Nhà thơ Bùi Hoàng Tám: Lần đầu vượt Thái Bình Dương

Thơ gã lần đầu được ra nước ngoài, đăng trên tạp chí Prairie Schooner, một trong những tạp chí văn học uy tín của Mỹ. Chẳng những thế, bài “Lời thề mùa đông” của gã còn vinh dự được tạp chí này bầu chọn là bài thơ hay tiêu biểu (3 tháng chọn một lần, nhưng cũng có những lần không chọn được bài nào). Khỏi phải nói cũng biết Bùi Hoàng Tám sướng thế nào!

Ngồi trong quán cà phê, gã nhẩm tính: Cuộc đời làm thơ của gã cho đến lúc này đã có ba lần “lên đỉnh”. Lần đầu, khi bài thơ “Trước một trời sao” của gã được lên báo địa phương, từ một kẻ lao động chân tay bỗng chốc gã được chung mâm, chung chiếu với những đấng bậc của văn học nghệ thuật Thái Bình. Rõ sướng! Lần thứ hai, thơ gã bay cao hơn, tới tầm quốc gia, góp mặt trên báo Văn Nghệ thời ấy. Gã từng tường thuật trạng thái này: “chân tay bủn rủn, mồ hôi lấm tấm lưng, tóc gáy hơi giật giật”, tức tốc về khoe vợ, bị vợ tương cho một câu: “Gí “một số thứ” vào thơ nhé”. Gã liền “đẻ” ra một câu thơ ba lăng nhăng về việc gí một số thứ vào thơ trở thành giai thoại. Lần thứ ba, ngót 60 tuổi, gã lại được “lên đỉnh”. Có lẽ do tuổi tác và trải nghiệm nên lão không bủn rủn tay chân, không đổ mồ hôi nhưng vui thì vẫn thế, gọi điện khoe ngay với những kẻ cần khoe. Không chỉ khoe thành tích, Bùi Hoàng Tám còn cất giọng không mấy trong trẻo đọc liền mạch bài thơ “Lời thề mùa đông”: “Bắt đầu từ một mùa đông/Anh tôi ra trận, rồi không trở về/Cũng từ một buổi chiều quê/Chị tôi đã nhận lời thề mùa đông…”.


Nhà thơ Bùi Hoàng Tám.

Nhà thơ Bùi Hoàng Tám.

Chiến tranh không chỉ là khói lửa

Bên cạnh những vần thơ “ba lăng nhăng” như gã tự nhận, Bùi Hoàng Tám còn có một góc khác: Thơ trữ tình. Đọc thơ trữ tình Bùi Hoàng Tám, người ta bỗng chốc quên ngay gốc gác chủ quán thịt chó của gã, cũng quên ngay những câu thơ “ba lăng nhăng”. “Lời thề mùa đông” là một bài thơ nằm trong dòng thơ trữ tình của Bùi Hoàng Tám, nói về thân phận người đàn bà trong chiến tranh. Chiến tranh khốc liệt không chỉ diễn ra ở nơi chiến trường mà còn ở “nơi bậu cửa có đứa trẻ chờ cha, nơi đầu ngõ có người mẹ ngóng con và trong căn buồng có người vợ trẻ đêm đêm khắc khoải đợi chồng”, gã nói vậy.

“Lời thề mùa đông” trước hết được viết cho những người thân của gã: Chị gã, bà cô của gã, những người phụ nữ có chồng đi bộ đội, có người trở về, có người vĩnh viễn nằm lại nơi khói bom. “Lời thề mùa đông” là lời thề của những người phụ nữ chờ chồng trong chiến tranh: “Cũng là phận gái chờ chồng/Người còn hóa đá-Chị không hóa gì! Đá còn đợi bước thiên di/Còn con để bế, chị thì chịu không/Núi còn hòn vợ, hòn chồng/Chị tôi ôm nỗi chờ mong bạc đầu”.

Bùi Hoàng Tám so sánh cảnh người phụ nữ chờ chồng trong chiến tranh với cảnh nàng Tô Thị ôm con chờ chồng hóa đá và suy ra, nàng Tô Thị vẫn chưa bất hạnh như người phụ nữ trong chiến tranh. Về truyền thuyết nàng Tô Thị, chính Bùi Hoàng Tám là kẻ có tội làm nhạt nhòa truyền thuyết khi gã cả gan viết: “Lòng chung thủy trở thành nhảm nhí/Trước thiêng liêng số phận một con người”. Nhưng gã có lí của gã: “Năm 1989, tôi có dịp đến Đồng Đăng (Lạng Sơn), đứng trước tượng nàng Tô Thị. Thế hệ bọn tôi tôn sùng nàng Tô Thị nhưng khi đến đây, tôi bất giác đặt ra câu hỏi: Vì sao nàng lại hóa đá? Mà chuyện nàng hóa đá cũng không quan trọng, rất có thể vì tình yêu mà người ta hóa đá nhưng tại sao lại bắt đứa trẻ hóa đá, nó cần phải được ăn, được học hành, được lớn lên. Sau đó tôi viết một chùm bài được giải trên Báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó gửi gắm những trăn trở: “Về đi em/ Người đời yêu nhau người ta chờ nhau/Dẫu là đá/Dẫu không còn là đá/Nhưng con em trên tay em đói lả/Em hóa đá vì chồng, con hóa đá vì ai”.

Bùi Hoàng Tám viết “Lời thề mùa đông” còn vì một cú hích khác: Khi vào đại học, gã gặp một sinh viên người Mỹ, lấy tên Việt: Trường Sơn. Bạn trẻ người Mỹ giải thích: “Bởi tôi muốn tìm hiểu về chiến tranh Việt Nam nên tôi nghĩ không đâu khốc liệt như Trường Sơn”. Bùi Hoàng Tám phản bác: Sự khốc liệt của chiến tranh còn nằm ở hậu phương, nơi những người thân của người lính mỏi mòn đợi họ trở về. Ngay sau đó, Bùi Hoàng Tám đặt bút, khai sinh “Lời thề mùa đông”: “Tôi muốn nhìn chiến tranh không phải bằng khói lửa”. Trong thi phẩm này, gã còn muốn nói đến khát vọng bản năng của đàn bà bị chiến tranh vùi dập, giống như Kim Chuông có những câu thơ khiến thế hệ trẻ thời nay đọc là cười: “Một lần cầm tay con gái/ Bảy ngày không muốn rửa tay”.


Thơ Bùi Hoàng Tám trên tạp chí Prairie Schooner.

Thơ Bùi Hoàng Tám trên tạp chí Prairie Schooner.

Có khi bản dịch còn hay hơn bản gốc?

Bùi Hoàng Tám thú nhận: “Tôi chẳng biết tiếng Anh. Nhưng tôi nghĩ những người dịch “Lời thề mùa đông” có khi còn dịch hay hơn bản gốc”. “Lời thề mùa đông” nằm trong dự án thơ đặc biệt với các tác phẩm đến từ Việt Nam và Mỹ. Nhà thơ, dịch giả Nguyễn Phan Quế Mai được Prairie Schooner ủy nhiệm phụ trách dự án từ phía Việt Nam. Chị cho biết lí do chọn “Lời thề mùa đông” để giới thiệu trên tạp chí Prairie Schooner (Mỹ): “Vì bài thơ nói lên đau thương mất mát của người Việt trong chiến tranh. Dù viết về người cô, nhưng nỗi đau chiến tranh đã ngấm qua da thịt của rất nhiều thế hệ. Bài thơ ngắn ngủi nhưng bao hàm sự mênh mông của truyền thuyết và tục ngữ Việt Nam”. Tuy nhiên để chuyển ngữ thành công “Lời thề mùa đông” là một thử thách lớn đối với những người làm công tác dịch thuật, bởi lẽ dịch thơ đã khó, dịch thơ lục bát càng khó hơn (tiếng Anh không có thể thơ lục bát). Đã thế, thi phẩm còn đụng đến truyền thuyết, tục ngữ Việt. Nguyễn Phan Quế Mai diễn tả sự khó khăn của mình và các cộng sự khi đứng trước “Lời thề mùa đông”: Chúng tôi phải “vò đầu bứt tóc”. Chính chủ bút của tạp chí Prairie Schooner, nhà thơ, giáo sư Kwame Dawes “xắn tay vào cùng dịch bài thơ này với nhà thơ Thiếu Khanh và tôi”, nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai tiết lộ. Bản dịch tiếng Anh “Lời thề mùa đông” là kết quả lao động sau nhiều tháng trời của ba dịch giả, đã chinh phục bạn đọc Mỹ, trở thành bài thơ được yêu thích trên tạp chí này.

Theo Nông Hồng Diệu
Tiền Phong

MỚI NHẤT
Hoa hậu Mỹ Linh “nối gót” Đặng Thu Thảo đại diện Festival Đờn ca tài tử
Hoa hậu Mỹ Linh “nối gót” Đặng Thu Thảo đại diện Festival Đờn ca tài tử

(Dân trí) - Hoa hậu Việt Nam 2016 Đỗ Mỹ Linh và nghệ sĩ nhí Bảo Ngọc “Gương mặt thân quen” là hai gương mặt đại diện Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần 2 - Bình Dương năm 2017 cũng như góp phần đưa bộ môn nghệ thuật đờn ca tài tử đến gần hơn công chúng.

Thứ ba, 28/03/2017 - 10:00

Top 10 thành phố đa dạng về văn hóa nhất thế giới
Top 10 thành phố đa dạng về văn hóa nhất thế giới

(Dân trí) - Từ Úc, Brazil đến Singapore và Hoa Kỳ, có nhiều thành phố mà tại đó du khách có thể khám phá thế giới - hoặc ít nhất một phần nhỏ của thế giới.

Thứ ba, 28/03/2017 - 07:19

NSƯT Đăng Dương, Trọng Tấn da diết với “Quảng Bình trong câu hát”
NSƯT Đăng Dương, Trọng Tấn da diết với “Quảng Bình trong câu hát”

(Dân trí) - Đêm nhạc "Quảng Bình trong câu hát" có sự tham gia của các ca sĩ: NSƯT Dăng Dương, Trọng Tấn, Thành Lê, Tân Nhàn, Phương Thảo,… và các nghệ sĩ Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Học viện Âm nhạc Huế, Đoàn nghệ thuật Quảng Bình,…

Thứ ba, 28/03/2017 - 07:15

10 bức ảnh chụp con “sao” đắt giá nhất mọi thời đại
10 bức ảnh chụp con “sao” đắt giá nhất mọi thời đại

(Dân trí) - Khi Cheryl và Liam Payne đón con đầu lòng, họ khẳng định rằng mình sẽ không bán ảnh con dù với bất cứ giá nào. Vậy mức giá mà các tờ tạp chí đã đưa ra có thể nhiều tới… bao nhiêu? Câu trả lời sẽ khiến công chúng phải ngỡ ngàng và thêm thán phục cặp đôi.

Thứ ba, 28/03/2017 - 02:00

Dù giá bao nhiêu, Cheryl và Liam cũng quyết không bán ảnh con
Dù giá bao nhiêu, Cheryl và Liam cũng quyết không bán ảnh con

(Dân trí) - Cặp đôi ca sĩ Cheryl (33 tuổi) và cựu thành viên nhóm One Direction - Liam Payne (23 tuổi) đã vừa hé lộ hình ảnh đầu tiên về cậu con trai nhỏ mới sinh. Bức ảnh giấu kín mặt cậu bé, cặp đôi cũng quyết sẽ không bán ảnh con dù với mức giá như thế nào.

Thứ hai, 27/03/2017 - 03:02

Những đám cưới không giống ai, gây chú ý của sao Việt
Những đám cưới không giống ai, gây chú ý của sao Việt

(Dân trí) - MC Thanh Bạch, siêu mẫu Hà Anh, diễn viên Ngân Khánh và MC Thành Trung đã để đời với đám cưới hết sức kỳ lạ, không giống ai…

Thứ hai, 27/03/2017 - 02:45

“Kong” đã ở vào mức doanh thu có lãi
“Kong” đã ở vào mức doanh thu có lãi

(Dân trí) - “Kong: Đảo đầu lâu” có kinh phí sản xuất 185 triệu USD, chi phí quảng bá 136 triệu USD, vì vậy, phim cần đạt doanh thu hơn 321 triệu USD mới bắt đầu có lãi.

Thứ hai, 27/03/2017 - 10:54

Khánh Ly kể về cuộc gặp gỡ cuối cùng với Trịnh Công Sơn
Khánh Ly kể về cuộc gặp gỡ cuối cùng với Trịnh Công Sơn

(Dân trí) - Lần đầu tiên, nữ danh ca Khánh Ly kể về cuộc gặp gỡ cuối cùng giữa hai người và tiết lộ những lý do vì sao cố nhạc sĩ không thể yêu bà…

Thứ hai, 27/03/2017 - 10:03

Thổn thức với từng giai điệu của đêm nhạc Quảng Bình trong câu hát
Thổn thức với từng giai điệu của đêm nhạc Quảng Bình trong câu hát

(Dân trí) - Tối 26/3 tại sân khấu Nhà Hát Lớn Hà Nội đã diễn ra đêm nghệ thuật bao gồm những ca khúc về Quảng Bình mang sắc thái trữ tình, lãng mạn và xúc cảm.

Thứ hai, 27/03/2017 - 10:00

Hồi kết bất ngờ của chương trình “cách ly đời sống hiện đại”
Hồi kết bất ngờ của chương trình “cách ly đời sống hiện đại”

(Dân trí) - Cách đây đúng một năm, 23 người chơi được đưa vào một khu rừng hoang vắng, bắt đầu đời sống “tự cấp, tự túc”. Tất cả đều hăm hở bước vào thử thách sinh tồn giữa thiên nhiên, nhưng rồi cái đói đến mức phải ăn cả… cám gà đã đưa lại một cái kết không ngờ.

Thứ hai, 27/03/2017 - 08:00

Nữ ca sĩ 9x gây ấn tượng tại “Quảng Bình trong câu hát”
Nữ ca sĩ 9x gây ấn tượng tại “Quảng Bình trong câu hát”

(Dân trí) - Bạch Trà, nữ ca sĩ gốc Quảng Bình sở hữu giọng ca Huế ngọt lịm đã để lại nhiều ấn tượng khi trình diễn trong Chương trình nghệ thuật đỉnh cao “Quảng Bình trong câu hát” tối ngày 26-27/3 tại Hà Nội.

Thứ hai, 27/03/2017 - 07:00

Cấm hát “Màu hoa đỏ” và một tuần “nổi sóng”
Cấm hát “Màu hoa đỏ” và một tuần “nổi sóng”

(Dân trí) - Dư luận đã thực sự “nổi sóng” khi thấy xuất hiện lệnh cấm đối với ca khúc “Màu hoa đỏ” tại một địa phương. Từ khi sự việc lùm xùm mở ra, cho tới khi cơ bản mọi việc được xử lý ổn thỏa, tất cả diễn ra trong vòng một tuần, công chúng đã trải qua nhiều cung bậc cảm xúc…

Thứ hai, 27/03/2017 - 06:00

ĐÁNG QUAN TÂM
Trình UNESCO vinh danh hát Then là di sản văn hoá nhân loại
Trình UNESCO vinh danh hát Then là di sản văn hoá nhân loại

(Dân trí) - Văn phòng Chính phủ mới có văn bản về việc gửi Hồ sơ quốc gia “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” trình UNESCO xét ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Thứ hai, 27/03/2017 - 12:32

Sở Văn hóa Tiền Giang thu hồi công văn cấm hát “Màu hoa đỏ”
Sở Văn hóa Tiền Giang thu hồi công văn cấm hát “Màu hoa đỏ”

(Dân trí) - Ngày 26/3, ông Nguyễn Đức Đảm, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Tiền Giang đã ký ký công văn số 388/ SVHTTDL-TTr về việc thu hồi công văn cấm 354 bài hát, trong đó có nhạc phẩm cách mạng nổi tiếng “Màu hoa đỏ” gây xôn xao dư luận trong thời gian qua.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 06:44

Phát sốt với vẻ đẹp của “bà ngoại tuổi 47”
Phát sốt với vẻ đẹp của “bà ngoại tuổi 47”

(Dân trí) - Gương mặt không hề có một nếp nhăn, vóc dáng gọn gàng, săn chắc, phong cách thời trang mỗi lần xuống phố luôn thật sành điệu… Không ai có thể tin nổi người phụ nữ này đã là… “bà ngoại”.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 03:00

Thật giả ảnh nuy
Thật giả ảnh nuy

Đã qua rồi thời mà cứ có bộ ảnh nuy nào thì người xem xôn xao, dị nghị. Ngày nay, những bộ ảnh khỏa thân đẹp về nghệ thuật, trong sáng về nội dung được người xem đón nhận. Nhưng, không phải ngẫu nhiên mà nhiều bộ ảnh nuy bị người xem phản ứng quyết liệt vì “phi nghệ thuật”.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 02:55

Muôn kiểu phản ứng của sao Việt khi bị cẩu xe vì lấn chiếm vỉa hè
Muôn kiểu phản ứng của sao Việt khi bị cẩu xe vì lấn chiếm vỉa hè

(Dân trí) - Hoa hậu Thu Hoài, ca sĩ Quách Tuấn Du, người mẫu Cao Thuỳ Linh và nhạc sỹ Võ Mạnh Hiền đã có những phản ứng khác nhau khi bị cẩu xe về phường do lấn chiếm vỉa hè.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 02:16

Những công trình nổi tiếng thế giới trong 60 phút “tắt đèn” như thế nào?
Những công trình nổi tiếng thế giới trong 60 phút “tắt đèn” như thế nào?

(Dân trí) - Nhiều công trình nổi tiếng thế giới đã chìm vào bóng tối để hưởng ứng Giờ Trái đất, một chiến dịch toàn cầu nhằm nâng cao nhận thức của người dân trên khắp hành tinh về biến đổi khí hậu.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 10:51

“Nữ hoàng” Ngọc Duyên làm vedette áo dài tôn vinh vẻ đẹp Quảng Bình
“Nữ hoàng” Ngọc Duyên làm vedette áo dài tôn vinh vẻ đẹp Quảng Bình

(Dân trí) - Ngọc Duyên cho biết, cô rất tự hào khi được trình diễn trong bộ sưu tập Áo dài “Thiên đường gọi tên” lấy cảm hứng từ vẻ đẹp của động Thiên Đường tại lễ khai mạc “Quảng Bình trong lòng Hà Nội”. Ca sĩ Hồ Ngọc Hà, Hoàng Rob cũng tham gia biểu diễn tại sự kiện ý nghĩa này.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 08:26

17 bộ đầm “hở bạo” của sao khiến công chúng… “phát ngượng”
17 bộ đầm “hở bạo” của sao khiến công chúng… “phát ngượng”

(Dân trí) - Ngày càng có nhiều ngôi sao lựa chọn những bộ đầm táo bạo khiến công chúng dù chỉ xem ảnh thôi cũng… “phát ngượng”.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 06:16

Sở Văn hoá Tiền Giang phải thu hồi lệnh cấm hát “Màu hoa đỏ” trước 27/3
Sở Văn hoá Tiền Giang phải thu hồi lệnh cấm hát “Màu hoa đỏ” trước 27/3

(Dân trí) - Chiều 25/3, Cục Nghệ thuật biểu diễn đã có văn bản hoả tốc yêu cầu Sở VHTT&DL tỉnh Tiền Giang phải thu hồi lệnh cấm bài hát “Màu hoa đỏ” của nhạc sỹ Thuận Yến, phổ thơ Nguyễn Đức Mậu và báo cáo về Cục trước 16 giờ ngày 27/3.

Chủ nhật, 26/03/2017 - 12:33

Hàng nghìn khán giả Thủ đô dự lễ khai mạc “Quảng Bình trong lòng Hà Nội”
Hàng nghìn khán giả Thủ đô dự lễ khai mạc “Quảng Bình trong lòng Hà Nội”

(Dân trí) - Tối 25/03, lễ khai mạc “Quảng Bình trong lòng Hà Nội” đã chính thức diễn ra tại Hà Nội. Chương trình được tổ chức nhằm quảng bá, giới thiệu vùng đất địa linh nhân kiệt và tiềm năng, thế mạnh của du lịch Quảng Bình đến nhân dân Hà Nội, khách du lịch trong nước và quốc tế.

Thứ bảy, 25/03/2017 - 10:46

Biểu tượng màn bạc 89 tuổi thua kiện “tình trẻ” kém 34 tuổi
Biểu tượng màn bạc 89 tuổi thua kiện “tình trẻ” kém 34 tuổi

(Dân trí) - Biểu tượng màn bạc của Ý - minh tinh Gina Lollobrigida (89 tuổi) - vừa thua kiện tại tòa án ở Rome (Ý), sau khi bà đệ đơn cho rằng mình đã bị lừa gạt, suýt bước vào cuộc hôn nhân đầy toan tính với hôn phu kém 34 tuổi.

Thứ bảy, 25/03/2017 - 03:16

Bật cười trước biểu cảm “khó đỡ” của Á hậu 1
Bật cười trước biểu cảm “khó đỡ” của Á hậu 1

(Dân trí) - Người ta thường nói đùa rằng trong cuộc thi nhan sắc, người buồn nhất thường là Á hậu 1 bởi khoảng cách giữa ngôi vị Á hậu 1 và Hoa hậu là rất sít sao, nhưng một người sẽ được nhớ đến như nữ hoàng nhan sắc, còn một người mãi đứng vị trí thứ hai.

Thứ bảy, 25/03/2017 - 12:12