Nhạc cụ dân tộc với tục làng, chuyện yêu của người Cơ Tu

Dân trí Tết mừng lúa mới, lễ hội của người Cơ Tu mà không có tiếng trống, tiếng chiêng, không có tiếng tù và là không xong. Trai gái yêu nhau, giận hờn nhau đều trải lòng qua tiếng đàn, tiếng sáo.

Dưới mái nhà Moong ở thôn Tống Cóoi, xã Ba, huyện miền núi Đông Giang, Quảng Nam, già làng Y Kông - người được xem như bảo tàng văn hóa sống của người Cơ Tu - lần theo mỗi loại nhạc cụ kể chuyện lễ Tết, tục làng, chuyện yêu của người Cơ Tu. Những câu chuyện dệt nên đời sống văn hóa, sinh hoạt phong phú, đa sắc của đồng bào nơi đây khiến người nghe mải mê.

Tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng tù và là rất thiêng liêng trong lễ Tết của người Cơ Tu

Lễ Tết của người Cơ Tu bao giờ cũng rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng. Dẫn chúng tôi vào gian nhà giữa nơi để những vật dụng quý báu nhất, già làng Y Kông cho chúng tôi xem đủ bộ trống, chiêng với hai chiếc trống chgơl, một chiếc chinh (người Kinh gọi là tạ), một chiếc chiêng cũng bằng đồng lớn hơn ching một chút, và một chiếc tỏong (dùi) đánh chiêng, đánh ching. Thường mỗi khi có lệ hội, Tết mừng lúa mới, làng tụ họp nhảy múa vui chơi trong tiếng trống, tiếng chiêng của những trai làng khỏe mạnh gọi giàng về. Tiếng trống, tiếng chiêng cũng vang lên trong những đám hội có mổ lợn, mổ trâu để gọi cả làng đến chia. Từng lễ hội hay từng đám tiệc lớn nhỏ sẽ có cách đánh trống, đánh chiêng khác nhau. Dân làng nghe tiếng trống, tiếng chiêng sẽ biết đó là đám gì mà sửa soạn tụ hội về gươl- nhà sinh hoạt chung của làng- hay những nhà có đám tiệc để chia thịt.

Âm thanh cồng chiêng gắn liền với không khí Tết của 
Âm thanh cồng chiêng gắn liền với không khí Tết của 
đồng bào dân tộc Cơ Tu, Quảng Nam.

Những hôm làng tổng kết năm cũ, lễ Tết mừng lúa mới, hay có nhà nào trong làng tổ chức lễ cưới cho con có thịt trâu, theo tục lệ, già làng sẽ thổi Bhơlưa (một loại tù và) để mời giàng về. Thanh âm của Bhơlưa là âm thanh linh thiêng của người Cơ Tu. Chỉ có già làng mới được thổi Bhơlưa và cũng không được vô duyên vô cớ mà thổi nhạc cụ này.

Yêu nhau, ghét nhau người Cơ Tu cũng gửi tâm tình trong tiếng đàn, tiếng sáo

Những đêm khuya thanh vắng giữa núi rừng mênh mông, nghe đâu đó tiếng đàn Tơbhéh, người Cơ Tu biết rằng trong Moong (kiến trúc nhà ở truyền thống của người Cơ Tu), trong Cr'lăng (kho đựng lúa thóc) nào đó có đôi trai gái đang tâm tình với nhau.

Già làng Y Kông biểu diễn đàn Tơbhéh kể chuyện yêu của người Cơ Tu.
Già làng Y Kông biểu diễn đàn Tơbhéh kể chuyện yêu của người Cơ Tu.

Đàn Tơbhéh gồm một Aluôi làm bằng vỏ quả bầu khô tạo âm vang, thanh đàn làm bằng tre, trúc với hai dây đàn cho âm trầm âm vang. Khi đàn, vỏ bầu được áp vào lồng ngực, âm thoát ra như tiếng lòng người.

Những bài ca truyền thống của đồng bào dân tộc nơi đây ngân lên cùng đàn Tơbhéh thường là chuyện tình yêu đôi lứa, nghĩa vợ chồng... Khi tỏ tình với nhau, người ta đàn Tơbhéh. Mà khi giận hờn nhau, hay thất tình, trai gái cũng đánh cái đàn này. Khi tỏ tình, tiếng đàn tỉ tê, réo rắt. Khi không được đối phương đáp trả, tiếng đàn lại u buồn, thầm trách.

Những nhạc cụ gắn liền với đời sống của đông bào dân tộc phía tây Quảng Nam còn có đàn Abel. Người chơi Abel phải vừa kéo dây đàn, vừa nín thở ngậm kheel, một mảnh tròn mỏng chuốt từ vảy sừng con tê tê. Cây Abel trong nhà già làng Y Kông là một trong những nhạc cụ lâu năm nhất mà già còn giữ được. Mấy trăm năm có lẽ nhiều đôi lứa gái trai Cơ Tu đã tỏ tình cùng nhau qua tiếng đàn Abel.

Đàn Abel với chiếc khêl làm bằng vảy sừng tê tê -
Đàn Abel với chiếc khêl làm bằng vảy sừng tê tê -
một trong những nhạc cụ lâu đời của người Cơ Tu.

Bộ sáo truyền thống của dân tộc Cơ Tu cũng rất phong phú với hàng chục loại như sáo Aluốt làm bằng ống trúc, Crdool làm bằng sừng con sơn dương hay Cốc làm bằng sừng trâu. Một loại cho một âm thanh trầm bổng khác nhau nhưng vang rất xa. Chàng trai nhiều khi đang thổi khèn thổi sáo đâu đó mãi tận trong rừng sâu mà tiếng khèn, tiếng sáo len lỏi hàng mấy cây số qua nương, qua rẫy khiến cho những thiếu nữ nghe mà xao xuyến.

Mỗi chiếc trống, chiếc chiêng, mỗi cây đàn, cái khèn, cái sáo được những già làng Cơ Tu truyền bày cách làm, cách chơi cho con cháu chính là di sản văn hóa. Mỗi thanh âm vang vọng góp một đường tơ dệt nên bức tranh đời sống văn hóa, sinh hoạt sôi động, trữ tình của đồng bào dân tộc Cơ Tu.

Khánh Hiền

MỚI NHẤT
Tết “ngày rắn” của thiếu nhi Hà Nhì
Tết “ngày rắn” của thiếu nhi Hà Nhì

(Dân trí) - Ngày Tỵ đầu năm, theo cách tính lịch riêng của mình, người Hà Nhì ở Y Tý (huyện Bát Xát, Lào Cai) tổ chức cho trẻ nhỏ vui chơi, ra chợ ăn trứng luộc, bánh kẹo. Ngày Tỵ vui vẻ đó còn được bà con gọi là Tết Thiếu nhi.

Thứ sáu, 31/01/2014 - 02:22

Đón Giao thừa ở nhà thật tuyệt...!
Đón Giao thừa ở nhà thật tuyệt...!

(Dân trí) - Khi năm mới đã cận kề, người ta thường hỏi nhau “Có đi đâu chơi đêm Giao thừa không?”. Thường vào dịp này, ai cũng thích ra đường, ngắm pháo hoa, du xuân đầu năm… Tuy vậy, không phải ai cũng đủ rảnh rang trong đêm Giao thừa để làm điều mình thích.

Thứ năm, 30/01/2014 - 08:24

Tại sao trên khắp thế giới, phút Giao thừa luôn là giây phút thiêng liêng?
Tại sao trên khắp thế giới, phút Giao thừa luôn là giây phút thiêng liêng?

(Dân trí) - Dù trong văn hóa phương Đông hay phương Tây, đêm Giao thừa luôn được coi là thời khắc quan trọng nhất trong cả dịp lễ Tết đón chào năm mới.

Thứ năm, 30/01/2014 - 12:58

Rộn ràng những giai điệu tuyệt hay đón Tết
Rộn ràng những giai điệu tuyệt hay đón Tết

(Dân trí) - Rộn ràng, rạo rực “Tết Tết Tết Tết dến rồi” với “Ngày Tết quê em”, “Ngày Xuân Long Phụng sum vầy”; lắng đọng, trữ tình và lãng mạn với “Mùa xuân đầu tiên”, “Xuân đã về”,“Khúc giao mùa”…Mời độc giả Dân trí cùng nghe lại những nhạc phẩm tuyệt hay về Tết Việt

Thứ năm, 30/01/2014 - 12:31

Những bài học tuyệt vời từ gấu Pooh
Những bài học tuyệt vời từ gấu Pooh

(Dân trí) - Trong những cuốn truyện thiếu nhi viết về chú gấu Winnie-the-Pooh, nhà văn Anh A.A. Milne (1882 - 1956) đã lồng vào nhiều bài học ý nghĩa mà ngay cả người lớn khi đọc cũng sẽ cảm thấy rất thú vị và tâm đắc.

Thứ năm, 30/01/2014 - 11:40

Làm gì đón Tết để có nhiều tài lộc?
Làm gì đón Tết để có nhiều tài lộc?

(Dân trí) - Vào những ngày cuối năm cũ, đầu năm mới, con người dù hiện đại đến mấy cũng trở nên thành kính và sống rất “cổ truyền”. Văn hóa dân gian từ xưa vốn đã sản sinh ra nhiều quy tắc ứng xử trong ngày Tết khiến dịp Tết trở nên thiêng liêng đặc biệt.

Thứ năm, 30/01/2014 - 09:33

Âm nhạc dân gian các dân tộc là vốn quý của đất nước
Âm nhạc dân gian các dân tộc là vốn quý của đất nước

(Dân trí) - Nếu đồng bằng là quê hương của những điệu Hò, Lý, Cò lả, Trống quân, Quan họ, Chèo, Tuồng... thì miền núi và miền trung du là xứ sở của các làn điệu Thưởng, Rang, Bọ mẹng (Mường); Lượn, Then (Tày) Sli (Nùng), Dì kê (Khmer); Khắp (Thái)...

Thứ năm, 30/01/2014 - 02:01

Hình ảnh người dân Trung Quốc “vật lộn” để về quê ngày giáp Tết
Hình ảnh người dân Trung Quốc “vật lộn” để về quê ngày giáp Tết

(Dân trí) - Những ngày này, cuộc “đại di cư” của người dân Trung Quốc đang diễn ra hết sức căng thẳng. Ở các bến xe, ga tàu, sân bay… lúc nào cũng thường trực hàng ngàn hành khách. Cuộc hành trình về quê ăn Tết lúc này diễn ra như một… cuộc “hành xác”.

Thứ tư, 29/01/2014 - 02:26

Danh hài Thúy Nga kể chuyện những cái Tết “lang bạt kỳ hồ”
Danh hài Thúy Nga kể chuyện những cái Tết “lang bạt kỳ hồ”

(Dân trí) - Nữ diễn viên hài chia sẻ, đối với những người nghệ sỹ, Tết thường là những ngày làm việc cật lực để phục vụ nhu cầu giải trí của khán giả. Chị tự nhận Tết của mình là “Tết lang bạt kỳ hồ” và ước mơ có cái Tết trọn vẹn dành cho gia đình…

Thứ tư, 29/01/2014 - 12:22

Không nên đặt quá nhiều mục tiêu vào dịp đầu năm mới
Không nên đặt quá nhiều mục tiêu vào dịp đầu năm mới

(Dân trí) - Đa số mọi người thường có thói quen đặt nhiều kỳ vọng vào dịp đầu năm mới bởi lúc này, tất cả chúng ta đều hy vọng về một sự đổi thay tốt lành, những vận hội mới, những cơ may mới sẽ đến trong một năm rất mới đang trải dài phía trước.

Thứ tư, 29/01/2014 - 12:08

Đường sách 2014: Truyện tranh tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo
Đường sách 2014: Truyện tranh tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo

(Dân trí) - Lễ hội Đường sách năm nay có nhiều điểm nhấn thu hút khán giả như: triển lãm ảnh về Đại tướng Võ Nguyên Giáp, mô hình nhà giàn DK1, đặc biệt, bộ truyện tranh về Hoàng Sa - Trường Sa gây sự chú ý đặc biệt với các em nhỏ và cả người lớn.

Thứ tư, 29/01/2014 - 07:56

Giấc mơ trở thành nhà văn của… một anh thợ cơ khí
Giấc mơ trở thành nhà văn của… một anh thợ cơ khí

(Dân trí)- Đạo diễn của bộ phim “Cha cõng con” không ngại thừa nhận, anh từng trải qua nhiều công việc khác nhau, từng là công nhân nhà máy xi măng, là thợ cơ khí, phụ xe, thậm chí từng đi làm vàng, đá đỏ… Và luôn ôm giấc mơ trở thành nhà văn!

Thứ tư, 29/01/2014 - 06:23

ĐÁNG QUAN TÂM
NSƯT Trần Nhượng kể chuyện “nuôi râu” vào vai tay trùm giang hồ...
NSƯT Trần Nhượng kể chuyện “nuôi râu” vào vai tay trùm giang hồ...

(Dân trí) - “Nhiều người khi tiếp xúc và ngay cả bà xã tôi cũng bảo ở ngoài đời tôi hiền lành, trầm tính, có phần chậm chạp. Nhưng vào vai trùm giang hồ trong phim tôi thành con người hoàn toàn khác: xảo quyệt và lạnh lùng đến rợn người…”, NSƯT Trần Nhượng chia sẻ.

Thứ tư, 29/01/2014 - 02:40

5 hoạt động ngày Tết mẹ và con không nên bỏ qua
5 hoạt động ngày Tết mẹ và con không nên bỏ qua

Người mẹ nào cũng muốn đem lại cho con những ngày Tết thật trọn vẹn. 5 hoạt động sau đầy sẽ khiến Tết thật ấn tượng, bổ ích và sẽ là ký ức khó quên cho mỗi đứa trẻ mà mẹ nên hãy đưa vào lịch trình ngày Tết cho con.

Thứ tư, 29/01/2014 - 01:00

Nam diễn viên Robert De Niro bất ngờ làm phim về ông bố đồng tính
Nam diễn viên Robert De Niro bất ngờ làm phim về ông bố đồng tính

(Dân trí) - Trong sự nghiệp diễn xuất trải dài hàng thập kỷ, nam diễn viên Robert De Niro ít khi chia sẻ về đời sống riêng. Tuy vậy, lần đầu tiên ông đã phá lệ, làm một bộ phim tài liệu về người cha đồng tính, từng rời bỏ mẹ con ông khi ông mới 3 tuổi.

Thứ ba, 28/01/2014 - 01:24

Nhà thờ cổ được rao bán với giá... 30 ngàn đồng
Nhà thờ cổ được rao bán với giá... 30 ngàn đồng

(Dân trí) - Một nhà thờ cổ được xây dựng từ thế kỷ 12 vừa được Nữ hoàng Anh rao bán với giá chỉ… 1 bảng Anh (tương đương hơn 30.000 VND).

Thứ ba, 28/01/2014 - 11:30

Đi tìm ý nghĩa tâm linh trong 15 ngày Tết Nguyên Đán
Đi tìm ý nghĩa tâm linh trong 15 ngày Tết Nguyên Đán

(Dân trí) - Trong 15 ngày Tết, mỗi ngày đều có một ý nghĩa riêng. Hãy cùng đi tìm ý nghĩa đặc biệt của từng ngày Tết trong tâm thức người Việt…

Thứ ba, 28/01/2014 - 08:01

Quảng Trị: Gặp người lưu giữ nét chữ “xưa”
Quảng Trị: Gặp người lưu giữ nét chữ “xưa”

(Dân trí) – Cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về, căn nhà của “ông đồ” Thống lại trưng đầy những bức hoành phi, thư pháp, câu đối đỏ…Nhiều người biết đến tài viết chữ của ông và đã tìm đến xin chữ, câu đối mang về treo trong nhà.

Thứ ba, 28/01/2014 - 04:34

Bác Hồ trong lòng đồng bào các dân tộc thiểu số
Bác Hồ trong lòng đồng bào các dân tộc thiểu số

(Dân trí) - Trong lịch sử văn học dân tộc và thế giới, chưa có danh nhân nào được ''ca dao hóa'' nhiều như Bác Hồ kính yêu của chúng ta. Nhà thơ Lê Anh Xuân đã từng viết: "Điệu lục bát, khúc dân ca / Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam".

Thứ ba, 28/01/2014 - 02:47

Cuộc sống người Mông tươi đẹp trên phim
Cuộc sống người Mông tươi đẹp trên phim

(Dân trí) - Năm 2005, khi bộ phim truyện điện ảnh “Chuyện của Pao” ra mắt và đoạt giải Cánh Diều Vàng của Hội Điện ảnh Việt Nam, khán giả Hà Nội bị “choáng ngợp” trước cảnh sắc hùng vĩ, tươi đẹp ở Sủng Là (Hà Giang) và cuộc sống đầy màu sắc của người Mông trên phim.

Thứ ba, 28/01/2014 - 01:45

Hitler đã sống tới năm 95 tuổi ở Brazil?
Hitler đã sống tới năm 95 tuổi ở Brazil?

(Dân trí) - Các sách lịch sử thường viết rằng Hitler đã tự tử bằng súng trong một boongke ở thành phố Berlin, Đức hồi năm 1945. Tuy vậy, mới đây, một tác giả người Brazil đã đưa ra một giả thuyết khác, gây sốc với dư luận.

Thứ hai, 27/01/2014 - 11:16

Barack Obama, Hillary Clinton từng đoạt giải Grammy
Barack Obama, Hillary Clinton từng đoạt giải Grammy

(Dân trí) - Lễ trao giải Grammy đã diễn ra, những nghệ sĩ Mỹ có thành tựu xuất sắc trong năm qua đã được vinh danh. Bên cạnh những gương mặt nghệ sĩ, thật thú vị khi biết có những chính trị gia cũng từng giành được giải Grammy.

Thứ hai, 27/01/2014 - 10:18

Á hậu Thụy Vân lần đầu theo chồng về quê ăn Tết
Á hậu Thụy Vân lần đầu theo chồng về quê ăn Tết

(Dân trí) - Năm nay, lần đầu tiên nàng Á hậu xinh đẹp đưa cậu con trai cưng đầu lòng về Thanh Hóa quê chồng để ăn Tết. “Từ khi kết hôn mang bầu, rồi sinh bé Tony, chưa năm nào được ăn Tết ở quê chồng...”, Thụy Vân chia sẻ.

Thứ hai, 27/01/2014 - 10:05

Bộ lịch về sự hài hước của các cụ già gây sốt
Bộ lịch về sự hài hước của các cụ già gây sốt

(Dân trí) - Các cụ già sống tại một trại dưỡng lão ở Đức đã hóa thân thành những diễn viên nổi tiếng trong các tác phẩm điện ảnh kinh điển. Những bức hình của họ sau đó đã xuất hiện trên một cuốn lịch chào năm mới. Bộ lịch ngay lập tức bán rất chạy tại Đức.

Thứ hai, 27/01/2014 - 06:50