08:00

Cởi trần bán hàng và nhảy múa phản cảm ở công viên nước
Cởi trần bán hàng và nhảy múa phản cảm ở công viên nước

(Dân trí) - Nhân viên nam cởi trần bán hàng khoe cơ bắp; vũ công nữ mặc bikini nhảy múa phản cảm ở công viên nước. Đó là hai câu chuyện gây bức xúc dư luận tuần qua.

Thứ hai, 12/06/2017 - 03:42

Vì sao cát sê phim truyền hình tăng, diễn viên vẫn còn khó?
Vì sao cát sê phim truyền hình tăng, diễn viên vẫn còn khó?

(Dân trí) - Chuyện thù lao (cát sê) trả cho các diễn viên đóng phim truyền hình đến nay vẫn là một bài toán có nhiều đáp số. Dù đã có nhiều thay đổi so với 5 năm về trước nhưng đến nay nhiều diễn viên vẫn phải chua chát thừa nhận: “Thù lao đóng phim không đủ nuôi mình”.

Thứ hai, 12/06/2017 - 03:31

NTK Minh Hạnh: “Công nghệ làm cho lụa Việt bớt đỏng đảnh và trở nên thân thiện hơn”
NTK Minh Hạnh: “Công nghệ làm cho lụa Việt bớt đỏng đảnh và trở nên thân thiện hơn”

(Dân trí) - Tại Festival Văn hóa tơ lụa - thổ cẩm Việt Nam - Châu Á 2017 diễn ra tại Hội An sáng 12/6; trao đổi với PV Dân trí, nhà thiết kế (NTK) Minh Hạnh chia sẻ, lụa Việt đã bắt đầu khẳng định thương hiệu và người Việt đã dùng lụa nhiều hơn.

Thứ hai, 12/06/2017 - 03:17

Chiếc nhẫn Picasso làm cho người tình có giá 14 tỷ đồng
Chiếc nhẫn Picasso làm cho người tình có giá 14 tỷ đồng

(Dân trí) - Chiếc nhẫn được Picasso tự tay thực hiện để xoa dịu cơn giận của người tình.

Thứ hai, 12/06/2017 - 02:00

Lễ hội đâm trâu, chém lợn và sự thái quá niềm tin tín ngưỡng
Lễ hội đâm trâu, chém lợn và sự thái quá niềm tin tín ngưỡng

(Dân trí) - Lễ hội Ném Thượng (Bắc Ninh) không còn tổ chức chém lợn giữa sân đình; lễ hội Cầu Trâu (Phú Thọ) không còn nghi thức đập đầu trâu; lễ hội Đông Cuông (Yên Bái) bỏ tục treo cổ trâu… Đó là những thông tin được Bộ trưởng Văn hoá, Thể thao & Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện cập nhật.

Thứ hai, 12/06/2017 - 10:11

ĐÁNG QUAN TÂM
DJ huyền thoại Bert Bevans đến biểu diễn tại Hà Nội
DJ huyền thoại Bert Bevans đến biểu diễn tại Hà Nội

(Dân trí) - Bert Bevans, DJ huyền thoại của Studio 54 - thánh đường của nhiều ngôi sao Hollywood sẽ đến Hà Nội biểu diễn vào ngày 16/6 tới.

Thứ hai, 12/06/2017 - 09:00

Khai mạc Nhà Triển lãm Việt Nam tại EXPO 2017
Khai mạc Nhà Triển lãm Việt Nam tại EXPO 2017

(Dân trí) - Nhà Triển lãm Việt Nam tại EXPO 2017 Astana với chủ đề “Kết nối Truyền thống và Hiện đại - Năng lượng tương lai Việt Nam” vừa khai mạc tại Thủ đô Astana, Kazakhstan sẽ hướng đến mục tiêu cùng hợp tác, phát triển vì một tương lai bền vững và tốt đẹp hơn.

Thứ hai, 12/06/2017 - 08:06

Hát kém, Phi Thanh Vân “năn nỉ” khán giả bình chọn
Hát kém, Phi Thanh Vân “năn nỉ” khán giả bình chọn

(Dân trí) - Thể hiện ca khúc “Lý cây đa” trực tiếp trên sóng truyền hình, nữ diễn viên phim “Cô gái xấu xí” lộ rõ giọng hát yếu, hụt hơi khiến giám khảo và HLV nhí Công Quốc lo lắng.

Thứ hai, 12/06/2017 - 08:00

Sửng sốt trước những vẻ đẹp “bền vững với thời gian”
Sửng sốt trước những vẻ đẹp “bền vững với thời gian”

(Dân trí) - Những người mẫu từng xuất hiện trên trang bìa tạp chí dành cho nam giới - Playboy - đã được mời xuất hiện trở lại trong loạt hình ảnh “ngày ấy - bây giờ” với mục đích tôn vinh vẻ đẹp của phụ nữ ở mọi lứa tuổi.

Thứ hai, 12/06/2017 - 07:46

Khai mạc Festival Tơ lụa thổ cẩm Việt Nam - Châu Á 2017
Khai mạc Festival Tơ lụa thổ cẩm Việt Nam - Châu Á 2017

(Dân trí) - Sáng 12/6, tại làng lụa Hội An (TP Hội An, Quảng Nam), Festival Văn hóa tơ lụa - thổ cẩm Việt Nam - Châu Á 2017 đã khai mạc với sự tham dự của 7 nước Châu Á và 12 làng nghề tơ lụa, thổ cẩm Việt Nam. Đây là một trong những hoạt động trong khuôn khổ Festival Di sản Quảng Nam lần thứ VI 2017.

Thứ hai, 12/06/2017 - 06:32

Triển lãm tranh "Hương Sắc Việt Nam" tại Romania
Triển lãm tranh "Hương Sắc Việt Nam" tại Romania

(Dân trí) - Triển lãm tranh "Hương Sắc Việt Nam" do Văn Dương Thành diễn ra tại bảo tàng quốc gia “Village Museum”, Bucharest, Romania - 8/6-2/7/2017. 40 bức tranh với nhiều khổ lớn nhỏ trưng bày tại phòng triển lãm của bảo tàng được họa sĩ Văn Dương Thành vẽ trong 5 năm qua.

Thứ hai, 12/06/2017 - 12:00

Nhớ về phim “Mẹ chồng tôi” từng lấy nước mắt của khán giả 23 năm về trước
Nhớ về phim “Mẹ chồng tôi” từng lấy nước mắt của khán giả 23 năm về trước

(Dân trí) - Bộ phim “Sống chung với mẹ chồng” dù sắp đi đến hồi kết nhưng vẫn không ngớt tạo nên những tranh luận gay gắt trên các diễn đàn, mạng xã hội. Trong những lời tranh luận, nhiều khán giả nhắc đến bộ phim “Mẹ chồng tôi” từng lấy đi nhiều nước mắt của khán giả 23 năm về trước.

Chủ nhật, 11/06/2017 - 02:00

Mê mẩn trước vẻ đẹp của “khu phố ổ chuột”
Mê mẩn trước vẻ đẹp của “khu phố ổ chuột”

(Dân trí) - “Khu phố ổ chuột” này có thể được hiểu theo đúng nghĩa đen, đó là một khu nhà xinh xắn, được thực hiện cầu kỳ, tinh xảo tới từng chi tiết, để phục vụ cho những chú chuột hamster - chủ nhân của khu phố.

Chủ nhật, 11/06/2017 - 09:15

“Cậu bé mê hát rock” khiến khán giả bật cười vì đối đáp hài hước
“Cậu bé mê hát rock” khiến khán giả bật cười vì đối đáp hài hước

(Dân trí) - “Cậu bé mê rock” Minh Chiến hay còn gọi là “Quang Linh phiên bản lười uống sữa” khiến giám khảo thích thú, cười lăn trước màn đối đáp hài hước với ca sĩ Võ Minh Lâm khi thể hiện ca khúc “Yêu em gái miền Tây”.

Chủ nhật, 11/06/2017 - 09:06

Tuổi già đãng trí trở thành đặc sản của “nhà hàng mang nhầm món”
Tuổi già đãng trí trở thành đặc sản của “nhà hàng mang nhầm món”

(Dân trí) - “Nhà hàng mang nhầm món” chuyên tuyển dụng nhân viên là những cụ già bị chứng mất trí nhớ. Thực khách cứ việc gọi món, nhưng việc họ được phục vụ món gì lại là một… ẩn số.

Chủ nhật, 11/06/2017 - 06:00

Nghệ sĩ lên tiếng về bất cập trong quy định về thời hạn giấy phép biểu diễn
Nghệ sĩ lên tiếng về bất cập trong quy định về thời hạn giấy phép biểu diễn

(Dân trí) - “Rất nhiều tác phẩm tồn tại trong rất nhiều năm mà vẫn giữ nguyên giá trị. Không chỉ ở Việt Nam mà cả thế giới cũng như vậy. Thành ra chuyện bây giờ đặt ra lệ “mỗi năm phải cấp giấy phép một lần - một lần”, tôi cảm thấy nó “hạ thấp tác phẩm” dữ lắm”, NSƯT Kim Xuân cho biết.

Chủ nhật, 11/06/2017 - 05:28

Ngắm quê hương - con người Nam Trung Bộ - Tây Nguyên qua ảnh
Ngắm quê hương - con người Nam Trung Bộ - Tây Nguyên qua ảnh

(Dân trí) - Trong khuôn khổ Festival Biển Nha Trang - Khánh Hòa 2017 (10-13/6), đã diễn ra triển lãm ảnh nghệ thuật: “Quê hương - con người vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”.

Chủ nhật, 11/06/2017 - 02:00