Nỗ lực đáng kinh ngạc phục hồi hệ sinh thái bị tàn phá ở Châu Phi

Dân trí Từ một khu vực hoang tàn do chiến tranh, nền tảng sinh thái khu vực gần như đã trở lại thời kỳ thịnh vượng ban đầu.

Nỗ lực đáng kinh ngạc phục hồi hệ sinh thái bị tàn phá ở Châu Phi - 1

Các loài động vật có vú lớn, chẳng hạn như voi đã quay lại công viên Quốc gia Gorongosa sau hàng thập kỷ vắng bóng do chiến tranh. Ảnh: Ariadne Van Zandbergen/Alamy

Công viên Quốc gia Gorongosa (Mozambique) từng là một thiên đường hoang dã với đồng cỏ xanh tốt, hà mã dầm mình trong hồ nước và những đàn linh dương hàng ngàn con di chuyển trên thảo nguyên. Nhưng rồi năm 1977, nội chiến nổ ra ở quốc gia Đông Nam châu Phi khiến mọi thứ trở nên hỗn loạn. Du khách không còn đến đây và khu bảo tồn này chính thức bị đóng cửa năm 1983.

Động vật liên tục bị các bên tham chiến giết thịt làm thức ăn, riêng voi còn bị săn lấy ngà nhằm trang trải chi phí chiến tranh. Quần thể trâu châu Phi, linh dương đầu bò xanh và ngựa vằn giảm mạnh từ hàng ngàn xuống dưới 15 cá thể mỗi loài. Hàng trăm con sư tử, báo và chó hoang đã rời đi, hoặc chết đói vì không còn thức ăn, hay chết do sập bẫy thợ săn. Cuối năm 1992, khi chiến tranh kết thúc, nơi đây chỉ còn lại sư tử với số cá thể đếm được trên đầu ngón tay.

Tình trạng hoang tàn của công viên đã truyền cảm hứng cho nỗ lực chưa từng có của giới quan chức Mozambique và một nhóm các nhà khoa học quốc tế để phục hồi, không chỉ các loài động vật hoang dã mà là toàn bộ hệ sinh thái - một thách thức rất lớn. Ví dụ nổi tiếng nhất về một nỗ lực như vậy là việc đưa loài sói xám vào Công viên quốc gia Yellowstone khoảng 25 năm trước, với kết quả thu được là thất thường.

Việc phục hồi này có nghĩa là phải đưa ít nhất 10 loài động vật quay trở lại công viên, theo dõi quá trình hòa nhập của chúng để đảm bảo hệ sinh thái không bị đảo lộn, cũng như ngăn ngừa và chấm dứt nạn săn trộm.

Động vật ăn cỏ

Dự án Phục hồi Gorongosa phi lợi nhuận hình thành năm 2004, chỉ hơn một thập kỷ sau khi chiến tranh kết thúc, với 40 triệu đôla khởi đầu và một thỏa thuận kéo dài 20 năm với chính phủ Mozambique để xây dựng lại và bảo tồn công viên. Động lực triển khai Dự án không chỉ là khoa học và còn là kinh tế du lịch. Chi tiêu du khách chiếm tới 4.2% kinh tế của Mozambique năm 1998 và khoảng 10% hiện nay.

Các nhân viên kiểm lâm đã được đào tạo để chống lại nạn săn trộm trên một diện tích khoảng 4.000 km vuông của công viên. Chỉ trong một năm (2015-2016), họ đã loại bỏ 12.363 bẫy lưới và 317 bẫy hàm thép của thợ săn và các nhóm săn trộm khác, theo một nghiên cứu trên tạp chí Biological Conservation tháng 11 năm 2018 . Từ năm 2007 đến 2014, sáu loài động vật ăn cỏ đã được đưa trở lại, gồm 210 trâu châu Phi và 180 linh dương đầu bò xanh, trích báo cáo ngày 13 tháng 3 trên tạp chí khoa học Plos One.

Sinh khối động vật ăn cỏ - thành phần quan trọng trong chuỗi thức ăn - đã phục hồi ở mức 95% trước chiến tranh. Nhưng các loài lớn nhất - voi, hà mã và trâu - từng chiếm 89% sinh khối động vật ăn cỏ, giờ chỉ còn 23% theo thống kê năm 2018. Trong khi đó, linh dương sừng xoắn Waterbuck (Kobus ellipsiprymnus) với khả năng sinh sản gấp 2 lần trâu và 10 lần voi, đã vượt con số 55.000 cá thể, tức là gấp 10 lần năm 1977. Việc thiếu động vật ăn thịt đã khiến dân số loài này tăng vọt, dẫn đến nguy cơ mất cân bằng hệ sinh thái.

Nỗ lực đáng kinh ngạc phục hồi hệ sinh thái bị tàn phá ở Châu Phi - 2

Thay đổi sinh khối động vật ăn cỏ chính trong Vườn quốc gia Gorongosa qua các năm, đơn vị tính: tấn/km2. Ảnh: M. Stalmans Et Al/Plos One 2019.

Động vật săn mồi

Đầu tiên, phải nhắc đến các “thú săn mồi” giả. Các nhà sinh thái học đã thử

nghiệm phương pháp giữ linh dương đầu bò Gorongosa (Tragelaphus sylvaticus) lại trong rừng bằng các máy phát tiếng sư tử hay báo đốm, cũng như rải hóa chất mô phỏng mùi nước tiểu của chúng. Thực tế cho thấy linh dương đầu bò luôn giữ khoảng cách trung bình 150 m với máy phát, theo nghiên cứu công bố ngày 12 tháng 4 trên trang Science.

Nỗ lực đáng kinh ngạc phục hồi hệ sinh thái bị tàn phá ở Châu Phi - 3

Linh dương Waterbuck được giữ lại trong rừng, môi trường sống an toàn của chúng nhờ các máy phát thanh giả tiếng báo và sư tử lắp ở ven rừng. Ở đồng bằng và thảo nguyên, loài này dễ bị săn đuổi bởi cả động vật ăn thịt lẫn con người. Ảnh: Matthew C. Hutchinson

Thứ hai là giữ gìn những động vật săn mồi đang có. Ví dụ với loài sư tử, việc loại bỏ rất nhiều bẫy đã giúp số cá thể sư tử tăng nhanh, từ 30 đến 50 con trong năm 2012, lên 150 con theo thống kê năm 2018. Nếu kết hợp với 100 cá thể sư tử bên ngoài công viên có thể di chuyển vào đây, thì vẫn chỉ đạt một nửa con số cần thiết để duy trì một quần thể khả thi.

Biện pháp thứ ba là can thiệp trực tiếp. Vào mùa xuân năm 2018, cơ quan bảo tồn của công viên Quốc gia Gorongosa đã thả vào đây 14 con chó hoang châu Phi đang có nguy cơ tuyệt chủng (Lycaon figus) chuyển đến từ Nam Phi. Một đợt thứ hai (24 con) tiếp tục được thả vào tháng Bảy, theo Bou Bouley, thành viên chương trình động vật săn mồi của Gorongosa. “Mỗi con chó săn ít nhất hai con mồi một ngày, và đôi khi lên đến sáu”, cô nói. Sẽ cần nhiều cá thể chó hoang hơn để thiết lập một quần thể ở mức tránh được tình trạng giao phối cận huyết, cũng như bù trừ tiêu hao do bệnh tật và thiên tai một cách hiệu quả.


Tương lai

Công viên Quốc gia Gorongosa vẫn đang được mở rộng, với 2.800 km vuông thêm vào năm 2017 từ một khu bảo tồn tư nhân cạnh đó. Nơi này có một đàn chó hoang quy mô nhỏ, được kỳ vọng là sẽ gia nhập đội ngũ săn mồi nhờ nguồn thức ăn phong phú.

Theo các nhà khoa học, lý tưởng nhất là tất cả quần thể trong Gorongosa đạt được trạng thái tự vận hành. Đương nhiên nhiều khó khăn sẽ đến, từ quá trình biến đổi khí hậu đến va chạm với các nhóm cư dân xung quanh. Nhưng nhóm nghiên cứu có thể tập trung vào việc thiết lập lại nguyên tắc cơ bản nhất: sự cân bằng giữa các loài động vật ăn cỏ và thú săn mồi. Việc này có thể mất nhiều thập kỷ để hoàn thành. Với hoàn cảnh gần tương tự, công viên quốc gia hồ Nakuru của Kenya mất 42 năm mới đạt được trạng thái cân bằng.

Tùng Anh

Theo Science News

MỚI NHẤT
Phát hiện hoá thạch quý hiếm của gấu Kỷ băng hà và động vật ăn thịt giống sói
Phát hiện hoá thạch quý hiếm của gấu Kỷ băng hà và động vật ăn thịt giống sói

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu đã phát hiện những hoá thạch quý hiếm trong một hang động dưới nước nổi tiếng Hoyo Negro, ở Mexico.

Thứ tư, 08/05/2019 - 02:51

Các nhà khoa học đã có thể sử dụng AI để khám phá não khỉ
Các nhà khoa học đã có thể sử dụng AI để khám phá não khỉ

(Dân trí) - Đây là một bước tiến mới và là thành tựu đáng chú ý với trí tuệ nhân tạo.

Thứ tư, 08/05/2019 - 02:47

Cần thêm 1 nghìn tỷ cây xanh nữa để giải quyết bài toán CO2!
Cần thêm 1 nghìn tỷ cây xanh nữa để giải quyết bài toán CO2!

(Dân trí) - Một phân tích mới đây về những cánh rừng trên thế giới đã chỉ ra rằng, chúng ta còn đủ diện tích để trồng thêm 1,2 nghìn tỷ cây xanh nữa, và đây cũng chính là số lượng cần để hấp thụ hết lượng CO2 do con người thải ra!

Thứ tư, 08/05/2019 - 02:44

Hài cốt của "Người voi" bí ẩn có thể đã được phát hiện
Hài cốt của "Người voi" bí ẩn có thể đã được phát hiện

(Dân trí) - Sau gần 130 năm, phần còn lại của Joseph Merrick - được biết đến nhiều hơn với cái tên “Người voi” đã được tìm thấy.

Thứ tư, 08/05/2019 - 06:13

Phát hiện vi sinh vật sống được nhờ… “thạch tín” ở Thái Bình Dương
Phát hiện vi sinh vật sống được nhờ… “thạch tín” ở Thái Bình Dương

(Dân trí) - Trong số rất nhiều sự sống trên Trái Đất, có một số vi sinh vật có khả năng sinh tồn vô cùng kì lạ.

Thứ tư, 08/05/2019 - 06:10

Lời giải cho những câu hỏi thách thức nhiều thế hệ (P2)
Lời giải cho những câu hỏi thách thức nhiều thế hệ (P2)

(Dân trí) - Ngựa vằn là ngựa đen sọc trắng hay ngựa trắng sọc đen? Vì sao đôi lúc chúng ta cảm thấy sự việc trước mắt như đã từng xảy ra?... Cùng tìm kiếm lời giải cho những thắc mắc “không giới hạn độ tuổi” này ngay sau đây!

Thứ tư, 08/05/2019 - 05:54

Theo dõi toàn bộ hành trình mang thai kỳ diệu của phụ nữ trong 2 phút!
Theo dõi toàn bộ hành trình mang thai kỳ diệu của phụ nữ trong 2 phút!

(Dân trí) - Sau khi trứng được thụ tinh, người phụ nữ sẽ có cơ hội trải qua hành trình thiêng liêng nhất của tạo hóa: “Mang thai”. Hãy cùng theo dõi toàn bộ sự thay đổi của cơ thể người mẹ suốt 9 tháng 10 ngày được thu gọn trong video dài 2 phút dưới đây!

Thứ tư, 08/05/2019 - 05:54

Sự thật xác người ngoài hành tinh gây rúng động ở Trung Quốc
Sự thật xác người ngoài hành tinh gây rúng động ở Trung Quốc

Một nông dân Trung Quốc từng gây rúng động khi tuyên bố mình tìm thấy xác người ngoài hành tinh cháy sém vì bị điện giật.

Thứ ba, 07/05/2019 - 04:06

NASA công bố chi tiết kế hoạch 'giải cứu' Trái Đất khỏi thảm họa không gian
NASA công bố chi tiết kế hoạch 'giải cứu' Trái Đất khỏi thảm họa không gian

Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) ngày 6/5 đã tiết lộ các chi tiết trong kế hoạch tấn công tiểu hành tinh dạng Mặt Trăng trong hệ tiểu hành tinh kép bằng tàu vũ trụ vào năm 2022.

Thứ ba, 07/05/2019 - 03:59

Mẹo đánh lừa bài kiểm tra phát hiện nói dối
Mẹo đánh lừa bài kiểm tra phát hiện nói dối

(Dân trí) - Thường được miêu tả là một trong những bài kiểm tra phát hiện nói dối chính xác nhất, nhưng một nghiên cứu mới cho rằng các bài kiểm tra fMRI có thể dễ dàng bị đánh lừa.

Thứ ba, 07/05/2019 - 10:39

Nano Bioreactor: Xử lý nước thải tiên tiến
Nano Bioreactor: Xử lý nước thải tiên tiến

(Dân trí) - Ở Việt Nam, nước thải đô thị thường cho chảy thẳng vào các cống, rãnh, kênh nội đô… khiến nước ở những nơi này bị ô nhiếm nặng.

Thứ ba, 07/05/2019 - 07:44

Sốc với cảnh cá sấu bất ngờ đứng trên hai chân và... "gõ cửa"
Sốc với cảnh cá sấu bất ngờ đứng trên hai chân và... "gõ cửa"

(Dân trí) - Một con cá sấu khổng lồ ở Nam Carolina, Mỹ, gây sốc cho người dân khi đứng trên hai chân bên ngoài một ngôi nhà.

Thứ ba, 07/05/2019 - 07:20

ĐÁNG QUAN TÂM
Những kết cục tồi tệ nào sẽ xảy ra với Trái Đất nếu loài ong tuyệt chủng?
Những kết cục tồi tệ nào sẽ xảy ra với Trái Đất nếu loài ong tuyệt chủng?

(Dân trí) - Đối với con người, ong giúp tạo ra một loại thực phẩm bổ dưỡng và khó có thể thay thế: “Mật ong”. Trong khi đó, với tự nhiên ong chính là côn trùng thụ phấn quan trọng nhất! Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu loài côn trùng nhỏ bé này tuyệt chủng?

Thứ ba, 07/05/2019 - 06:22

Hài hước khoảnh khắc rắn biết giả chết khi cảm thấy bị đe dọa
Hài hước khoảnh khắc rắn biết giả chết khi cảm thấy bị đe dọa

(Dân trí) - Thay vì tìm cách tấn công lại hoặc lẫn trốn, chú rắn trong đoạn clip đã tìm cách... giả chết khi cảm thấy bị đe dọa...

Thứ hai, 06/05/2019 - 03:16

Tại sao một số người “nghiện” cà phê?
Tại sao một số người “nghiện” cà phê?

(Dân trí) - Các nhà khoa học vừa tìm ra những nguyên nhân cho thấy sở thích uống cà phê ở nhiều người thực tế không hề liên quan đến mùi vị.

Thứ hai, 06/05/2019 - 02:03

Phát hiện nghĩa trang 4.500 năm tuổi gần đại Kim tự tháp Giza
Phát hiện nghĩa trang 4.500 năm tuổi gần đại Kim tự tháp Giza

(Dân trí) - Một nghĩa trang 4.500 năm tuổi đã được phát hiện nằm ở phía đông nam của Kim tự tháp Giza nổi tiếng, Bộ Cổ vật Ai Cập vừa công bố.

Thứ hai, 06/05/2019 - 11:32

Vì sao con người không ăn được cỏ?
Vì sao con người không ăn được cỏ?

(Dân trí) - Về lý thuyết, con người có thể ăn cỏ vì cỏ không độc và ăn được. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn thức ăn này không phù hợp cho người ăn.

Thứ hai, 06/05/2019 - 11:09

Australia: Phát hiện nhiều sinh vật kỳ dị "như ngoài hành tinh" dưới đáy biển sâu
Australia: Phát hiện nhiều sinh vật kỳ dị "như ngoài hành tinh" dưới đáy biển sâu

Các loài sinh vật phát hiện dưới đáy biển sâu ngoài khơi Australia đem đến cái nhìn hoàn toàn mới về quá trình tiến hóa của các loài sinh vật biển.

Thứ hai, 06/05/2019 - 06:59

Phát hiện lỗ hổng bí ẩn ở Nam Cực
Phát hiện lỗ hổng bí ẩn ở Nam Cực

(Dân trí) - Đầu những năm 1970, khi các vệ tinh lần đầu tiên bắt đầu chụp ảnh Trái Đất, các nhà khoa học nhận thấy một lỗ hổng bí ẩn phía trên một trong những khối băng theo mùa của Nam Cực, trôi nổi trên vùng biển Lazarev.

Thứ hai, 06/05/2019 - 06:36

Lời giải cho những câu hỏi thách thức nhiều thế hệ (P1)
Lời giải cho những câu hỏi thách thức nhiều thế hệ (P1)

(Dân trí) - Con gà có trước hay quả trứng có trước? Vì sao mèo hay tập trung nhìn vào vô định? Da tắc kè đổi màu như thế nào? Cùng tìm kiếm lời giải cho những thắc mắc “không giới hạn độ tuổi” này ngay sau đây!

Thứ hai, 06/05/2019 - 06:30

Khả năng chịu lực của lon nước ngọt sẽ khiến bạn phải kinh ngạc!
Khả năng chịu lực của lon nước ngọt sẽ khiến bạn phải kinh ngạc!

(Dân trí) - Để đảm bảo có thể chịu được lực ép lớn từ bên trong, cũng như tác động vật lý bên ngoài, vỏ lon nước ngọt có ga được thiết một cách đặc biệt để vừa mỏng nhẹ nhưng lại vừa sở hữu một khả năng chịu lực đáng kinh ngạc!

Thứ hai, 06/05/2019 - 06:26

Thuốc tránh thai có thể giúp hạn chế chấn thương dây chằng
Thuốc tránh thai có thể giúp hạn chế chấn thương dây chằng

(Dân trí) - Theo một nghiên cứu mới, thuốc tránh thai qua đường uống được phát hiện có thể làm giảm nguy cơ bị rách dây chằng tréo trước ở phụ nữ và các vận động viên.

Thứ hai, 06/05/2019 - 06:23

Điểm lại những công nghệ đột phá của nền y học thế giới thời gian vừa qua
Điểm lại những công nghệ đột phá của nền y học thế giới thời gian vừa qua

(Dân trí) - Từ quả tim nhân tạo cho đến giác mạc in 3D, khoa học công nghệ đang tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ chưa từng có trong lĩnh vực y học, khi biến những điều vốn không thể thành có thể!

Chủ nhật, 05/05/2019 - 10:44

Những sinh vật biển sâu nhỏ bé “tự chế” áo giáp của riêng mình để không bị nghiền nát
Những sinh vật biển sâu nhỏ bé “tự chế” áo giáp của riêng mình để không bị nghiền nát

(Dân trí) - Cuộc sống không dễ dàng ở đáy biển sâu gần 11.000m. Làm thế nào để tồn tại? Các nhà khoa học gần đây đã làm sáng tỏ cách các sinh vật nhỏ bé có thể sống sót ở độ sâu phi thường này.

Chủ nhật, 05/05/2019 - 10:32