Ai có quyền cho phép điều tra công dân bằng nghe trộm điện thoại, lén ghi hình?

Dân trí Đây là câu hỏi được đặt ra cho cơ quan chủ trì soạn thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi trong phiên thảo luận lần đầu tại UB Thường vụ Quốc hội chiều 7/4. Biện pháp điều tra đặc biệt là quy định gây tranh luận nhiều nhất trong dự thảo Bộ luật.

Luật hóa biện pháp đọc trộm thư, nghe lén điện thoại?

Dự thảo Bộ luật tố tụng hình sự sửa đổi dành hẳn một chương (Chương 19) quy định về biện pháp điều tra đặc biệt. Trình UB Thường vụ xem xét nội dung này, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Hòa Bình cho biết, hầu hết ý kiến trong cơ quan soạn thảo cho rằng, việc luật hóa các biện pháp điều tra đặc biệt trong dự thảo Bộ luật là cần thiết, tạo cơ sở pháp lý để thực thi các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn đấu tranh chống tội phạm hiện nay, mở rộng nguồn chứng cứ có giá trị trực tiếp chứng minh tội phạm.

Đây cũng là kinh nghiệm của hầu hết các nước trên thế giới (Nga, Trung Quốc, Đức, Pháp, Anh, Hoa kỳ, Australia…), đều thể chế biện pháp này trong Bộ luật tố tụng hình sự của mình. Sự khác nhau giữa luật các nước chủ yếu liên quan đến số lượng các biện pháp, tên gọi của các biện pháp và kỹ thuật thể hiện để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nước.
Phó Chánh án TAND tối cao Nguyễn Sơn phát biểu tại phiên thảo luận.
Phó Chánh án TAND tối cao Nguyễn Sơn phát biểu tại phiên thảo luận.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc luật hóa các biện pháp này vì đây là vấn đề rất nhạy cảm.

Cân nhắc các ý kiến, cơ quan soạn thảo thể hiện dự thảo Bộ luật sửa đổi theo ý kiến của đa số.

Đồng thời, để phát huy hiệu quả của biện pháp điều tra đặc biệt trong đấu tranh chống tội phạm, ông Nguyễn Hòa Bình nêu quan điểm chỉ quy định căn cứ, thẩm quyền, thời hạn áp dụng và việc công nhận là chứng cứ đối với các kết quả có được do việc áp dụng biện pháp này. Những nội dung cụ thể thuộc về thủ tục và tác nghiệp sẽ do văn bản dưới luật quy định.

Nêu những hướng lập luận khác, cơ quan thẩm tra dự án luật (UB Tư pháp) nhận định, điều tra đặc biệt là vấn đề rất phức tạp liên quan đến an ninh, trật tự, đến bí mật điều tra khám phá vụ án, đến quyền con người, quyền công dân, nhưng cần phân biệt rõ biện pháp điều tra đặc biệt với tư cách biện pháp điều tra tố tụng công khai là khác với các biện pháp nghiệp vụ trinh sát, an ninh, tình báo.

Một số luật đã ghi nhận biện pháp điều tra đặc biệt nên để cụ thể hóa yêu cầu của Hiến pháp năm 2013 “Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật…”, bảo đảm thực thi các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và cũng là để mở rộng nguồn chứng cứ vụ án, thì việc ghi nhận trong Bộ luật tố tụng hình sự một số biện pháp điều tra đặc biệt ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân là cần thiết.

UB Tư pháp chỉ ra một số nội dung dự thảo quy định chưa chặt chẽ và yêu cầu cân nhắc thu hẹp phạm vi áp dụng là chỉ đối với một số tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thuộc loại tội xâm phạm an ninh quốc gia, ma túy, tội khủng bố, rửa tiền và tội phạm về tham nhũng.

Về thời điểm áp dụng biện pháp điều tra đặc biệt ngay từ khi kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm như dự thảo đưa ra, cơ quan thẩm tra cho là chưa chặt chẽ, đề nghị cân nhắc để xác định thời điểm áp dụng hợp lý như khi đã xác định được đối tượng nghi vấn, hoặc kể từ khi khởi tố bị can, tránh lạm dụng, áp dụng tràn lan.

Quan điểm UB Tư pháp đưa ra là khi quy định những biện pháp điều tra trực tiếp hạn chế quyền con người, quyền công dân thì phải ghi rõ trong BLTTHS, không để văn bản dưới luật quy định. Cơ quan thẩm tra cũng yêu cầu cơ quan soạn thảo trả lời các câu hỏi, biện pháp đặc biệt được áp dụng với ai? Thời hạn áp dụng bao lâu? Người ra quyết định áp dụng và người có thẩm quyền phê chuẩn quyết định áp dụng?

“Biện pháp điều tra đặc biệt trinh sát vẫn làm lâu nay”
Phó Chánh án TAND tối cao Nguyễn Sơn phát biểu tại phiên thảo luận.
Chủ nhiệm UB Pháp luật Phan Trung Lý: "Việc hạn chế quyền con người, quyền công dân phải do luật định".

Tán thành những phân tích của UB Tư pháp, Phó Chánh án TAND tối cao Nguyễn Sơn cho rằng phải xác định cụ thể cơ quan có thẩm quyền cho phép áp dụng biện pháp điều tra đặc biệt (như đọc trộm thư, mail, nghe lén, ghi âm điện thoại, bí mật ghi hình…).

Cùng quan điểm này, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước dẫn chứng bài học từ việc Quốc hội khóa 8 xây dựng pháp lệnh về tình báo. Nghị định hướng dẫn thực hiện được ban hành sau đó nhưng giá trị pháp lý không đảm bảo như luật, việc áp dụng dẫn đến một số sai phạm, gây nhiều vấn đề bất ổn trong nội bộ. Từ đó, ông Phước cho rằng, Hiến pháp mới đã quy định rõ ràng về quyền tự do, bí mật cá nhân… thì trường hợp công dân có bị hạn chế, xâm phạm những quyền này cũng phải do luật định chứ không thể để ở pháp lệnh, nghị định…

Ngoài ra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc đặt vấn đề, cần có cơ quan quyền lực nhà nước giám sát việc thực hiện điều này. “Việc khởi tố, bắt người cũng cần phải được VKS hoặc toà án chuẩn y mới được thực hiện. Vậy vì sao khi áp dụng các biện pháp đặc biệt lại không cần thực hiện quy trình này trong khi đó cũng là những việc xâm phạm rất nghiêm trọng quyền tự do của con người?” – ông Phước đặt câu hỏi.

Chủ nhiệm UB Pháp luật Phan Trung Lý “phê” Chương 19 của dự thảo Bộ luật sửa đổi quy định về các biện pháp điều tra đặc biệt nêu ra 5 vấn đề nhưng quan trọng nhất là quy định biện pháp đặc biệt là biện pháp gì, trường hợp nào áp dụng thì lại không thể hiện. Ông Lý cũng thống nhất quan điểm, các biện pháp điều tra đặc biệt nếu áp dụng cũng cần được quy định trong luật.

Phó Trưởng Ban Nội chính TƯ Nguyễn Doãn Khánh cũng đồng ý quan điểm cần thể chế hóa biện pháp nghiệp vụ trong tố tụng. Tuy nhiên, với kinh nghiệm đã từng nhiều năm làm Giám đốc Công an tỉnh, ông Khánh cho biết, nếu các biện pháp điều tra đặc biệt trong tố tụng cũng giống 7 biện pháp điều tra trinh sát thì không thể hợp thức hóa trong luật.
 
Phó Chánh án TAND tối cao Nguyễn Sơn phát biểu tại phiên thảo luận.
Thứ trưởng Bộ Công an Lê Quý Vương can gián việc quy định về biện pháp điều tra đặc biệt trong luật tố tụng hình sự.

Thượng tướng Lê Quý Vương – Thứ trưởng Bộ Công an nêu rõ quan điểm không đồng tình có 1 chương riêng về biện pháp điều tra đặc biệt để trong Bộ luật tố tụng hình sự vì bản thân ông cũng chưa hiểu khái niệm này hàm ý chỉ biện pháp gì.

“Cần phân biệt 2 nội dung biện pháp điều tra tố tụng và biện pháp trinh sát của lực lượng công an. Mà nói về trinh sát, đây là hoạt động bí mật nên luật hóa cũng không để làm gì, luật hóa cũng khó vì vướng yêu cầu đảm bảo bí mật. Còn nói các biện pháp này là giống biện pháp trinh sát thì tôi chưa hiểu nó đặc biệt thế nào vì chúng tôi vẫn làm lâu nay. Chúng tôi chỉ phân biệt 2 loại chứng cứ là chứng cứ điện tử và chứng cứ nghe được, nhìn được. Và những thông tin kiểu nghe trộm, lén ghi hình… cũng chỉ phát huy tác dụng trong hoạt động trinh sát chứ khi đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam bị can, bị cáo thì khi đó ở trại rồi, có được sử dụng điện thoại đâu mà tổ chức nghe trộm?” – tướng Vương nói thẳng.

Góp ý nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nêu nguyên tắc, gọi là đặc biệt hay bí mật, áp dụng khi trinh sát hay điều tra, thu thập chứng cứ hay tiến hành tố tụng mà xâm phạm đến quyền con người đều phải quy định trong luật.

“Có thể việc tổ chức nghe lén, quay lén không quy định chi tiết trong luật nhưng trường hợp nào được áp dụng, áp dụng biện pháp gì, ai có thẩm quyền cho phép áp dụng thì phải ghi cụ thể, phải quy định rõ ràng là việc áp dụng phải được VKS phê chuẩn” – Chủ tịch Quốc hội quán triệt.

P.Thảo

MỚI NHẤT
Xe máy “biến mất” sau va chạm liên hoàn
Xe máy “biến mất” sau va chạm liên hoàn

Sau khi xảy ra va chạm liên hoàn giữa ba chiếc xe máy, nam thanh niên hô hoán chiếc xe máy của mình đã “biến mất” khỏi hiện trường và cho rằng bị trộm lấy mất.

Thứ tư, 08/04/2015 - 03:14

Vụ bạo hành trẻ có HIV: Cái nhìn của luật sư
Vụ bạo hành trẻ có HIV: Cái nhìn của luật sư

(Dân trí) - Không hiểu Ban lãnh đạo Trung tâm Nuôi dưỡng bảo trợ trẻ em Linh Xuân đã ở đâu khi các em hàng ngày được cho ăn cùng với những trận đòn roi, những dọa nạt của người lớn? Cũng không thể hiểu bảo mẫu đặt lương tâm ở đâu khi để hàng chục trẻ nhỏ thiệt thòi phải chịu đựng những bữa ăn trong nước mắt như vậy?

Thứ tư, 08/04/2015 - 03:09

Hải quân Hoa Kỳ ấn tượng với thuyền thúng cứu hộ của Đà Nẵng
Hải quân Hoa Kỳ ấn tượng với thuyền thúng cứu hộ của Đà Nẵng

(Dân trí) - Trong khuôn khổ chuyến thăm Đà Nẵng của 2 chiến hạm thuộc Liên đội tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ, các sĩ quan Hải quân Hoa Kỳ đã có các buổi giao lưu tập huấn tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn với lực lượng cứu hộ ở bãi biển Đà Nẵng.

Thứ tư, 08/04/2015 - 02:35

Ùn tắc nghiêm trọng trong ngày đầu thu phí cầu Đồng Nai mới
Ùn tắc nghiêm trọng trong ngày đầu thu phí cầu Đồng Nai mới

(Dân trí) - Vừa đưa vào hoạt động được vài giờ, trạm thu phí tại cầu Đồng Nai mới đã rơi vào tình trạng quá tải. Hàng trăm phương tiện nối dài chờ ra khỏi cửa ngõ phía Đông của thành phố.

Thứ tư, 08/04/2015 - 02:32

Đám cưới giữa chiến khu Trị - Thiên
Đám cưới giữa chiến khu Trị - Thiên

(Dân trí) - Bảo chị “cọc đi tìm trâu”, chị cười. Nụ cười hạnh phúc không giấu diếm. Trong chiến tranh khắc nghiệt, trong đau thương mất mát, chị tìm thấy người để nương tựa. Người đàn ông làm đám cưới với chị giữa rừng đã đồng hành với chị đến tận ngày hôm nay.

Thứ tư, 08/04/2015 - 01:46

Hà Nội: CSGT dọn bùn thải phủ kín mặt đường
Hà Nội: CSGT dọn bùn thải phủ kín mặt đường

(Dân trí) - Cả đoạn đường dài bị phủ kín bởi bùn thải dày đặc khiến các phương tiện lưu thông qua một cách khó khăn. Lực lượng CSGT vừa tổ chức phân luồng đảm bảo an toàn giao thông, vừa tiến hành thu dọn, trả lại mặt đường thông thoáng, sạch sẽ.

Thứ tư, 08/04/2015 - 01:34

Nỗ lực tìm kiếm Đại úy Hải quân mất tích trên biển
Nỗ lực tìm kiếm Đại úy Hải quân mất tích trên biển

(Dân trí) - Sĩ quan Hải quân bị rơi xuống biển vẫn chưa được tìm thấy. Trong khi đó, một ngư dân khác vừa bị hôn mê, trong tình trạng nguy kịch, đang được khẩn trưởng đưa vào bờ cứu chữa.

Thứ tư, 08/04/2015 - 01:01

Bộ GTVT cấm cán bộ uống rượu bia kể cả lúc tiếp khách
Bộ GTVT cấm cán bộ uống rượu bia kể cả lúc tiếp khách

(Dân trí) - Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng vừa có chỉ thị nghiêm cấm cán bộ, công chức, người lao động trong toàn ngành sử dụng rượu bia trước và trong giờ làm việc, kể cả khi có hội nghị, tiếp khách.

Thứ tư, 08/04/2015 - 12:10

Cha mẹ “quên” bảo vệ con!
Cha mẹ “quên” bảo vệ con!

(Dân trí) - Quy định buộc phụ huynh phải đội mũ bảo hiểm cho con em khi đi xe máy có hiệu lực từ ngày 1/4, nhưng đến hôm nay 8/4, nhiều phụ huynh vẫn ngơ ngác "không biết có quy định này".

Thứ tư, 08/04/2015 - 11:50

Tài xế say xỉn bỏ chạy sau va chạm, chống đối CSGT
Tài xế say xỉn bỏ chạy sau va chạm, chống đối CSGT

(Dân trí) - Sau khi va chạm với chiếc xe taxi, người điều khiển xe ô tô tiếp tục phóng xe bỏ chạy. Khi bị CSGT kiểm tra, ông này tiếp tục chống đối trong tình trạng say xỉn.

Thứ tư, 08/04/2015 - 11:34

Bộ trưởng Thăng: Rà soát tốt, mỗi năm sẽ tiết giảm 24.000 tỷ
Bộ trưởng Thăng: Rà soát tốt, mỗi năm sẽ tiết giảm 24.000 tỷ

Bộ trưởng Đinh La Thăng cho rằng, cần tập trung rà soát các chủ trương đầu tư để tiến hành cắt giảm các dự án, trước hết là các công trình không cần thiết, kể cả các công trình đã đầu tư.

Thứ tư, 08/04/2015 - 10:47

Con đường “khổ ải” của Hà Nội khó “hồi sinh” trước 30/4
Con đường “khổ ải” của Hà Nội khó “hồi sinh” trước 30/4

(Dân trí) - Đó là nhận định của người dân cũng như chính quyền sở tại khi nói về “lời hứa” của chủ đầu tư sẽ cải tạo, nâng cấp con đường “khổ ải” dài khoảng 500m từ cầu Định Công đến khu đô thị Đại Kim (Hoàng Mai – Hà Nội) trước ngày 30/4.

Thứ tư, 08/04/2015 - 10:38

ĐÁNG QUAN TÂM
Vụ sập giàn giáo: Phải hỗ trợ tích cực hơn nữa cho người bị nạn
Vụ sập giàn giáo: Phải hỗ trợ tích cực hơn nữa cho người bị nạn

(Dân trí) - “Công ty Sam Sung phải thực sự cầu thị và có trách nhiệm cao trong giải quyết hậu quả đã xảy ra, có sự bồi thường tương xứng cả về vật chất lẫn tinh thần đối với những người bị nạn, đặc biệt là những người bị thương nặng, thương tật vĩnh viễn”.

Thứ tư, 08/04/2015 - 10:17

Va chạm với xe tải, hai phụ nữ tử vong
Va chạm với xe tải, hai phụ nữ tử vong

(Dân trí) - Sau khi va chạm với chiếc ô tô tải, người phụ nữ điều khiển xe máy tử vong tại chỗ. Người phụ nữ ngồi sau xe máy được đưa đi cấp cứu trong tình trạng bị thương nặng nhưng không qua khỏi.

Thứ tư, 08/04/2015 - 10:05

Vụ bạo hành trẻ HIV: Đề xuất lắp thiết bị theo dõi tại cơ sở bảo trợ xã hội
Vụ bạo hành trẻ HIV: Đề xuất lắp thiết bị theo dõi tại cơ sở bảo trợ xã hội

(Dân trí) - Chiều 7/4, Bộ LĐ-TB&XH đã gửi công văn báo cáo Thủ tướng Chính phủ về vụ bạo hành trẻ nhiễm HIV tại Trung tâm Nuôi dưỡng bảo trợ trẻ em Linh Xuân (Thủ Đức, TPHCM). Bộ LĐ-TB&XH cũng đề xuất nhiều giải pháp chấn chỉnh hoạt động của hệ thống cơ sở bảo trợ xã hội.

Thứ tư, 08/04/2015 - 09:39

Thủ tướng duyệt vay 100 triệu USD cải tạo 60 cầu yếu
Thủ tướng duyệt vay 100 triệu USD cải tạo 60 cầu yếu

(Dân trí) - Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vừa phê duyệt danh mục Dự án “Tín dụng ngành cải tạo cầu yếu và cầu kết nối trên các quốc lộ”, sử dụng vốn vay ưu đãi do Chính phủ Hàn Quốc tài trợ.

Thứ tư, 08/04/2015 - 09:33

Chính thức thu phí cầu Đồng Nai mới
Chính thức thu phí cầu Đồng Nai mới

(Dân trí) - Từ 0 giờ ngày hôm nay 8/4, trạm thu phí đặt tại chân cầu Đồng Nai sẽ chính thức thu phí các loại xe qua cầu để hoàn vốn cho dự án đầu tư xây dựng tuyến hai đầu cầu.

Thứ tư, 08/04/2015 - 09:23

Vụ chết bất thường sau khi tới UBND phường: Dùng xăng tự vẫn?
Vụ chết bất thường sau khi tới UBND phường: Dùng xăng tự vẫn?

(Dân trí) - Quá trình điều tra về cái chết của bà Nguyễn Hồng Lương tại trụ sở UBND phường Điện Biên, cơ quan chức năng xác định bà Lương đã dùng xăng tự vẫn trong nhà vệ sinh của UBND phường.

Thứ tư, 08/04/2015 - 09:22

Mẹ mặc đồ cưới tự vẫn, bỏ lại 2 con song sinh
Mẹ mặc đồ cưới tự vẫn, bỏ lại 2 con song sinh

(Dân trí) - Trước khi tự tử, chị T. nhắn tin cho người thân nhờ nuôi giùm 2 con trai song sinh 3 tuổi của mình. Sau đó chị đóng kín cửa, cột khăn tang, mặc đồ cưới rồi tự truyền nước vào tay cho đến tử vong.

Thứ tư, 08/04/2015 - 08:00

“Lợi ích nhóm” có phải là tội danh mới?
“Lợi ích nhóm” có phải là tội danh mới?

(Dân trí) - “Tự chuyển hóa, suy thoái về đạo đức lối sống, lợi ích nhóm có phải là tội danh mới hình thành?” - trả lời câu hỏi của Phó Chủ tịch Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn, Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường đáp, nếu vì lợi ích nhóm mà hối lộ, mà chạy chọt, pháp luật đủ căn cứ xử.

Thứ tư, 08/04/2015 - 07:47

Xe Camry đâm tứ tung rồi bốc hỏa, tài xế chết cháy
Xe Camry đâm tứ tung rồi bốc hỏa, tài xế chết cháy

(Dân trí) - Khoảng 1 giờ sáng nay 8/4, một vụ tại nạn ô tô nghiêm trọng và hy hữu đã xảy ra trước cổng sân bay Vũng Tàu, làm tài xế chết cháy trên xe.

Thứ tư, 08/04/2015 - 07:35

Khu phố náo loạn vì thanh niên lạ mặt xin vào nhà “ngủ nhờ”
Khu phố náo loạn vì thanh niên lạ mặt xin vào nhà “ngủ nhờ”

(Dân trí) - Sau khi ăn hộp cơm xong, nam thanh niên xin vào nhà dân “ngủ nhờ” một đêm nhưng đều bị từ chối. Bất ngờ thanh niên này chạy thẳng vào một ngôi nhà trên đường Lương Thế Vinh, đóng cửa phòng ở luôn bên trong khiến chủ nhà hốt hoảng cầu cứu.

Thứ tư, 08/04/2015 - 07:26

Vụ bạo hành trẻ HIV: 86 cán bộ, nhân viên không chăm nổi 117 trẻ
Vụ bạo hành trẻ HIV: 86 cán bộ, nhân viên không chăm nổi 117 trẻ

(Dân trí) - Những tưởng với nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, sự hỗ trợ từ các mạnh thường quân và lực lượng cán bộ, nhân viên hùng hậu, Trung tâm Linh Xuân sẽ thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, nhưng họ đã giáo dục nhóm trẻ bất hạnh bằng đòn vọt, thù hận.

Thứ tư, 08/04/2015 - 06:56

Thủ tướng Nga đeo khăn rằn, đội mũ tai bèo thăm địa đạo Củ Chi
Thủ tướng Nga đeo khăn rằn, đội mũ tai bèo thăm địa đạo Củ Chi

(Dân trí) - Được nghe giới thiệu về lịch sử hình thành và tham quan trực tiếp di tích địa đạo Củ Chi, Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev hết sức ấn tượng về "công trình" độc đáo này.

Thứ tư, 08/04/2015 - 06:10