Than có còn đang được hình thành?

Dân trí Có phải quá trình hình thành của than ngày nay vẫn đang tiếp diễn; có bằng chứng gì cho việc này? Chúng ta hiếm khi chạm đến một mẩu than, nhưng nếu bạn tìm thấy một cục đá màu đen, hãy nhớ rằng bạn đang cầm trong tay một mảnh của lịch sử địa chất.

"Nhìn chung thì than đá đen chất lượng cao sẽ phải mất hàng triệu năm, nếu không nói là hàng trăm triệu năm để hình thành," Tiến sĩ Judy Bailey, nhà địa chất học về than tại Đại học Khoa học Trái đất Newcastle cho biết. "Tiền thân của than đá được gọi là than bùn, vốn là những tàn dư thực vật không phân hủy hoàn toàn và không bị nén tích tụ lại."

Một mẫu than đá.

Một mẫu than đá.

Theo Bailey, ngày nay quá trình hình thành than vẫn diễn ra. Than bùn tích tụ trong những môi trường đầm lầy ẩm ướt ở các khu vực như Indonesia, thậm chí là ởbình nguyên Altiplano trên dãy Andes tại Nam Mỹ. Đầm lầy có cây, lau sậy mọc trong các vũng nước đọng, phấn hoa và tàn dư thực vật sẽ rơi vào trong những vũng nước này, tương tự với các đầm phá hay hồ nước mặn ở gần biển. Than bùn còn hình thành ở trên các cao nguyên hoặc các hồ được tạo nên từ sông băng tan chảy trên núi.

Tuy vậy, than bùn tích tụ rất chậm, trung bình một năm được khoảng tầm 1mm, mặc dù ở các vùng nhiệt đới quá trình tích tụ xảy ra nhanh hơn, từ 2mm đến 3mm một năm. Với tốc độ như vậy, sẽ mất khoảng từ 12.000 đến 60.000 năm để hình thành một vỉa than bùn dày 3m.

Sự chuyển đổi từ than bùn sang than đá còn tốn nhiều thời gian hơn. Nó thường bắt đầu với việc than bùn bị chôn sâu dưới các lớp trầm tích khác do kết quả của một vụ phun trào núi lửa, sự dịch chuyển của một con sông hay mực nước biển thay đổi. Áp lực của nhiều lớp trầm tích sẽ ép hết nước ra ngoài và nén than bùn lại. Độ dày của lớp than bùn sẽ giảm xuống chỉ còn 1/10 trong quá trình này.

Tàn dư thực vật thực sự chuyển hóa thành đá biến chất khi than bùn được chôn sâu khoảng 3- 4km dưới trầm tích. Tại độ sâu này, với nhiệt độ tăng trung bình 30 độ C khi xuống dưới 1km, nhiệt độ sẽ tăng lên quá 100 độ C và gây nên các phản ứng hóa học, biến than bùn thành than đá.

"Những phản ứng hóa học này là phản ứng tỏa nhiệt," Bailey cho biết. "Chúng giúp nén than thêm và chuyển than bùn từ các hợp chất hữu cơ có trong thực vật, ví dụ như xenlulozơ và lignhin, thành polyme vô cơ có chứa cacbon. Nó rất khác so với than bùn hay tàn dư thực vật. Lượng than bùn chuyển hóa thành than đá được mô tả bằng một bảng phân loại than đá. Than nâu hay lignite đứng thấp nhất trong bảng, cao hơn là than đen hay bituminous. Nếu nhiệt độ và áp suất tăng cao nữa, nó sẽ chuyển thành than gầy hay anthracite. Và cuối cùng một trong những loại than cổ nhất từng được hình thành là than chì graphite."

Kỷ Than đá và giới Nấm

Sự hình thành các vỉa than đá thực sự bắt đầu với việccác loài thực vật sống trên cạn ngày càng trở nên đa dạng vào khoảng 350 triệu năm trước đây. Kết thúc kỷ Devon, tảo đã từng sinh sống ở những vùng biển nông, vì vậy trước Kỷ Than đá đã có các dải than được hình thành hoàn toàn từ tảo.

Trong kỷ Than đá (khoảng 300-360 triệu năm về trước), ngành Thạch tùng, hay ngành Thông đất cao, đặc biệt tiến hóa, đẩy nhanh tốc độ hình thành than bùn ở các đầm lầy vùng nhiệt đới xung quanh xích đạo. Mực nước biển cao và khí hậu nóng lên cũng kích thích sự hình thành than đá bằng cách mở rộng diện tích các đầm lầy ven biển và những vùng đất ẩm ướt khác.

Năm ngoái, các nhà nghiên cứu tìm ra rằng sự phát triển của loài nấm thối trắng- loài nấm có thể phá hủy lignhin trong cây- vào cuối kỷ Than đá đã làm chậm lại quá trình hình thành than. Nhưng Bailey không đồng ý với ý kiến này.

"Sự hình thành than đã trải qua nhiều thay đổi mạnh cuối kỷ Than đá, nhưng không phải do nấm mà do nhiều lý do khác," cô nói. "Cuối Kỷ Than đá là thời kì băng hà toàn cầu, và các lục địa thì di chuyển đến những địa điểm mới, nên than tích tụ dần tại những nơi có khí hậu ôn đới, gần với hai cực của Trái đất. Khí hậu lạnh thích hợp cho một loài cây mới với tên gọi Glossopteris, vốn là những cây nhỏ rụng lá vào mùa đông. Cây mọc chậm hơn, đồng thời quá trình tích tự của than bùn cũng chậm lại, nhưng tàn dư thực vật bị đóng băng lại dễ bảo quản và khó phân hủy hơn."

Than bùn tiếp tục tích tụ trong suốt kỷPermi (245 đến 300 triệu năm về trước) khi các vỉa than tại Hunter, Newcastle và Illawarra được hình thành. Tuy vậy quá trình tích tụ dừng lại khi Trái đất bắt đầu bước vào kỷ Tam Điệp.

"Than dừng hình thành vào khoảng cuối kỷ Permi," Bailey nói. "Nhưng đó là bởi vì khi đó đang xảy ra một trận đại tuyệt chủng toàn cầu quét sạch hầu hết thực vật trên đất liền. Đúng ra là hơn 90% các loài sinh vật trên Trái đất đã biến mất vào khoảng thời gian đó."

Khi thực vật sinh sôi trở lại, than tiếp tục được hình thành, bắt đầu bằng việc dương xỉ trở thành loài thực vật thống trị mặt đất. Các thực vật khác khi đó hầu như đều bị chi phối bởi dương xỉ.

Tuy quá trình hình thành than vẫn tiếp diễn ngày nay, chúng ta lại làm gián đoạn quá trình đó khi khai thác than nâu- loại than đứng ở vị trí thấp nhất trong bảng phân loại than. Nếu chúng ta không khai thác than nâu, một vài triệu năm nữa, chúng sẽ trở thành than đá.

"Than đá mất nhiều thời gian để hình thành hơn tất cả các loại đá khác", Bailey khẳng định.

Khí hậu toàn cầu nóng lên có thể làm tăng số lượng các đầm lầy ven biển- môi trường hoàn hảo cho việc hình thành than. Than được sử dụng rất nhiều trong công nghiệp, tạo nên một lượng lớn cacbonic, nhiều hơn cả khả năng hòa tan của đại dương hay khả năng dự trữ của thực vật. Đây là một chu kì phản hồi điển hình giúp tái tạo lại hành tinh theo từng thang thời gian địa chất, nhưng chắc chắn than sẽ không thể hình thành đủ nhanh để trở thành nguồn nguyên liệu hóa thạch bền vững cho loài người hiện nay.

Hồng Ngọc
Theo ABC

_________________________________

*Mọi liên hệ về bài tin với chuyên mục Khoa học, xin gửi đến

email: thaolam@dantri.com.vn

MỚI NHẤT
Những thứ có thể thay thế ly cà phê sáng
Những thứ có thể thay thế ly cà phê sáng

Mang lại cho con người sự năng động, sảng khoái và tâm trạng hứng khởi đâu chỉ có ly cà phê sáng, mà còn táo, sôcôla và các sản phẩm khác.

Thứ năm, 04/04/2013 - 10:01

Mồ hôi người là một loại thuốc hoàn hảo
Mồ hôi người là một loại thuốc hoàn hảo

Các nhà khoa học đã tìm thấy trong mồ hôi của con người một hợp chất tự nhiên đặc biệt có khả năng tiêu diệt bất cứ loài vi sinh vật nào.

Thứ năm, 04/04/2013 - 09:56

Mở khóa mã di truyền then chốt của lúa mì
Mở khóa mã di truyền then chốt của lúa mì

Các nhà khoa học từ Trung Quốc và Hoa Kỳ đã xác định được một mã di truyền then chốt đối với lúa mì, một phát hiện sẽ giúp cải thiện năng suất của cây trồng và khả năng chịu được điều kiện khắc nghiệt.

Thứ năm, 04/04/2013 - 09:52

Hai nghiên cứu nhận Giải thưởng Bảo Sơn 1,2 tỷ đồng
Hai nghiên cứu nhận Giải thưởng Bảo Sơn 1,2 tỷ đồng

Tác giả các công trình nghiên cứu khoa học thuộc 2 lĩnh vực Y Dược và Phát triển bền vững vừa vinh dự nhận Giải thưởng Bảo Sơn 2012 với trị giá tiền mặt 30.000 USD/giải.

Thứ năm, 04/04/2013 - 09:50

Biển quảng cáo cung cấp nước sạch
Biển quảng cáo cung cấp nước sạch

Các nhà nghiên cứu thuộc trường Đại học Kỹ thuật và Công nghệ (UTEC) ở Lima, Peru phối hợp với công ty quảng cáo Mayo Peru DraftFCB đã chế tạo được biển quảng cáo sản xuất nước sạch từ độ ẩm trong không khí qua các bộ lọc.

Thứ năm, 04/04/2013 - 09:45

TPHCM: Phát động giải Trần Đại Nghĩa lần thứ 10 dành cho học sinh phổ thông
TPHCM: Phát động giải Trần Đại Nghĩa lần thứ 10 dành cho học sinh phổ thông

(Dân trí) - Giải Trần Đại Nghĩa cúp “Yola Toefl Cup” năm 2013 do Sở GD-ĐT TPHCM và báo Giáo dục TPHCM tổ chức vừa được phát động vào ngày 2/4. Đây là cuộc thi dành cho học sinh từ lớp 8 đến lớp 12 tại các tỉnh, thành phía Nam.

Thứ tư, 03/04/2013 - 10:24

Hiện tượng nhìn thấy ma quỷ trong giấc ngủ?
Hiện tượng nhìn thấy ma quỷ trong giấc ngủ?

(Dân trí) - Khi nhà làm phim Carla MacKinnon bắt đầu thức giấc nhiều lần trong trạng thái nửa tỉnh nửa mơ, thấy sự hiện diện của ma quỷ trong phòng mình... Nhưng cô không gọi điện cho những người săn tìm ma mà tiến hành nghiên cứu về hiện tượng đó.

Thứ tư, 03/04/2013 - 10:00

Phát hiện thiên thạch đầu tiên từ sao Thủy
Phát hiện thiên thạch đầu tiên từ sao Thủy

Các nhà khoa học tin rằng họ có thể đã phát hiện thấy thiên thạch đầu tiên từ sao Thủy rơi xuống Trái đất.

Thứ tư, 03/04/2013 - 09:57

Nhai kẹo cao su dễ bị béo phì
Nhai kẹo cao su dễ bị béo phì

Thói quen nhai kẹo cao su có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh béo phì, theo nghiên cứu mới công bố của các nhà khoa học người Mỹ.

Thứ tư, 03/04/2013 - 09:56

Cách Hàn Quốc giúp dân ăn sạch
Cách Hàn Quốc giúp dân ăn sạch

Hàn Quốc nhập khẩu từ bên ngoài tới 70% tỉ trọng tiêu dùng thực phẩm của cả nước nên quốc gia này đặc biệt chú trọng tới hệ thống chính sách đảm bảo an toàn thực phẩm, trong đó khoa học được xem là khâu then chốt.

Thứ tư, 03/04/2013 - 09:43

Bill Gates treo giải 100 ngàn USD cho bao cao su mới
Bill Gates treo giải 100 ngàn USD cho bao cao su mới

Người sáng lập Microsoft cùng với vợ là Melinda đã công bố một cuộc thi cho ai nghĩ ra loại bao cao su tránh thai “thế hệ mới”. Sản phẩm xuất sắc nhất, đáp ứng được hai yêu cầu do Bill Gates đặt ra sẽ được trao một giải thưởng là 100 nghìn đôla.

Thứ tư, 03/04/2013 - 09:38

Cậu bé “hạt tiêu” giành 3 giải thưởng cuộc thi khoa học kỹ thuật
Cậu bé “hạt tiêu” giành 3 giải thưởng cuộc thi khoa học kỹ thuật

(Dân trí)-Với đề tài “Băng tải tự xúc”, em Nguyễn Văn Hoan đến từ Bắc Giang đã gây ấn tượng mạnh trong cuộc thi Intel ISEF quốc gia năm 2013. Một mình “ẵm” hai giải thưởng của nhà tài trợ và giải Nhì chung cuộc, cậu học sinh lớp 9 cao 1,4m này khiến nhiều người trầm trồ.

Thứ ba, 02/04/2013 - 10:04

ĐÁNG QUAN TÂM
Ứng dụng KH-CN làm lợi cho xã hội hơn nghìn tỷ đồng
Ứng dụng KH-CN làm lợi cho xã hội hơn nghìn tỷ đồng

Đó là kết quả của đề tài "Nghiên cứu chọn tạo và phát triển một số dòng gà lông màu hướng trứng, hướng thịt năng suất chất lượng cao” do chuyên gia Trung tâm nghiên cứu gia cầm Thụy Phương (Viện chăn nuôi, Bộ NN&PTNT) thực hiện.

Thứ ba, 02/04/2013 - 09:35

Hậu Fukushima: Các “tân binh” điện hạt nhân
Hậu Fukushima: Các “tân binh” điện hạt nhân

Thảm họa Fukushima hẳn đã tác động mạnh lên tinh thần các quốc gia vừa bước lên con đường phát triển điện hạt nhân.

Thứ ba, 02/04/2013 - 09:33

Cấy mắt người lên cánh ve sầu
Cấy mắt người lên cánh ve sầu

Các nhà khoa học Trường ĐH James Cook (Australia) đã thực hiện thành công một thí nghiệm chẳng khác trò phù thuỷ trong truyện cổ tích, là cấy mắt người trên cánh ve sầu.

Thứ ba, 02/04/2013 - 09:30

Bệnh nguy hiểm lây nhiễm do… hôn
Bệnh nguy hiểm lây nhiễm do… hôn

Hôn thú vị thật đấy, nhưng hãy cảnh giác. Bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan từ những nụ hôn say đắm.

Thứ ba, 02/04/2013 - 09:28

Cơ quan Hàn lâm Đức đánh giá chương trình đào tạo của ĐH Quốc gia TPHCM
Cơ quan Hàn lâm Đức đánh giá chương trình đào tạo của ĐH Quốc gia TPHCM

(Dân trí) - Ngày 1/4, Mạng các trường đại học Đông Nam Á (AUN) - Cơ quan Hàn lâm Đức (DAAD) tiến hành phiên đánh giá ngoài đối với khoa Điện tử Viễn thông (Trường ĐH Quốc tế) thuộc ĐH Quốc gia TPHCM.

Thứ ba, 02/04/2013 - 07:54

Virus rộp môi có thể gây ra các vấn đề về trí nhớ
Virus rộp môi có thể gây ra các vấn đề về trí nhớ

(Dân trí) - Theo một nghiên cứu mới, cácbệnh truyền nhiễm, điển hình là bệnh phồng rộp môi, có thể gây nên các vấn đề về trí nhớ và khả năng suy nghĩ ở người lớn tuổi.

Thứ hai, 01/04/2013 - 09:31

Tiếng cãi nhau gây tổn thương não trẻ
Tiếng cãi nhau gây tổn thương não trẻ

Nghiên cứu mới cho thấy trong khi đang ngủ não của trẻ vẫn đủ “tỉnh táo” để nhận biết và phản ứng với những tiếng cãi nhau của cha mẹ.

Thứ hai, 01/04/2013 - 09:29

Tìm thấy con lai của người hiện đại và người tiền sử
Tìm thấy con lai của người hiện đại và người tiền sử

Di cốt của một cá nhân cư trú ở miền bắc Italia từ cách đây 30.000 – 40.000 năm được cho là con lai giữa người hiện đại và giống người tiền sử Neanderthal đã tuyệt chủng, theo báo cáo nghiên cứu trên tạp chí PLoS ONE.

Thứ hai, 01/04/2013 - 09:23

Nước tăng lực làm cao huyết áp
Nước tăng lực làm cao huyết áp

Các loại nước tăng lực có thể làm tăng huyết áp và dẫn tới nhịp tim bất thường, theo một nghiên cứu mới. Đây có thể là lí do tại sao nước tăng lực có liên quan đến nhiều ca tử vong và ốm nhập viện trong thời gian gần đây.

Thứ hai, 01/04/2013 - 09:21

Điện hạt nhân Đông Nam Á hậu Fukushima: Các “đàn anh” nguyên tử
Điện hạt nhân Đông Nam Á hậu Fukushima: Các “đàn anh” nguyên tử

Các nước Đông - Nam Á đi trước trong sở hữu nhà máy điện hạt nhân gồm: Nhật, Trung, Ấn, Hàn và Đài Loan. Với mỗi nước, sự tác động của sự cố Fukushima lên nền công nghiệp hạt nhân ở những mức độ khác nhau.

Thứ hai, 01/04/2013 - 09:19

Hà Nội thắng lớn ở cuộc thi Intel ISEF cấp quốc gia
Hà Nội thắng lớn ở cuộc thi Intel ISEF cấp quốc gia

(Dân trí) - Cuộc thi khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh trung học năm 2013 toàn khu vực phía Bắc diễn ra ở Hà Nội từ ngày 29 - 31/3. Sau 3 ngày làm việc nghiêm túc và khẩn trương, Ban giám khảo đã chọn ra được những đề tài xuất sắc nhất để trao giải.

Thứ hai, 01/04/2013 - 12:08

Độc đáo ngôi nhà “chống lũ, chống bão” của học sinh Quảng Trị
Độc đáo ngôi nhà “chống lũ, chống bão” của học sinh Quảng Trị

(Dân trí) - Ba học sinh Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị) vừa thiết kế thành công “ngôi nhà sống chung với lũ” và đoạt giải Nhất hội thi Khoa học và Kỹ thuật VISEF tỉnh Quảng Trị năm 2013.

Chủ nhật, 31/03/2013 - 03:08