Lặng lẽ níu giữ hồn Tết Huế qua tục đánh bài chòi-bài tới

Dân trí Nhắc đến những trò chơi dân gian ngày Tết, chúng ta không thể bỏ qua tập tục đánh bài chòi – bài tới. Tuy nhiên, trải qua bao thăng trầm của thời gian, nghề làm bài tới có nguy cơ thất truyền nếu không có bàn tay của nghệ nhân tâm huyết níu giữ.

50 năm gắn bó với con bài tới

Chúng tôi đến nhà bà Ngô Thị Nguyệt tại làng Địa Linh (xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế) vào cái không khí hối hả của ngày giáp Tết, cũng là lúc bà đang hoàn thành nốt những lá bài cuối cùng để kịp giao cho đầu mối ở chợ Đông Ba.

Được gia đình truyền nghề cho từ năm 14 tuổi, cho đến nay đã gần 50 năm bà Nguyệt gắn bó với những quân bài mang nét đẹp dân gian này. Quan sát bàn tay tài hoa thoăn thoắt từ việc dán giấy, in mộc bản cho đến cắt rời từng quân bài khiến chúng tôi không dễ dàng nhận ra cái tuổi đã ngoài lục tuần của bà.

Để làm được một quân bài tới phải trải qua nhiều công đoạn khác nhau, ban đầu những bản giấy in (chứa được 15 con bài) được cắt nhỏ cho khớp với mộc bản, dùng mực xạ đổ vào mộc bản rồi tra giấy vào khuôn. Sau một phút thì mang giấy ra phơi khô để hình in được hiện lên rõ nét. Mặt sau của quân bài được dán giấy họa tiết đỏ để trang trí.

Bà Ngô Thị Nguyệt những ngày cận Tết đang cần mẫn cắt từng quân bài sau khi bài đã đem đi phơi khô

Bà Ngô Thị Nguyệt những ngày cận Tết đang cần mẫn cắt từng quân bài sau khi bài đã đem đi phơi khô

Cách làm thủ công này có năng suất không cao, tốn nhiều công sức, do đó mà bà Nguyệt đã mày mò cải thiện phương pháp mới. Thay vì in trên mộc bản, bà Nguyệt cho in trên phim dựa trên những ký tự có sẵn trên bản gỗ, chỉ cần đặt giấy lên bản phim rồi quẹt mực vào là có ngay một quân bài. Nhờ có cách làm mới, nên mỗi ngày bà Nguyệt có thể làm được 100 bộ (mỗi bộ bài tới có 60 con).

Trước đây, làng Địa Linh, xã Hương Vinh rất nổi tiếng với nghề làm bài tới, nhưng thời gian qua đi, nhà nhà lần lượt bỏ nghề vì không thu được lợi nhuận. “Mỗi bộ bài tới chỉ có giá 3 nghìn đồng mà đòi hỏi rất nhiều công sức nên không ai muốn giữ nghề nữa!” – bà Nguyệt tâm sự.

Mộc bản xưa dùng để in quân bài tới ở nhà bà Nguyệt

Mộc bản xưa dùng để in quân bài tới ở nhà bà Nguyệt

“Ước chi ai cũng biết đánh bài tới”      

Thấy chúng tôi ngây ngô hỏi nhau những hình thù kì lạ được in trên quân bài cũng như cách chơi, bà Nguyệt mỉm cười hiền hậu: “Giới trẻ các cháu giờ đây có quá ít cơ hội để tiếp xúc với văn hóa dân gian nên không biết đến bài tới cũng là điều dễ hiểu”.

Tập tục đánh bài chòi (sử dụng quân bài tới) trong Tết xưa quê Việt là một trong những hoạt động văn hóa cộng đồng đầy giá trị mà không mang nặng tính đỏ đen, cờ bạc. Thông qua trò chơi bài chòi, bà con được nghe những câu hát ý nghĩa về quê hương, đất nước được lưu truyền trong dân gian. Bên cạnh đó là được gặp gỡ, giao lưu với nhau giữa những người trong đội chơi, có những phần thưởng may mắn để mang đến niềm vui ngày đầu xuân.

Mộc bản xưa dùng để in quân bài tới ở nhà bà Nguyệt

Hội đánh bài tới ngồi trong những chòi tranh ở cầu ngói Thanh Toàn (Huế) ngày đầu xuân - nên dân gian hay gọi kiểu chơi bài tới này là bài chòi (ảnh: Hoàng Diệu)

Giờ đây, chỉ khi có Festival Huế tôn vinh những giá trị xưa cũ, hay Tết Việt ở những làng quê xa thì bài chòi lại có cơ hội tái xuất. Những ngày khác trong năm, ít ai quan tâm và chơi loại bài này. “Ước chi ai cũng biết đánh bài tới để nghề này không bị thất truyền” – bà Nguyệt trăn trở.

Được biết gia đình bà Nguyệt trải qua 3 đời đều gắn với nghề làm bài tới, cho đến nay các con của bà đều đã được bà truyền nghề. Tuy nhiên vì không có được lợi nhuận nhiều nên những người con đều có những công việc riêng có thu nhập ổn định hơn, chỉ làm bài tới lúc rảnh rang nên rất khó có thể gắn bó với nghề gia truyền.

Một bộ bài tới được gia công hoàn chỉnh

Một bộ bài tới được gia công hoàn chỉnh

Anh Tịnh, con trai bà Nguyệt cho biết : “Ba anh em tôi sẽ cố gắng theo nghề gia truyền của gia đình, có khó cũng cố. Đời mẹ tôi đã là đời thứ ba, chúng tôi sẽ cố gắng để có thêm đời thứ tư, đời thứ năm sau này”.

Trong thời gian tới, gia đình sẽ cải thiện chất lượng quân bài qua việc thay đổi chất liệu in ấn bằng giấy lụa để đảm bảo tính thẩm mỹ cao. Mong rằng, tập tục đánh bài chòi hay nghề làm bài tới sẽ được lưu giữ và phổ biến hơn để đáp lại những cố gắng và nỗ lực của gia đình nghệ nhân này.

Những hình thù lạ mắt nhưng đầy hồn xưa trong dịp tết khi ta chơi bài tới

Những hình thù lạ mắt nhưng đầy hồn xưa trong dịp tết khi ta chơi bài tới
Những hình thù lạ mắt nhưng đầy hồn xưa trong dịp tết khi ta chơi bài tới

Quá ít nhà tại Huế làm bài tới gợi nhớ Tết xưa như ở nhà bà Nguyệt làng Địa Linh. Dù đã có rất nhiều thú vui với tết nay, nhưng nét cổ truyền của cha ông phải cần được lưu giữ mãi để thế hệ trẻ không bị mất gốc


Thành Nhân – Đại Dương

MỚI NHẤT
Các nước Châu Á đón Giao thừa, chào năm Ất Mùi
Các nước Châu Á đón Giao thừa, chào năm Ất Mùi

(Dân trí) - Năm mới Ất Mùi đã gõ cửa một số nước ở Châu Á. Đầu tiên là đất nước Hàn Quốc, vào lúc 10h (theo giờ Việt Nam), tiếp đó là Trung Quốc, Philippines, Singapore... và Việt Nam đã vừa bước qua thời khắc giao thừa ngọt ngào.

Thứ tư, 18/02/2015 - 08:10

Yêu phải nàng lắm chiêu
Yêu phải nàng lắm chiêu

(Dân trí) - Một câu chuyện tình đầy hài hước và lãng mạn theo đúng “kịch bản” của các nhà làm phim Hàn Quốc.

Thứ tư, 18/02/2015 - 03:55

50 sắc thái
50 sắc thái

(Dân trí) - “50 sắc thái ” sẽ là bộ phim dành cho ngày Lễ tình nhân 14/2 sắp tới.

Thứ tư, 18/02/2015 - 03:54

Sự thật về cuộc sống hôn nhân của John Lennon được hé lộ
Sự thật về cuộc sống hôn nhân của John Lennon được hé lộ

(Dân trí) - Một bộ hồ sơ chưa từng công bố trước đây, ghi lại chi tiết cuộc ly hôn của thành viên ban nhạc The Beatles - danh ca John Lennon và người vợ đầu đã được hé lộ sau gần 50 năm nằm trong vòng bí mật.

Thứ tư, 18/02/2015 - 02:33

Mật vụ Kingsman
Mật vụ Kingsman

(Dân trí) - Được xây dựng dựa trên cuốn truyện tranh nổi tiếng, Mật vụ Kingsman xoay quanh câu chuyện về một tổ chức điệp viên hoạt động bí mật đang trong quá trình tuyển mộ một đứa trẻ đường phố để đào tạo thành gián điệp.

Thứ tư, 18/02/2015 - 02:18

Thiên sứ tử thần
Thiên sứ tử thần

(Dân trí) - Bộ phim được xây dựng dựa trên cuốn tiểu thuyết nổi tiếng và một vở kịch ăn khách, “The Woman In Black”

Thứ tư, 18/02/2015 - 02:02

BTV Hoài Anh thích cái lạnh của đêm giao thừa xứ Bắc
BTV Hoài Anh thích cái lạnh của đêm giao thừa xứ Bắc

(Dân trí) - Lập gia đình và làm dâu xứ Bắc, những cái Tết giá lạnh dần trở thành niềm yêu thích, thú vị đặc biệt đối với BTV Hoài Anh.

Thứ tư, 18/02/2015 - 11:45

5 đặc sản “tiến vua” ngày Tết
5 đặc sản “tiến vua” ngày Tết

(Dân trí) - Bánh gai làng Mía, bánh răng bừa làng Trung Lập, phi Cầu Sài, mắm tép Hà Yên…xưa kia đều là những sản vật được người dân xứ Thanh dâng lên tiến vua. Những món ăn này trong ngày Tết trở thành đặc sản của những vùng quê.

Thứ tư, 18/02/2015 - 10:20

Khi nam giới làm việc nhà và câu chuyện bình đẳng giới ở Yên Bái
Khi nam giới làm việc nhà và câu chuyện bình đẳng giới ở Yên Bái

26 người đàn ông xuất hiện trong bộ ảnh triển lãm Dự án “Nâng cao nhận thức và kỹ năng thực hành bình đẳng giới dành cho nam giới và gia đình”, trên tất thảy, ở họ luôn ánh lên niềm hạnh phúc của trái tim nồng ấm yêu thương.

Thứ tư, 18/02/2015 - 08:43

Nha Trang: 100 tác phẩm ca ngợi “Nét đẹp xứ Trầm Hương”
Nha Trang: 100 tác phẩm ca ngợi “Nét đẹp xứ Trầm Hương”

(Dân trí) - Ngày 17/2 (nhằm ngày 29 tháng Chạp), tại công viên bờ biển Nha Trang, Sở Văn hóa Thể thao & Du lịch tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức triển lãm ảnh: “Nét đẹp xứ Trầm Hương” chào xuân Ất Mùi 2015.

Thứ tư, 18/02/2015 - 08:07

Hình ảnh loài Dê trong hội họa
Hình ảnh loài Dê trong hội họa

(Dân trí) - Loài dê đã xuất hiện trong rất nhiều các tác phẩm hội họa của phương Đông và phương Tây với nhiều sắc thái khác nhau, phản ánh những quan niệm văn hóa khác nhau.

Thứ tư, 18/02/2015 - 02:35

Lý Hùng: Vợ tôi phải dễ thương, thông minh, chung thủy!
Lý Hùng: Vợ tôi phải dễ thương, thông minh, chung thủy!

Cùng thời với các ngôi sao màn bạc như: Lê Tuấn Anh, Lê Công Tuấn Anh, Diễm Hương, Việt Trinh, Y Phụng... nam tài tử Lý Hùng là người duy nhất còn tiếp tục với nghiệp diễn. Sinh trưởng trong một gia đình nổi tiếng, thừa hưởng từ người cha là nghệ sĩ-võ sư lừng danh Lý Huỳnh niềm đam mê nghệ thuật cháy bỏng. Đầu năm mới, nam tài tử đã có những chia sẻ chân thành về cuộc sống riêng.

Thứ ba, 17/02/2015 - 03:41

ĐÁNG QUAN TÂM
Sách xưa, sách nổi... ấn tượng tại Đường sách Xuân Ất Mùi
Sách xưa, sách nổi... ấn tượng tại Đường sách Xuân Ất Mùi

(Dân trí) - Trong số hàng ngàn những quyển sách được trưng bày tại Đường sách Xuân Ất Mùi 2015 năm nay, các quyển sách xưa, tài liệu cổ và cả những quyển sách chữ nổi dành cho người khiếm thị vẫn rất thu hút khách tham quan ở các gian hàng.

Thứ ba, 17/02/2015 - 01:23

Hoa hậu Ngọc Anh xúc động trao quà cho bệnh nhân ung thư
Hoa hậu Ngọc Anh xúc động trao quà cho bệnh nhân ung thư

(Dân trí) - Hoa hậu các dân tộc Việt Nam 2013 xúc động nghẹn ngào khi trao quà cho các bệnh nhi, bệnh nhân nặng của Viện Huyết học và truyền máu Trung ương…

Thứ ba, 17/02/2015 - 11:40

Chí Trung cùng vợ con đón Tết ở Bali
Chí Trung cùng vợ con đón Tết ở Bali

(Dân trí) - Chí Trung chia sẻ, 5 ngày đầu tiên của năm mới Ất Mùi anh sẽ đưa vợ con sang Bali (Indonesia) nghỉ ngơi, đón năm mới.

Thứ ba, 17/02/2015 - 11:19

Đi tìm vẻ đẹp Thổ cẩm Zèng
Đi tìm vẻ đẹp Thổ cẩm Zèng

(Dân trí) - Chúng tôi gồm các nhà thiết kế từ Hà Nội, TPHCM, đến Huế để cùng đồng hành trong chuyến hành trình tìm hiểu loại chất liệu mới - thổ cẩm dệt Zèng...

Thứ ba, 17/02/2015 - 10:22

Vở kịch “Miss Saigon” giành “cơn mưa giải” tại London
Vở kịch “Miss Saigon” giành “cơn mưa giải” tại London

(Dân trí) - Giải thưởng do khán giả bình chọn dành cho các tác phẩm sân khấu xuất sắc nhất của Anh - WhatsOnStage - vừa chứng kiến “cơn mưa giải” của vở “Miss Saigon” khi vở diễn này giành về 9 giải từ 12 đề cử. Thành công lớn này đã “gây choáng” với cả báo giới Anh.

Thứ ba, 17/02/2015 - 09:08

Liveshow Chế Linh không bị đình chỉ tại Quy Nhơn
Liveshow Chế Linh không bị đình chỉ tại Quy Nhơn

(Dân trí) - Trước thông tin cho rằng “chương trình Chế Linh tại Quy Nhơn, Bình Định bị đình chỉ biểu diễn” khiến nam danh ca Chế Linh cũng như đơn vị tổ chức bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự.

Thứ ba, 17/02/2015 - 08:50

Lễ hội hóa trang lớn nhất thế giới vẫn rầm rộ bất chấp mưa bão
Lễ hội hóa trang lớn nhất thế giới vẫn rầm rộ bất chấp mưa bão

(Dân trí) - Thời tiết mưa lớn kèm sấm chớp đã không thể ngăn cản bữa tiệc rực rỡ sắc màu của lễ hội hóa trang Carnival Brazil, mở màn tối 15/2 theo giờ địa phương, với những màn diễu hành vô cùng ấn tượng của các trường dạy samba nổi tiếng nhất.

Thứ ba, 17/02/2015 - 08:40

Nghệ sỹ hài Quang Thắng: “Thánh nhân đãi kẻ khù khờ"
Nghệ sỹ hài Quang Thắng: “Thánh nhân đãi kẻ khù khờ"

Nói về mình, nghệ sỹ hài Quang Thắng chia sẻ: “Con người tôi quê mùa, chỉ có cái nhiệt thành, tuyệt đối không làm hàng được. Dù không phải ‘ông hoàng’ chiếu hài đất Bắc, nhưng nếu ngã xuống sẽ có rất nhiều người đưa tay ra đỡ lấy Thắng ‘vẹo’ này …”

Thứ ba, 17/02/2015 - 06:18

Câu đố của người Bahnar Tây Nguyên
Câu đố của người Bahnar Tây Nguyên

Người Bahnar Tây Nguyên chủ yếu cư trú tại hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum. Trong kho tàng văn hóa dân gian phong phú của tộc người này, sinh hoạt đố giữ một vị trí quan trọng, cùng với sử thi, truyện cổ, ca dao, dân ca...

Thứ ba, 17/02/2015 - 06:14

Nghệ sĩ Chí Tài một mình “chạy đua” với Tết
Nghệ sĩ Chí Tài một mình “chạy đua” với Tết

(Dân trí) - Hai vợ chồng ở cách xa nhau, Tết này một mình, nghệ sĩ hài Chí Tài mải mê chạy “sô”.

Thứ ba, 17/02/2015 - 03:04

Nhìn lại một năm qua những bức ảnh đoạt giải Ảnh Báo chí Thế giới
Nhìn lại một năm qua những bức ảnh đoạt giải Ảnh Báo chí Thế giới

(Dân trí) - Giải Ảnh Báo chí Thế giới luôn đồng hành cùng với những biến động trong mọi mặt đời sống của người dân trên khắp thế giới. Trong một ngày cuối năm, hãy cùng nhìn lại những buồn vui đã diễn ra trong năm qua những bức ảnh đoạt giải.

Thứ ba, 17/02/2015 - 02:58

Ca nương Phạm Thị Huệ chúc Tết các “báu vật” nghệ thuật dân gian
Ca nương Phạm Thị Huệ chúc Tết các “báu vật” nghệ thuật dân gian

(Dân trí) - Ca nương Phạm Thị Huệ cùng với Á hậu Trà Ngọc Hằng đã có chuyến đi ý nghĩa đến chúc Tết từng gia đình những “báu vật” của nghệ thuật dân gian miền Bắc.

Thứ ba, 17/02/2015 - 02:10