Giáo dục khai phóng ở Việt Nam và những bước đi dò dẫm

Dân trí Mô hình trường giáo dục khai phóng (Liberal Arts College) được xem là “đặc sản” của nền giáo dục phương Tây nhằm hiện thực “giấc mơ tự do” của nhân loại tiến bộ. Tuy nhiên, ở Việt Nam “giấc mơ giáo dục khai phóng” vẫn xa xỉ lắm thay.

Tinh thần khai phóng “le lói”

“Liberal Arts College” đã được chứng minh trên thế giới là mô hình giúp con người phát triển toàn diện và tối ưu nhất. Nó phá vỡ, cởi bỏ mọi khuôn mẫu, dây trói trong tư duy, nhận thức của người học để họ đạt sự sáng tạo đỉnh cao. Có thể nói, giáo dục khai phóng là giấc mơ của bất kỳ nền giáo dục nào trên thế giới, không riêng gì châu Âu.

Giấc mơ “đại học giáo dục khai phóng” tại Việt Nam liệu có quá xa vời? (Ảnh minh họa: Business Insider)
Giấc mơ “đại học giáo dục khai phóng” tại Việt Nam liệu có quá xa vời? (Ảnh minh họa: Business Insider)

GS Ngô Bảo Châu từng khẳng định, sớm muộn gì Việt Nam cũng phải hình thành những ngôi trường “đại học khai phóng”.

Đến nay, khái niệm “giáo dục khai phóng” hiện đã xuất hiện trong khẩu hiệu, triết lý giáo dục của một số trường đại học cả miền Bắc và miền Nam.

Bàn về câu chuyện giáo dục khai phóng, GS.TSKH Vũ Minh Giang (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng, ở Việt Nam mô hình này còn chưa phổ biến nhưng bản chất của giáo dục đại học chính là khai phóng - dù ở bất kỳ quốc gia nào.

Theo ông, giáo dục đã có sự phân chia tương đối ra nhiều cấp bậc nhưng cơ bản vẫn là Tiểu học và Trung học cơ sở - trang bị kiến thức nền cho một công dân, Trung học phổ thông - trang bị nghề nghiệp và Đại học - trang bị con người toàn diện.

Một trường đại học sẽ không thực sự là đại học nếu không có hoạt động nghiên cứu (bản chất là sáng tạo tri thức mới). Sáng tạo thì phải luôn luôn khai phóng. Nếu trường đại học mà vẫn duy trì hình thức thầy đọc – trò chép thì vô cùng quan ngại.

Ông nhận định, không chỉ ở bậc đại học, tinh thần khai phóng cũng đã le lói đâu đó trong nền giáo dục Việt Nam dù còn yếu ớt. Cụ thể, chúng ta có chuyển biến căn bản từ việc tiếp cận kiến thức - để học sinh thụ động ghi chép, nghe thầy giảng SGK sang nền giáo dục tập trung nâng cao năng lực, kỹ năng và có trang bị kiến thức tối thiểu để làm người. Đó là một biểu hiện của triết lý khai phóng trong giáo dục.

GS.TSKH Vũ Minh Giang cho rằng, bản chất của giáo dục đại học là khai phóng.
GS.TSKH Vũ Minh Giang cho rằng, bản chất của giáo dục đại học là khai phóng.

Ở bậc đại học, một số ít trường ở Việt Nam đã chủ động áp dụng mô hình “Liberal Arts College”. Chương trình giảng dạy của họ được bố trí nhằm đào tạo nhân tài có tầm nhìn rộng, khả năng tư duy sáng tạp phong phú và có tầm nhìn hướng ra thế giới. Tuy nhiên, kết quả đến đâu thì chưa rõ.

Bộ GD&ĐT cũng chưa có một văn bản, quy định hay chiến lược nào nhằm hướng dẫn, hỗ trợ các trường đại học áp dụng mô hình giáo dục này. Các trường đại học đi theo khẩu hiệu “khai phóng” ở nước ta đếm trên đầu ngón tay và cứ thế bước… dò dẫm.

Nói hay nhưng chưa thể hiện được bao nhiêu?

Vậy phải chăng giáo dục khai phóng đang manh nha ở Việt Nam phải chăng chỉ là “hô hào”, “trào lưu”?

“Đúng nói là hay nhưng chúng ta chưa thể hiện được bao nhiêu! Thực ra những gì diễn ra trong thời gian vừa qua là quá trình tìm tòi, quá trình cố gắng nhưng chưa như mong muốn”, GS.TSKH Vũ Minh Giang nhận định.

GS.TS. Furuta Motoo - người Nhật từng là hiệu trưởng một trường “Liberal Arts College” thuộc Đại học Tokyo (Nhật Bản) trước khi trở thành Hiệu trưởng Trường ĐH Việt - Nhật tại Việt Nam.

GS.TS Furuta Motoo cho rằng, giáo dục lĩnh vực hẹp chỉ phù hợp với xã hội ổn định.
GS.TS Furuta Motoo cho rằng, giáo dục lĩnh vực hẹp chỉ phù hợp với xã hội ổn định.

Vị giáo sư người Nhật cũng cho rằng, việc đưa mô hình tự do học thuật của phương Tây vào những đất nước đậm chất Á Đông như Nhật Bản và Việt Nam không hề đơn giản.

“Phát triển xu hướng giáo dục khai phóng ở Việt Nam là một công việc không dễ dàng gì. Thế nhưng nếu nói Liberal Arts là khái niệm của phương Tây - xa lạ với các nước châu Á thì tôi tin không đúng. Trường đại học khai phóng thực chất là trường nâng cao dân trí một cách tổng cục”, Hiệu trưởng trường ĐH Việt - Nhật khái quát.

GS.TS. Furuta Motoo đánh giá, đặc điểm của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là coi trọng giáo dục chuyên sâu, tập trung đào tạo một số lĩnh vực hẹp mà tiêu biểu là các trường đại học đơn ngành tại Việt Nam. Mô hình như vậy phù hợp trong xã hội tương đối ổn định.

Tuy nhiên, xã hội hiện nay thay đổi rất nhanh đặc biệt là trước ngưỡng cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0. Trong hoàn cảnh xã hội như vậy, con người nhiều khi phải “đi biển không có la bàn”. Do đó, việc xây dựng kiến thức cốt lõi vững chắc là một yêu cầu rất quan trọng trong việc đào tạo của các trường đại học.

Đồng quan điểm với GS.TS. Furuta Motoo, GS.TSKH Vũ Minh Giang thẳng thắn cho rằng “việc phân luồng theo ban/khối ngay từ cấp 3 ở Việt Nam hiện nay là phương pháp tiếp cận làm "què quặt" cả hệ thống giáo dục”.

Đó là nguyên nhân tất cả học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông đều nghĩ rằng phải thử vận may với đại học. Tai hại của việc phân luồng theo ban khối này là nếu học sinh thi trượt đại học thì trở thành công dân “què quặt” kiến thức cơ bản. Ví dụ, nếu một thí sinh chỉ học khối C để thi đại học thì có khi không hề biết gì Toán, Lý, Hóa và ngược lại.

“Quần chúng” là người phá bỏ lối mòn

GS.TSKH Vũ Minh Giang nhấn mạnh, tư duy lối mòn học cấp 3 để thi vào đại học là một rào cản mà giáo dục khai phóng cần phá bỏ. Nhưng trước hết, để có được sự khai phóng thì bản thân phụ huynh, học sinh và cả xã hội phải lên tiếng.

“Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, câu có tính lý thuyết lịch sử ấy nhưng đúng với câu chuyện về giấc mơ giáo dục khai phóng ở Việt Nam... Quần chúng phải có vai trò rất quan trọng trong cuộc thay đổi này”, ông nói.

Một khi không có ý kiến mạnh mẽ của quần chúng, cô giáo dạy thêm vẫn cứ cho con mình đi để hơn con người ta thì cuộc cách mạng giải phóng tư duy còn lâu mới thực hiện được. Đừng ỉ lại hay trông chờ vào một cá nhân/tổ chức nào đó sẽ mang giáo dục khai phóng về Việt Nam mà tôi nghĩ rằng đó là phương án tổng quan. Một khi tất cả mọi người nhận thức thì nó thành xu thế. Xu thế đòi hỏi nhà quản lý đổi thay.

Để đưa giáo dục khai phóng về Việt Nam không thể trông chờ vào một, hai cá nhân - đơn vị… (Ảnh minh họa: Occidental College)
Để đưa giáo dục khai phóng về Việt Nam không thể trông chờ vào một, hai cá nhân - đơn vị… (Ảnh minh họa: Occidental College)

Các chuyên gia cũng đồng tình, thước đo của nền giáo dục khai phóng sẽ là những con người tự do, sáng tạo, toàn diện và quan trọng nhất, được các nhà tuyển dụng trong nước và quốc tế sử dụng. Đó cũng là giải pháp cho bài toán thất nghiệp hiện nay.

Lệ Thu (ghi)

MỚI NHẤT
Thầy giáo trẻ hát chế “Duyên phận” dạy học sinh cách phân biệt axit-bazơ
Thầy giáo trẻ hát chế “Duyên phận” dạy học sinh cách phân biệt axit-bazơ

(Dân trí) - Clip ghi lại phần thể hiện bài hát “Duyên phận” phiên bản axit - bazơ” của một thầy giáo dạy Hóa đang được cộng đồng mạng, đặc biệt là các em học sinh thích thú truyền nhau.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 04:11

Giáo dục tại nhà là một lựa chọn cá nhân, không phải xu hướng
Giáo dục tại nhà là một lựa chọn cá nhân, không phải xu hướng

(Dân trí) - Gần đây, khi câu chuyện một gia đình ở TPHCM cho hai con trai học tại nhà được báo chí đăng tải, mô hình homeschool lại có dịp được đem ra “mổ xẻ”. Người ở ngoài cuộc thì đều có thể nói là nên hay không nên, hay cần thế nọ, thế kia. Còn người trong cuộc thì đã biết vì sao họ lại lựa chọn như vậy.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 11:13

Chưa chuẩn bị kỹ về cơ sở vật chất, giáo viên thì chưa nên thử nghiệm chương trình mới
Chưa chuẩn bị kỹ về cơ sở vật chất, giáo viên thì chưa nên thử nghiệm chương trình mới

(Dân trí) - Hãy cân nhắc cẩn trọng vì nếu chưa chuẩn bị kỹ về cơ sở vật chất, giáo viên, và chưa thử nghiệm chương trình tổng thể ở một trường náo đó mà áp dụng đại trà….thì chỉ có thất bại.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 10:03

Trường tiểu học chỉ có 5 học sinh: Không điện, không nước, không nhà vệ sinh
Trường tiểu học chỉ có 5 học sinh: Không điện, không nước, không nhà vệ sinh

(Dân trí) - Lớp học không điện, không nước và có nhà vệ sinh cũng không sử dụng được là tình trạng diễn ra từ nhiều năm nay tại Phân hiệu trường Tiểu học Nguyễn Du (xã Ea Wer, huyện Buôn Đôn, Đắk Lắk). Do quá khó khăn, phân hiệu này càng ngày càng giảm số lượng học sinh, đến nay chỉ còn 5 học sinh theo học.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 09:51

Ước mơ của cậu bé 13 tuổi cao 80 cm
Ước mơ của cậu bé 13 tuổi cao 80 cm

(Dân trí) - Vừa sinh nhật tuổi 13 nhưng Nguyễn Nhật Huỳnh (xóm 1/5, xã Tân Thắng, Quỳnh Lưu, Nghệ An) vẫn chỉ thấp bé như một học sinh lớp 1 với chiều cao 80 cm, nặng 24kg. Bởi từ khi sinh ra, em đã mắc phải căn bệnh “không thể lớn” do di chứng của chất độc da cam. Thế nhưng, vượt qua bao khó khăn, cậu bé tí hon ấy vẫn nỗ lực đi tìm con chữ để vẽ nên bức tranh tương lai đầy màu sắc.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 07:47

“Nên công nhận mô hình giáo dục tại nhà”
“Nên công nhận mô hình giáo dục tại nhà”

(Dân trí) - Ủng hộ mô hình giáo dục tại nhà (Homeschooling), ThS Nguyễn Thị Thu Huyền (ĐH Sư phạm TPHCM) mong muốn Bộ GD-ĐT công nhận homeschooling và thành lập bộ phận này ở các Phòng, Sở, Bộ. Tuy nhiên, bà cũng không đồng tình phụ huynh việc “nổi cáu” với giáo dục công, đưa con về nhà dạy mà không suy tính.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 07:21

1 trường THPT có đến... 4 Phó Hiệu trưởng vì lý do bất khả kháng
1 trường THPT có đến... 4 Phó Hiệu trưởng vì lý do bất khả kháng

(Dân trí) - Trường THPT An Lương Đông, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế có đến 4 Phó Hiệu trưởng, vượt quá quy định của Bộ GD-ĐT về số lượng thành viên trong Ban Giám hiệu.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 04:00

Lễ tri ân tránh gây tốn kém cho phụ huynh
Lễ tri ân tránh gây tốn kém cho phụ huynh

(Dân trí) - Sở GD-ĐT TPHCM vừa có yêu cầu gửi các trường trong việc thực hiện các nội dung tổ chức Lễ tri ân và trưởng thành cho học sinh các lớp cuối năm học 2016-2017. Trong đó, nhấn mạnh các trường không được phô trương hình thức gây tốn kém cho phụ huynh học sinh.

Thứ bảy, 06/05/2017 - 12:20

Trung Quốc: Rộ trào lưu phát livestream ở trường để giám sát học sinh
Trung Quốc: Rộ trào lưu phát livestream ở trường để giám sát học sinh

(Dân trí) - Liệu bạn có đồng ý không khi hình ảnh của con bạn ở lớp học được phát trực tiếp (livestream) trên mạng internet? Điều này đã trở thành một vấn đề gây tranh cãi khi một số trường học ở Trung Quốc sử dụng dịch vụ phát livestream ở lớp học và phòng ký túc xá để phụ huynh có thể theo dõi con em mình.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 05:05

Bốn anh em sinh tư cùng từ chối Harvard để “đầu quân” cho ĐH Yale
Bốn anh em sinh tư cùng từ chối Harvard để “đầu quân” cho ĐH Yale

(Dân trí) - Bốn anh em sinh tư trong một gia đình đến từ tiểu bang Ohio, nước Mỹ đã có một quyết định đầy bất ngờ sau khi nhận hàng loạt học bổng hàng đầu Mỹ: từ chối ĐH Harvard để chọn ĐH Yale.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 12:59

Con trẻ phải điều trị tâm thần vì... áp lực thi cử
Con trẻ phải điều trị tâm thần vì... áp lực thi cử

(Dân trí) - Bất ổn về sức khỏe thể chất, rối loạn lo âu về tâm lý..., không ít trẻ nhỏ phát bệnh xuất phát từ áp lực thi cử.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 11:24

TPHCM: Công bố số liệu hồ sơ đăng ký thi lớp 10 công lập năm 2017
TPHCM: Công bố số liệu hồ sơ đăng ký thi lớp 10 công lập năm 2017

(Dân trí) - Sở GD-ĐT TPHCM vừa công bố số liệu tổng hợp ban đầu về số học sinh đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập của từng trường để phụ huynh và học sinh tham khảo. Trong vòng 1 tuần từ ngày 5/5 đến ngày 11/5, học sinh có quyền điều chỉnh lại nguyện vọng mình đã đăng ký.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 11:01

ĐÁNG QUAN TÂM
“Ý tưởng trẻ thơ”: Sân chơi dành cho những sáng kiến “siêu tưởng”
“Ý tưởng trẻ thơ”: Sân chơi dành cho những sáng kiến “siêu tưởng”

Học sinh tiểu học trên khắp cả nước chắc hẳn không còn lạ lẫm gì với cuộc thi vẽ tranh được nhà trường phát động hằng năm mang tên “Ý tưởng trẻ thơ”. Đây không chỉ là một hoạt động mang tính giáo dục cao, mà còn là sân chơi bổ ích nhằm khơi dậy niềm đam mê sáng tạo và khát khao biến ước mơ thành hiện thực của các em.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 09:00

Hướng đi nào cho trường cao đẳng sư phạm địa phương?
Hướng đi nào cho trường cao đẳng sư phạm địa phương?

(Dân trí) - Trường sư phạm là "máy cái" của giáo dục vì thế sau khi các trường cao đẳng nghể, dạy nghề chuyển về Bộ LĐ-TB-XH quản lý, Bộ GD-ĐT chỉ còn quản lý các trường cao đẳng sư phạm (CĐSP). Tuy nhiên các trường CĐSP địa phương phần lớn lại trực thuộc Sở GD-ĐT.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 07:56

Cảnh cáo cô giáo khẻ tay học sinh vì buồn chuyện gia đình
Cảnh cáo cô giáo khẻ tay học sinh vì buồn chuyện gia đình

​ Cô giáo dạy âm nhạc đánh học sinh trong giờ lên lớp vì lý do con bệnh, bị mất tiền. Trường đã quyết định kỷ luật cô giáo này với hình thức cảnh cáo

Thứ sáu, 05/05/2017 - 07:21

Trắc nghiệm: Đố bạn sửa lỗi tiếng Anh trong những hình này...
Trắc nghiệm: Đố bạn sửa lỗi tiếng Anh trong những hình này...

(Dân trí) - Trong những hình ảnh dưới đây đều có lỗi về chính tả, lỗi ngữ pháp tiếng Anh hoặc lỗi chọn sai từ có âm gần giống nhau. Đố bạn sửa những lỗi này, bạn phải cực kỳ tinh mắt mới phát hiện ra lỗi đấy. Đặc biệt, những lỗi này cũng rất hài hước nên nhiều khi bạn sẽ thấy bật cười khi làm trắc nghiệm.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 06:58

Giáo dục an toàn giao thông cho trẻ tiểu học: “Cần những bài học thực tiễn cao”
Giáo dục an toàn giao thông cho trẻ tiểu học: “Cần những bài học thực tiễn cao”

Giáo dục an toàn giao thông cho trẻ tiểu học luôn là một trong những vấn đề bức thiết cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Tuy nhiên, để các em nhỏ tiếp thu được và hành động đúng, những bài học lý thuyết “khô cứng” là chưa đủ để cho hiệu quả tốt nhất mà còn cần những phương pháp giảng dạy mới mẻ và mang tính “thực tiễn” cao.

Thứ sáu, 05/05/2017 - 06:30

Mẹ thông thái cho con chơi gì, học gì vào hè này?
Mẹ thông thái cho con chơi gì, học gì vào hè này?

Thời điểm sắp kết thúc năm học cũng là lúc bậc phụ huynh đang “căng mắt” tìm kiếm cho con mình một chương trình hè thật phù hợp và bổ ích. Làm sao để vừa trau dồi được kiến thức, nâng cao khả năng bản thân, phá bỏ tính nhút nhát, xây dựng sự tự tin, tích lũy kinh nghiệm...

Thứ sáu, 05/05/2017 - 12:03

TPHCM “dốc sức” cho kỳ thi THPT Quốc gia
TPHCM “dốc sức” cho kỳ thi THPT Quốc gia

(Dân trí) - Các trường, đội ngũ nhà giáo, công nhân viên ngành giáo dục cần phối hợp hợp chuẩn bị tốt các điều kiện, tổ chức tốt kỳ thi THPT quốc gia 2017 theo tinh thần đổi mới, đảm bảo trung thực, an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thí sinh.

Thứ năm, 04/05/2017 - 04:45

Trường học chính là xã hội thu nhỏ mà con trẻ được tiếp xúc
Trường học chính là xã hội thu nhỏ mà con trẻ được tiếp xúc

(Dân trí) - Tôi đọc bài viết về mô hình tự học tại nhà Homeschool mà các nhà giáo hàng đầu nhận định không thích hợp với môi trường giáo dục ở Việt Nam, ở góc độ là phụ huynh có con đang theo học tại trường công lập, tôi thấy rất đúng.

Thứ năm, 04/05/2017 - 02:12

GS Ngô Bảo Châu chọn nghề… cắt tóc trong trải nghiệm hướng nghiệp đầu đời
GS Ngô Bảo Châu chọn nghề… cắt tóc trong trải nghiệm hướng nghiệp đầu đời

(Dân trí) - GS Ngô Bảo Châu làm “nóng” hội trường buổi tọa đàm định hướng nghề nghiệp cùng các bậc phụ huynh và các em học sinh diễn ra tối ngày 4/5 tại Hà Nội ngay từ giây phút mở màn với kỉ niệm vui về quyết định chọn nghề cắt tóc khi ông còn là học sinh cấp 2.

Thứ năm, 04/05/2017 - 08:22

PGS Văn Như Cương: “Mô hình Homeschool không thích hợp ở Việt Nam”
PGS Văn Như Cương: “Mô hình Homeschool không thích hợp ở Việt Nam”

(Dân trí) - PGS Văn Như Cương, TS Nguyễn Tùng Lâm và nhà tư vấn giáo dục Trần Hồng Quang cùng chung nhận định, Việt Nam hiện nay khó có điều kiện để phát triển mô hình tự học tại nhà - homeschool.

Thứ năm, 04/05/2017 - 07:32

Chính thức điều chuyển Hiệu trưởng Mầm non An Đông
Chính thức điều chuyển Hiệu trưởng Mầm non An Đông

(Dân trí) - Ngày 3/5 tin từ Phòng Nội vụ TP Huế (UBND TP Huế) cho biết Hiệu trưởng trường Mầm non An Đông đã chính thức bị điều chuyển về làm Hiệu phó một trường Mầm non khác trên địa bàn vì những sai phạm trong quản lý.

Thứ năm, 04/05/2017 - 03:00

Bebras - Xu thế mới trong dạy và học công nghệ thông tin cho học sinh
Bebras - Xu thế mới trong dạy và học công nghệ thông tin cho học sinh

Thúc đẩy phong trào dạy và học Tin học, Công nghệ, Lập trình cho học sinh mọi lứa tuổi là mục đích, sứ mệnh của Kì thi Thách thức Tư duy Thuật toán Bebras.

Thứ năm, 04/05/2017 - 02:30