Chủ nhật 26/01/2020 - 08:00

Thanh Hóa:

Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông

Dân trí Bao đời nay, người Mông ở Thanh Hóa đều giữ phong tục làm giấy bản thay “xử ca” vào ngày 30 Tết để đón năm mới. Bởi thế, giấy bản trở thành vật linh thiêng không thể thiếu của người Mông mỗi khi Tết đến xuân về.

Giấy bản là thứ linh thiêng!

Trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Mông nói chung và người Mông ở Thanh Hóa nói riêng, giấy bản làm từ các loại cây rừng là vật không thể thiếu trong dịp lễ Tết.

Khi vào nhà người Mông, nhìn lên bàn thờ sẽ thấy những mảnh giấy bản được cắt thành những hình thù khác nhau để trang trí, mảnh giấy nhỏ dán thêm mấy túm lông gà được treo lên tường gọi là “xử ca”.

Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông - 1

Trước Tết khoảng 1 tháng, phụ nữ Mông sẽ vào rừng để lấy những thứ cây về nấu làm giấy bản.

Xử ca của người Mông đơn giản gồm một tấm giấy dài khoảng 30cm, rộng khoảng 20cm, được treo trên tường nhà đối diện hướng từ cửa chính đi vào. Trên xử ca còn đính 3 nhúm lông gà. Ngoài ra, giấy bản còn được dùng trong các nghi lễ, cúng tế, đám ma… như một vật gắn kết giữa người còn sống và người đã chết.

Người Mông quan niệm, chỉ có giấy bản do chính tay những người phụ nữ làm ra từ các loại cây rừng mới linh thiêng và mới được sử dụng vào những việc quan trọng của mỗi gia đình.

Giấy thờ, giấy cắt vào dịp Tết, dịp lễ... tất cả đều là thông điệp cầu mong những điều tốt lành, may mắn của người sống gửi tới Tổ tiên, thần linh. Họ cho rằng, nếu muốn những lời cầu khấn thành kính mau linh nghiệm tốt nhất là dùng giấy truyền thống do chính tay mình làm.

Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông - 2
Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông - 3

Nguyên liệu chính để làm giấy thì đều lấy thân cây giang hoặc các loại cây họ nhà tre, luồng.

Bởi vậy, năm nào cũng vậy, cứ khoảng trước Tết 1 tháng, những người phụ nữ Mông lại thức khuya, dậy sớm, vai đeo gùi vào rừng lấy các loại cây rừng về để làm giấy bản.

Làm giấy bản cũng không có một công thức chung nào, để có tờ giấy đẹp, bền thì mỗi gia đình đều có bí kíp riêng, nhưng nguyên liệu chính để làm giấy thì đều lấy thân cây giang hoặc các loại cây họ nhà tre, luồng.

Ngoài ra, một nguyên liệu không thể thiếu để tạo chất kết dính là vỏ của nhiều loại cây chứa nhớt. Tuy công việc làm giấy có những công đoạn nặng nhọc, nhưng cũng yêu cầu phải khéo léo, tỉ mỉ.

Thường mỗi tấm giấy của người Mông ở Thanh Hóa có kích thước 1,2 m x 1,5 m, mỗi gia đình dịp tết làm 3 - 5 tấm giấy.

Gian nan làm giấy bản

Để có được những nguyên liệu làm giấy bản, những người phụ nữ Mông phải lên rừng để tìm. Thức dậy từ tờ mờ sáng, chúng tôi theo chân chị Va Cá Dua ở bản Pù Toong, xã Pù Nhi (huyện Mường Lát), sau hơn 1 giờ đồng hồ đi bộ trong rừng, chị cũng tìm được một bụi giang, vầu ưng ý.

Chị Dua cho biết, để làm được giấy bản, phải chọn những cây đang thì bánh tẻ, lóng đẹp, không bị sâu và chặt bỏ mắt, chỉ lấy phần lóng dài từ 40 - 60 cm. Sau khi lấy được khoảng 40 kg, chị Dua tiếp tục tìm các loại cây có nhiều nhớt, lấy phần vỏ đủ cho tỷ lệ 70% cây giang và 30% vỏ cây có nhớt.

Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông - 4

Nguyên liệu không thể thiếu để tạo chất kết dính là vỏ của nhiều loại cây chứa nhớt

Mang những thứ trên về nhà, chị Dua cùng những người phụ nữ trong nhà dùng dao tước cẩn thận để loại bỏ phần vỏ màu xanh bên ngoài, chẻ thành từng thanh nhỏ như chiếc đũa rồi rửa sạch, sau đó cho vào nồi nấu cùng với loại vỏ cây.

Thời gian nấu từ 12 - 15 giờ, đến khi nào thanh giang mềm nhừ. Tiếp đó, giang được vớt ra ngâm 2 - 3 ngày mới đem ra giã nhuyễn. Khi đã giã nhuyễn giang, người làm giấy dùng vải màn lọc thật kỹ để loại bỏ phần bã và cho ra hỗn hợp để làm giấy.

Chị Dua cho biết:  “Từ nhỏ tôi đã thấy mẹ mình làm giấy mỗi dịp gần Tết. Nếu nói về quá trình làm giấy thì nghe rất đơn giản, nhưng khi bắt tay vào làm từng công đoạn thì cần phải khéo léo, tỉ mỉ. Để làm xong một tấm giấy bản phải mất khoảng 3 đến 4 ngày”.

Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông - 5

Người Mông làm giấy bản để dùng vào dịp Tết và những ngày lễ quan trọng trong năm.

Người phụ nữ Mông này cũng tiết lộ bí quyết làm giấy bản được truyền từ đời ông bà, bố mẹ mình: “Bắt đầu bằng việc chọn nguyên liệu, việc này quyết định đến 80% chất lượng giấy. Cây giang, nứa, vầu phải chọn những cây không bị sâu, óng xanh và đẹp. Khi nấu cùng với vỏ cây có nhớt cũng cần khéo léo canh chừng không để nước cạn, nếu bị cháy khét thì coi như bỏ đi cả mẻ.

Khi giã và lọc để lấy hỗn hợp làm giấy phải tỉ mỉ, nếu lọc sơ sài chất lượng giấy không mịn, nhưng nếu lọc kỹ quá thì độ kết dính sẽ giảm cũng làm ảnh hưởng đến giấy. Công đoạn cuối cùng là dải đều hỗn hợp lên khuôn. Công đoạn này phụ thuộc vào thời tiết, nếu gia đình nào làm đúng dịp trời nắng ấm, đem ra phơi được nắng thì giấy sẽ trắng, mịn và bền hơn. Nếu gặp trời mưa hoặc không có nắng, giấy sẽ không đạt yêu cầu”.

Độc đáo phong tục làm giấy bản đón năm mới của người Mông - 6

Giấy bản treo phải đính kèm một nhúm lông gà.

Ông Lầu Văn Ly, chuyên viên Phòng Văn hóa huyện Mường Lát, cũng là người Mông sống ở xã Pù Nhi nên ông hiểu rất rõ phong tục này của dân tộc mình. Ông cũng cho biết, gia đình từ thời ông bà đến bố mẹ rồi giờ đến vợ ông cũng vẫn giữ nguyên phong tục làm giấy truyền thống này.

“Năm mới đến, dù là gia đình giàu có hay nghèo khó đều phải có giấy bản mới để thay xử ca. Giấy bản là vật tâm linh không thể thiếu của người Mông, các giấy mà sản xuất bình thường là không được mà phải là giấy được chính những người phụ nữ trong gia đình người Mông làm nên”  - ông Ly chia sẻ.

Bình Minh

Tag : giấy bản
MỚI NHẤT
Taxi tông thẳng vào nhóm 11 người đi chơi Tết, 4 người nhập viện
Taxi tông thẳng vào nhóm 11 người đi chơi Tết, 4 người nhập viện

(Dân trí) - Một nhóm gồm 11 người đi chơi Tết đang dừng xe ven đường bất ngờ bị một chiếc taxi đâm thẳng vào, sự việc khiến 4 người bị thương phải nhập viện cấp cứu.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 05:47

Đà Nẵng điều tra một trường hợp người Trung Quốc tử vong ngoại viện
Đà Nẵng điều tra một trường hợp người Trung Quốc tử vong ngoại viện

(Dân trí) - Ngày 26/1, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật - Sở Y tế TP Đà Nẵng thông tin kết quả điều tra, giám sát một trường hợp người Trung Quốc tử vong ngoại viện trước khi nhập viện tại Bệnh viện Hoàn Mỹ.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 05:18

Cứu thuyền viên Thái Lan gặp nạn ngoài biển vào bờ an toàn
Cứu thuyền viên Thái Lan gặp nạn ngoài biển vào bờ an toàn

(Dân trí) - Chiều 26/1, tàu SAR 412 thuộc Trung tâm phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng hải Việt Nam đã đưa thuyền viên quốc tịch Thái Lan trở bệnh nặng từ ngoài biển vào đến đất liền TP Đà Nẵng an toàn.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 04:26

Suối Tiên, Thảo Cầm viên quá tải ngày mùng 2 Tết
Suối Tiên, Thảo Cầm viên quá tải ngày mùng 2 Tết

(Dân trí) - Từ sáng ngày mùng 2 Tết, hàng chục ngàn du khách đã đổ về khu du lịch Suối Tiên, Thảo Cầm Viên để du xuân. Nhiều gia đình nhân dịp nghỉ Tết đưa gia đình, con cái tới các khu du lịch để thư giãn. Giá vé ở 2 khu du lịch trên dao động từ 50.000 đồng - 10.000 đồng.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 04:02

Lật đò chèo tay, một du khách Hàn Quốc rơi xuống biển và tử vong
Lật đò chèo tay, một du khách Hàn Quốc rơi xuống biển và tử vong

(Dân trí) - Một chiếc đò chèo tay đang trên hành trình chở khách vào thăm hang Luồn thuộc vịnh Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) thì bất ngờ bị lật. Sự cố khiến một du khách Hàn Quốc rơi xuống biển và tử vong sau đó.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 02:44

Ngăn ngừa lây nhiễm vi-rút Corona khi kiểm tra nồng độ cồn
Ngăn ngừa lây nhiễm vi-rút Corona khi kiểm tra nồng độ cồn

(Dân trí) - Sau khi kiểm tra một tài xế, các ống thổi sẽ được bỏ đi, thay thế bằng một ống thổi mới. Việc kiểm tra được đảm bảo đúng quy trình để đảm bảo an toàn, vệ sinh cho lái xe.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 02:02

Người dân nhích từng tí qua phà mùng 2 Tết
Người dân nhích từng tí qua phà mùng 2 Tết

(Dân trí) - Sáng 26/1 (tức mùng 2 Tết), tại bến phà Đại Ngãi - Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng và phà Cù Lao Dung - Cầu Quan (tỉnh Trà Vinh) đã xảy ra tình trạng kẹt phà vì quá đông người đi chơi Tết.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 01:50

Nườm nượp người xếp hàng xin chữ đầu năm tại Văn Miếu
Nườm nượp người xếp hàng xin chữ đầu năm tại Văn Miếu

(Dân trí) - Mùng 2 Tết Canh Tý, nườm nượp người xếp hàng dài tự tay xin chữ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 01:27

Thú vui đuổi bắt chuột trên ruộng đồng ở miền Tây
Thú vui đuổi bắt chuột trên ruộng đồng ở miền Tây

(Dân trí) - Sau mùa gặt, hàng chục người vây quanh máy gặt lúa ở giữa đồng, cùng nhau lùa chuột ra khu vực vắng rồi đuổi bắt. Chuột không chỉ là món ăn quen thuộc của người miền Tây Nam bộ mà còn giúp cải thiện kinh tế không ít gia đình.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 10:35

Nông nghiệp ĐBSCL xoay trục như thế nào để đối phó với hạn-mặn?
Nông nghiệp ĐBSCL xoay trục như thế nào để đối phó với hạn-mặn?

(Dân trí) - Để đối phó với hạn hán và xâm nhập mặn được dự báo ngày càng khốc liệt, sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL đã phải xoay trục từ lúa gạo - trái cây - thủy sản sang thủy sản - trái cây - lúa gạo.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 09:55

Tạm dừng xuất nhập cảnh khách du lịch qua cửa khẩu Hà Khẩu - Trung Quốc
Tạm dừng xuất nhập cảnh khách du lịch qua cửa khẩu Hà Khẩu - Trung Quốc

(Dân trí) - Ông Tô Bá Hiếu, Phó chủ tịch Hiệp hội du lịch thị xã Sa Pa (tỉnh Lào Cai) thông tin, do dịch viêm phổi cấp đang lan truyền, nên ngành du lịch Châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam - Trung Quốc, vừa phát đi thông báo gửi đến các công ty du lịch Việt Nam, đề nghị tạm ngừng xuất nhập cảnh khách du lịch tại cửa khẩu Hà Khẩu - tỉnh Vân Nam.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 09:00

Lật xe khách tối mùng 1 Tết, 26 người bị thương
Lật xe khách tối mùng 1 Tết, 26 người bị thương

(Dân trí) - Xe khách mang biển số TP. HCM khi đi qua địa phận huyện Tuy An (Phú Yên) thì tự lật xuống bờ taluy cao khoảng 5m ở QL1A, hậu quả làm 26 người bị thương.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 08:55

ĐÁNG QUAN TÂM
Giây phút đón giao thừa cùng những vị khách “đặc biệt” trên tàu hỏa
Giây phút đón giao thừa cùng những vị khách “đặc biệt” trên tàu hỏa

(Dân trí) - Tối 30 tháng Chạp, tàu SE1 hành trình từ Hà Nội đi Sài Gòn và đã đón giao thừa Tết Canh Tý dọc đường cùng nhiều khách nước ngoài trong không khí hân hoan, rộn rã.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 07:55

Về vùng chiêm trũng ăn đặc sản chuối tiến vua
Về vùng chiêm trũng ăn đặc sản chuối tiến vua

(Dân trí) - Từ bao đời nay, xã Hòa Hậu (huyện Lý Nhân, Hà Nam) không chỉ nổi tiếng với món cá kho truyền thống mà ở đây còn có một đặc sản quý đó là chuối ngự hay còn gọi là chuối tiến vua. Đối với người dân địa phương, đây là đặc sản để làm quà biếu trong mỗi dịp lễ tết.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 07:17

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ thăm cảng Cửa Lò ngày đầu năm
Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ thăm cảng Cửa Lò ngày đầu năm

(Dân trí) - Chiều 25/1 - ngày mồng 1 Tết Canh Tý, tại cảng Cửa Lò, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ đã đến thăm và chúc Tết cán bộ, công nhân viên Công ty cổ phần cảng Nghệ Tĩnh.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 07:16

Bác sĩ hồi sức kể chuyện ngày Tết chạy đua cùng thời gian, chiến đấu với tử thần
Bác sĩ hồi sức kể chuyện ngày Tết chạy đua cùng thời gian, chiến đấu với tử thần

(Dân trí) - Mỗi dịp trực Tết, ở lại đón giao thừa cùng bệnh nhân, các y bác sĩ bệnh viện K Tân Triều, Hà Nội lại có những kỉ niệm đặc biệt, những câu chuyện khó quên...

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:07

Mưa đá phủ trắng mặt đất vùng cao Cán Cấu
Mưa đá phủ trắng mặt đất vùng cao Cán Cấu

(Dân trí) - Chiều ngày mùng 1 Tết nguyên đán Canh Tý, mưa đá bất ngờ xuất hiện ở một số địa phương trong tỉnh Lào Cai. Trong đó, mưa đá đã phủ trắng mặt đất ở xã Cán Cấu, huyện Si Ma Cai.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 12:08

Những người gác hầm đón Tết giữa đèo cao
Những người gác hầm đón Tết giữa đèo cao

(Dân trí) - Những người gác hầm dường như chưa có năm nào được đón Tết trọn vẹn bên gia đình. Khi những chuyến tàu còn đi xuyên Tết thì người gác hầm vẫn còn tiếp tục công việc của mình như những ngày bình thường…

Thứ bảy, 25/01/2020 - 09:12

Tết đoàn viên của “làng 3 nước” trên ngã ba biên giới
Tết đoàn viên của “làng 3 nước” trên ngã ba biên giới

(Dân trí) - Qua những năm lưu lạc ở các nước trên vùng ngã 3 biên giới, xuân này bà con đồng bào Brâu đã về ổn định đón tết tại thôn Đắk Mế (xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum). Đặc biệt, đây là xuân đầu tiên hàng chục bà con người Brâu đã được nhập quốc tịch Việt Nam nên niềm vui càng nhân đôi.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 09:00

Đi bẫy gà rừng ngày 30 Tết, người đàn ông bị trúng nhiều phát đạn
Đi bẫy gà rừng ngày 30 Tết, người đàn ông bị trúng nhiều phát đạn

(Dân trí) - Trong lúc đang đặt bẫy gà rừng, người đàn ông bất ngờ bị trúng hàng loạt phát đạn không biết từ đâu bắn đến khiến người đầy thương tích.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 08:45

Giải cứu hai nạn nhân khỏi đám cháy nhà ngày mùng 1 Tết
Giải cứu hai nạn nhân khỏi đám cháy nhà ngày mùng 1 Tết

(Dân trí) - Hai người bị mắc kẹt trong đám cháy ở tiệm áo cưới ngay mùng 1 Tết được lực lượng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy - Công an TP Đà Nẵng kịp thời giải cứu.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 08:34

Số người chết vì tai nạn giao thông ngày mùng 1 Tết tăng 47% so với năm ngoái
Số người chết vì tai nạn giao thông ngày mùng 1 Tết tăng 47% so với năm ngoái

(Dân trí) - Theo thống kê, số vụ tai nạn giao thông trong ngày mùng 1 Tết Nguyên đán Canh Tý bằng với cùng kỳ Tết Kỷ Hợi nhưng số người tử vong tăng tới 47%.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 08:25

Mưa lớn kèm sấm chớp, đường phố Hải Phòng vắng hoe ngày mùng 1
Mưa lớn kèm sấm chớp, đường phố Hải Phòng vắng hoe ngày mùng 1

(Dân trí) - Mặc dù mùng 1 Tết là thời khắc người dân đi du xuân, lễ chùa cầu bình an cho năm mới nhưng cho đến tận chiều nay, đường phố Hải Phòng vẫn vắng tanh, nhiều ngôi chùa trên địa bàn vẫn thưa thớt người đến, một số hàng quán cũng chung tình trạng.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 08:17

Cảnh lễ đền dưới mưa xuân tuyệt đẹp ở Hà Nội ngày mùng 1 Tết
Cảnh lễ đền dưới mưa xuân tuyệt đẹp ở Hà Nội ngày mùng 1 Tết

(Dân trí) - Chiều mùng 1 Tết (25/1 Dương lịch), đền Ngọc Sơn (Hà Nội) đông nghịt người dân đi lễ. Hồ Gươm thơ mộng, đôi lúc điểm thêm những hạt mưa Xuân tạo nên khung cảnh tuyệt đẹp ngày đầu năm mới.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 05:54