Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông

Dân trí Trong 12 con giáp, Thân, tức con khỉ, đứng ở vị trí thứ 9. Loài khỉ được đánh giá là thông minh hơn nhiều loài vật khác và đã đi vào đời sống văn hóa Á Đông từ xa xưa.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 1

Trong các nền văn hóa, hình ảnh con khỉ thường là biểu tượng cho sự nghịch ngợm, tinh ranh, láu lỉnh, nhanh nhẹn. Cũng có khi, khỉ trở thành biểu tượng thần thánh như Tôn Ngộ Không trong văn hóa Trung Hoa, hay Hanuman trong văn hóa Ấn Độ.

Trong văn hóa phương Tây, hình tượng con khỉ khá mờ nhạt bên cạnh các con vật thần thoại khác như nhân mã, nhân sư, mỹ nhân ngư… Chỉ cho đến khi xuất hiện nhân vật King Kong - một nhân vật giả tưởng nổi tiếng trên màn ảnh - thì khỉ mới tạo nên một dấu ấn đậm nét trong đời sống văn hóa đại chúng phương Tây.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 2

Trong văn hóa Trung Quốc, văn chương thời xưa cho khỉ là loài cao quý, ví như người quân tử chốn rừng xanh. Có những câu chuyện dân gian còn thêu dệt nên sự huyền bí cho loài khỉ, khi cho rằng chúng có thể sống tới nghìn năm, rồi thành tinh, hóa thành người.

Hình tượng khỉ nổi tiếng nhất trong văn hóa Trung Hoa phải kể tới nhân vật Tôn Ngộ Không - nhân vật chính trong bộ tiểu thuyết “Tây Du Ký”.

Tôn Ngộ Không đã trở thành hình ảnh thân thuộc trong đời sống văn hoá của nhiều thế hệ người Trung Quốc và vẫn không ngừng truyền cảm hứng cho nghệ thuật đương đại. Là nhân vật chính trong bộ tiểu thuyết “Tây Du Ký”, Tôn Ngộ Không là một trong những nhân vật nổi tiếng nhất của văn học Trung Hoa.

Tôn Ngộ Không có hình thể của khỉ còn trí tuệ, năng lực thì siêu phàm. “Tây Du Ký” thuật lại cuộc phiêu lưu của Tôn Ngộ Không từ lúc mới sinh ra cho tới khi theo làm đệ tử của Đường Tam Tạng sang Tây Trúc thỉnh kinh.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 3

Trong “Tây Du Ký”, Tôn Ngộ Không tượng trưng cho lý trí. Lý trí dẫn dắt, soi đường cho hành động. Thế nên, trong phim, người xem luôn thấy Tôn Ngộ Không đi trước, dẫn đầu mấy thầy trò, là nhân vật luôn nhìn ra trước tiên và xoay xỏa với những khó khăn, kiếp nạn gặp phải trong suốt cuộc hành trình.

Tuy vậy, lý trí cũng thường ưa nổi loạn, có thể trở thành tự kiêu, ngang tàng, phách lối, chẳng chịu thua ai. Đã có lúc, Tôn Ngộ Không tưởng mình to ngang với Trời và tự xưng là Tề Thiên Đại Thánh, đã lên trời xuống biển, quậy phá không kiêng dè một ai.

Đứng trước Ngọc Hoàng, Tôn Ngộ Không vẫn tự xưng là “lão Tôn” đầy kiêu căng, nghênh ngang không chịu quỳ, ăn nói bất kể tôn ti trật tự. Vì vậy, Tôn Ngộ Không cần phải được uốn nắn cho hợp kỷ cương, khuôn phép và phải đội vòng kim cô. Sau này, thành Phật rồi, không cần cởi, vòng kim cô cũng tự biến mất.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 4

Trong văn hóa Ấn Độ, thần khỉ Hanuman là một nhân vật thần thoại của đạo Hindu, được kể lại trong sử thi Ramayana. Trong sử thi, Hanuman đã giúp đỡ cho người anh hùng Rama trong cuộc chiến chống lại vua quỷ Ravana. Thần khỉ Hanuman là nhân vật trung tâm trong hai bộ sử thi vĩ đại và lừng danh của Ấn Độ là Ramayana và Mahabharata.

Các đền thờ trên khắp đất nước Ấn Độ đều có hình ảnh Hanuman, vị thần khỉ nổi tiếng với vũ khí là quả chùy (gada), biểu tượng của lòng dũng cảm. Thần rất sùng bái người bạn của mình là Rama (vị vua anh hùng được kể trong sử thi Ramayana), và cũng được Rama rất thương yêu, nên có khi người ta vẽ Hanuman với hình Rama xăm trên ngực.

Rama được coi là hóa thân của vị thần Vishnu, là một trong ba vị thần tạo nên bộ tam thần trong văn hóa Ấn Độ. Trong cuộc chiến đấu giữa vua Rama anh hùng và quỷ Ravana, thì thần khỉ Hanuman là người phụng sự vua đắc lực nhất, trung thành nhất.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 5

Thần thoại Ấn Độ qua mấy ngàn năm không ngừng truyền tụng các kỳ tích của thần khỉ Hanuman, vì vậy, Hanuman sớm trở thành một hình ảnh quen thuộc, phổ biến trong mỹ thuật Ấn Độ. Tất cả những điều này đã củng cố đức tin của người Ấn Độ rằng sùng kính thờ phụng thần khỉ Hanuman thì sẽ được thần phù hộ khỏi bị tà ma quấy phá.

Ngày thứ ba hàng tuần là ngày vía của thần khỉ Hanuman, và hàng triệu tín đồ ở Ấn Độ thường dâng lễ cầu nguyện thần khỉ phù hộ cho họ được khỏe mạnh, sung túc.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 6

Trong văn hóa Việt Nam, khỉ đã có mặt trong văn chương truyền khẩu từ lâu, như trong bài dân ca “Lý qua đèo” ở Huế hay “Ăn ở trong rừng” của quan họ Bắc Ninh. Ca trù có điệu xẩm huê tình cũng nhắc đến vượn. Ca dao thì thường nhắc đến vượn để hàm ý nói đến sự xa xôi, cách trở, hoang dã: “Má ơi! Đừng gả con xa/Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu”.

Trong thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam, khỉ cũng thường được nhắc đến. Ở miền sông nước, chiếc cầu tre bắc qua kênh rạch thường được gọi là “cầu khỉ”. Thành ngữ, tục ngữ về khỉ có nhiều câu, chẳng hạn: Khỉ ho cò gáy. Giết gà dọa khỉ. Rung cây dọa khỉ. Nuôi ong tay áo, nuôi khỉ dòm nhà. Ngoài ra, còn có những cụm từ đặc trưng gắn liền với khỉ như “làm trò khỉ”, “mặt nhăn như khỉ”, “khỉ gió/khỉ khô/khỉ mốc”, “đồ khỉ/đồ khỉ gió”…

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 7

Trong văn học thì có hai tác phẩm thơ nổi tiếng là “Truyện Kiều” và “Lục Vân Tiên” đều có nhắc tới vượn, nhất là tiếng hú của chúng. Trong tín ngưỡng Tứ phủ, hình bóng khỉ hiện ra biểu trưng cho miền rừng núi hoang sơ của Nhạc Phủ do mẫu Thượng Ngàn cai quản. Hình ảnh khỉ lúc này thường gắn liền với hoạt động dâng cúng ngũ quả.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 8

Trong võ thuật phương Đông, có một môn võ gọi là Hầu Quyền, dựa theo thần thái, động tác, kỹ thuật chiến đấu của loài khỉ, nằm trong hệ thống các kỹ thuật được gọi là tượng hình quyền, mô phỏng động tác của các con thú.

Trong “thập đại hình tượng” của Thiếu Lâm phái bao gồm Long (rồng), Xà (rắn), Hổ, Báo, Hạc (chim hạc), Sư (sư tử), Tượng (voi), Mã (ngựa), Hầu (khỉ), Điêu (chim điêu) hoặc Kê (gà), thì Hầu Quyền đứng hàng thứ 9.

Nội dung hầu quyền rất phức tạp, đa dạng về phong cách, nhưng đặc điểm chung đều là nhẹ nhõm linh hoạt, đưa kỹ thuật của võ thuật vào trong hình dạng khỉ. Yêu cầu phải làm cho được “ngũ yếu” (năm điều cần): hình cần giống, ý cần thật, bước cần nhẹ, pháp cần kín, thân cần hoạt.

Ý nghĩa hình tượng con khỉ trong văn hóa Á Đông - 9

Hầu quyền trong bài múa có rời động, nhòm ngó, xem đào, leo vít, hái đào, leo cành, làm liều, giấu đào, ngồi xổm, ăn đào, mừng rỡ kinh sợ, vào động v.v... đều từ các động tác của khỉ mà tập hợp lại rồi tạo thành các động tác trong quyền thuật.

Hầu quyền áp dụng nguyên lý lấy nhu thắng cương, thường kết hợp né tránh linh hoạt và tấn công hiểm hóc. Chiêu thức trong hầu quyền thường nhắm vào các yếu huyệt của đối phương khiến hầu quyền trở thành một trong những bộ môn quyền thuật ác hiểm nhất.

Mùa xuân ơi - Mây Trắng

Bích Ngọc
Tổng hợp

MỚI NHẤT
Đạo diễn hành động gốc Việt đình đám ở Bollywood
Đạo diễn hành động gốc Việt đình đám ở Bollywood

Từng đoạt hai giải Filmfare (giải thưởng lớn của điện ảnh Ấn Độ) và một số giải thưởng khác của kinh đô điện ảnh Bollywood. Peter Hein, đạo diễn hành động người Ấn Độ gốc Việt luôn tự hào khẳng định: “Tôi là người Việt Nam”.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 06:39

Người dân thủ đô thích thú tham quan lễ hội hoa Xuân lớn nhất miền Bắc
Người dân thủ đô thích thú tham quan lễ hội hoa Xuân lớn nhất miền Bắc

Trong dịp Tết Bính Thân, lễ hội hoa Xuân Ecopark đã thu hút gần một vạn khách tham quan mỗi ngày. Con đường hoa trải rộng 6ha với nhiều không gian cổ như: chợ quê, giếng làng, nhà tranh… đã trở thành điểm du xuân lý tưởng của người dân thủ đô.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 06:00

Làm sao để không bị “thất thố” bên bàn ăn?
Làm sao để không bị “thất thố” bên bàn ăn?

(Dân trí) - Ngày Tết đặc trưng với những mâm cỗ bên gia đình, bạn bè. Đây là lúc để mọi người ngồi lại bên nhau thật ấm cúng, tận hưởng những ngày nghỉ ngơi, vui chơi thoải mái, chuẩn bị bước vào một năm lao động mới với nhiều sức lực và niềm phấn khởi.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 02:00

Vẻ đẹp của “biểu tượng sex” qua ống kính của… “fan cuồng”
Vẻ đẹp của “biểu tượng sex” qua ống kính của… “fan cuồng”

(Dân trí) - Một cậu thanh niên đã mê mải chạy theo “biểu tượng sex” Marilyn Monroe chỉ để được thỏa mong ước chụp hình thần tượng. Giờ đây, khi đã là một ông lão, lần đầu tiên ông chia sẻ bộ ảnh được thực hiện bằng cả lòng nhiệt huyết và “sự điên rồ” của một thời tuổi trẻ.

Thứ sáu, 12/02/2016 - 12:51

Thú vị Tết nguyên đán “độc nhất vô nhị” của người Jrai
Thú vị Tết nguyên đán “độc nhất vô nhị” của người Jrai

(Dân trí) - Tết của người Jrai được bắt đầu khi mùa khô kết thúc, những giọt mưa đầu tiên nhỏ xuống những mảnh ruộng khô hạn. Tết không ấn định bất kỳ ngày nào cụ thể, mà chỉ diễn ra trong phạm vi tháng đầu mùa mưa nên cũng không có giao thừa…

Thứ năm, 11/02/2016 - 03:12

Nét văn hóa - tâm linh đẹp đẽ đằng sau những lễ Tết Âm lịch
Nét văn hóa - tâm linh đẹp đẽ đằng sau những lễ Tết Âm lịch

(Dân trí) - Trong đời sống văn hóa - tâm linh của người Việt, một năm có nhiều lễ lớn, đằng sau mỗi dịp lễ - Tết là những ý nghĩa văn hóa - tâm linh đẹp đẽ.

Thứ năm, 11/02/2016 - 03:00

“Dở khóc dở cười” khi thử… lãng mạn như phim
“Dở khóc dở cười” khi thử… lãng mạn như phim

(Dân trí) - Một cô gái nhớ lại lần bạn trai cô giấu nhẫn cầu hôn trong chiếc bánh kẹp, đương nhiên cô không biết điều này và đã vô tình cắn quá mạnh vào chiếc nhẫn, khiến răng cửa bị mẻ…

Thứ năm, 11/02/2016 - 02:00

Sống trong siêu phẩm hội họa của Van Gogh với giá chỉ… 10 đô
Sống trong siêu phẩm hội họa của Van Gogh với giá chỉ… 10 đô

(Dân trí) - Những người yêu tranh Van Gogh sẽ có cơ hội được sống trong siêu phẩm hội họa của ông với giá chỉ… 10 đô la.

Thứ năm, 11/02/2016 - 01:08

Tiếng chày của người Jrai và chuyện tối kị
Tiếng chày của người Jrai và chuyện tối kị

(Dân trí) - Người J’rai ngày trước gắn bó với cái chày, cái cối như gắn bó với người thân của mình, cái chày, cái cối đã giúp cho họ có những hạt gạo nuôi sống cả gia đình. Nên người J’rai xem trọng cối, xem nó như một vật thiêng cần phải giữ gìn.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:58

Hoài Linh quỳ gối hối lỗi trước bố mẹ khiến triệu người xúc động
Hoài Linh quỳ gối hối lỗi trước bố mẹ khiến triệu người xúc động

(Dân trí) - Ca sỹ Nguyên Lộc, một người bạn thân của danh hài Hoài Linh vừa chia sẻ một clip quay cảnh danh hài nổi tiếng phương Nam quỳ gối hối lỗi trước bố mẹ của mình trong ngày Tết khiến hàng triệu người xúc động.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:52

“Phụ nữ tuổi Canh Thân ngồi giữa đám đông cũng thấy mình cô độc”
“Phụ nữ tuổi Canh Thân ngồi giữa đám đông cũng thấy mình cô độc”

(Dân trí) - Đặng Thái Huyền sinh năm 1980, cầm tinh tuổi Canh Thân. Người ta nói đàn bà tuổi Canh Thân thường rất vất vả, ít cơ hội thành công và cô độc… thế nhưng những gì nữ đạo diễn này đang có lại cho thấy điều đó chưa hẳn đúng. Điều duy nhất đúng ở nữ đạo diễn này đó là sự cô độc mà theo như chị nói đó là ngồi giữa đám đông cũng thấy mình cô độc.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:49

Hà Nội: Phố sách Bính Thân giảm giá tưng bừng
Hà Nội: Phố sách Bính Thân giảm giá tưng bừng

(Dân trí) - Sáng 10/2 tức mùng 3 Tết Bính Thân, Phố sách Bính Thân đã chính thức khai mạc với sự tham gia của gần 19 nhà sách tại phố Lê Thạch, Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Thứ năm, 11/02/2016 - 12:47

ĐÁNG QUAN TÂM
Mùa Xuân, mùa R’dáo của dân tộc Cơtu
Mùa Xuân, mùa R’dáo của dân tộc Cơtu

(Dân trí) - Dân tộc Cơtu cư trú chủ yếu tại huyện Đông Giang và Tây Giang (Quảng Nam), đây là dân tộc có nhiều nét văn hoá phong phú và đa dạng mà nhiều người chưa được biết đến, trong đó có tục R’dáo.

Thứ năm, 11/02/2016 - 02:00

Biên tập viên VTV Thúy Hằng: Người phương Nam đón Tết Hà Nội
Biên tập viên VTV Thúy Hằng: Người phương Nam đón Tết Hà Nội

Nói giọng Nam nhưng lại là người gốc Bắc. Sinh ra ở Hà Nội, nhưng lại coi như mình chưa từng ăn Tết ở Hà Nội, BTV Thúy Hằng của bản tin Thời sự 19h trên VTV chia sẻ với Thể thao & Văn hóa về cái việc mà cô cho rằng là đặc biệt: Đón tết ở Hà Nội.

Thứ tư, 10/02/2016 - 07:47

NSND Lê Khanh: Năm tháng đã qua, một thời kí ức
NSND Lê Khanh: Năm tháng đã qua, một thời kí ức

Nói đến người Hà Nội mặc áo dài đẹp, cốt cách thanh tao, phong thái nhẹ nhàng, khí chất thanh lịch rất riêng được hun đúc từ nhiều đời đặc trưng cho phụ nữ thủ đô, người ta sẽ nghĩ ngay tới NSND Lê Khanh.

Thứ tư, 10/02/2016 - 02:10

Cả nhà “nghiện” bài chòi giữa đảo Cù Lao Xanh
Cả nhà “nghiện” bài chòi giữa đảo Cù Lao Xanh

(Dân trí) - Giữa mênh mông sóng biển, mỗi khi chiều tà, tiếng hô bài chòi lại phát ra từ ngôi nhà nhỏ của ông Trần Hữu Phước (xã Nhơn Châu, TP Quy Nhơn, Bình Định) vang vọng giữa cả làng chài trên đảo Cù Lao Xanh.

Thứ tư, 10/02/2016 - 02:04

Bánh a quát - chiếc bánh tình yêu của người Tà Ôi
Bánh a quát - chiếc bánh tình yêu của người Tà Ôi

(Dân trí) - Tôi ví a quát là chiếc bánh tình yêu của người Tà Ôi là bởi món bánh này không thể thiếu đối với những cô gái trên dãy Trường Sơn hùng vĩ khi về nhà chồng. Mỗi cô gái đều tự tay làm những cặp bánh a quát với tất cả sự cần mẫn, chăm chút cho ngày vui của mình.

Thứ tư, 10/02/2016 - 11:00

Vua Nguyễn tại Huế tổ chức lễ nghi, yến tiệc gì trong dịp Tết? (Kỳ 1)
Vua Nguyễn tại Huế tổ chức lễ nghi, yến tiệc gì trong dịp Tết? (Kỳ 1)

(Dân trí) - Vua Nguyễn trong thời kỳ phong kiến cuối cùng trị vì tại Huế, vào dịp lễ Tết thường hay vui chơi những gì? Đó là một vấn đề thú vị được chúng tôi giới thiệu đến quý độc giả báo Dân trí nhân dịp Xuân Bính Thân 2016.

Thứ tư, 10/02/2016 - 08:45

Đầu năm kể chuyện người viết Giao hưởng Thơ Kiều
Đầu năm kể chuyện người viết Giao hưởng Thơ Kiều

(Dân trí) - Cuối năm 2014, khi sang Varsava - thủ đô Ba Lan tôi may mắn được gặp nhạc sỹ Đặng Hồng Anh. Trong cái rét đêm cuối năm của châu Âu, người phụ nữ Hà nội lớn lên ở cái phố Tô Tịch sát nách Hồ Gươm chậm rãi kể chuyện.

Thứ tư, 10/02/2016 - 06:00

Bố con Trọng Tấn diện đồng phục đi đuổi vịt đầu năm mới
Bố con Trọng Tấn diện đồng phục đi đuổi vịt đầu năm mới

(Dân trí) - Dù được nhiều người tôn vinh “ông hoàng nhạc đỏ” nhưng Trọng Tấn lại có cuộc sống rất giản dị. Tết hàng năm, dù bận rộn đến mấy anh cũng cùng gia đình nhỏ của mình về quê đón Tết với gia đình lớn và họ hàng.

Thứ tư, 10/02/2016 - 01:00

Táo Quân 2016 chưa ngớt lời khen đã gây nhiều tranh cãi
Táo Quân 2016 chưa ngớt lời khen đã gây nhiều tranh cãi

(Dân trí) - Ngay khi chương trình Táo Quân vừa phát sóng vào tối 30 Tết, trên mạng xã hội đã xuất hiện rất nhiều lời khen ngợi dành cho chương trình này.

Thứ ba, 09/02/2016 - 01:31

Lòng trung thực nhận được phần thưởng bằng… vàng
Lòng trung thực nhận được phần thưởng bằng… vàng

(Dân trí) - Bằng một vận may hiếm có và lòng trung thực khó tìm, cô gái 16 tuổi đã nhận được phần thưởng xứng đáng bằng vàng ròng.

Thứ ba, 09/02/2016 - 01:00

Người phụ nữ Tà ôi mang “xưởng dệt” trên vai đưa Zèng ra Thế giới
Người phụ nữ Tà ôi mang “xưởng dệt” trên vai đưa Zèng ra Thế giới

(Dân trí) - Hồ Thị Hợp kín đáo, ít nói, ít cười nhưng rất quyết tâm và bền bỉ khi thưc hiện kế hoạch đã đặt ra. Niềm tự hào về nghề dệt Zèng luôn đi với trăn trở, thúc đẩy chị lặn lội tìm cho được nguyên liệu phù hợp và mẫu mã có tầm sâu ý nghĩa văn hoá dân tộc nhằm giới thiệu với bạn bè thế giới...

Thứ ba, 09/02/2016 - 11:00

Nghệ sĩ tản mạn về năm khỉ
Nghệ sĩ tản mạn về năm khỉ

(Dân trí) - Đầu xuân 2016, PV Dân trí đã kịp ghi lại cảm xúc của giới văn nghệ sĩ khi tản mạn về năm khỉ.

Thứ ba, 09/02/2016 - 10:00