Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường

Dân trí Điều trị đái tháo đường nhằm vào chế độ “kiềng ba chân”: ăn uống, vận động và thuốc men, nghĩa là điều chỉnh lối sống và dùng thuốc đặc hiệu.

Nhiều nghiên cứu, chuyên gia nội tiết khẳng định, đến 80% trường hợp “tiền đái tháo đường” có thể ngăn chặn được chỉ bằng chỉnh lối sống đơn thuần.

Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường - 1

Những “điểm nhấn” của bệnh đái tháo đường

* Sát thủ thứ 3, gia tăng như bệnh dịch

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đái tháo đường (ĐTĐ) là bệnh không lây nhiễm gây tử vong đứng hàng thứ 3, sau tim mạch và ung thư.

Thống kê của WHO cho thấy ĐTĐ tăng liên tục, năm 1995 mới có 135 triệu (4% dân số), năm 2011 lên 366 triệu, năm 2015 lên 415 triệu, năm 2017 lên 425 triệu (9% dân số). Vì thế, WHO dự báo sẽ 522 triệu (2030) và 642 triệu (2040) và nhận định: "Thế kỷ 21 này là thế kỷ của bệnh nội tiết và chuyển hóa. Những gì đại dịch HIV/AIDS gây ra cuối thế kỷ 20 là những điều bệnh đái tháo đường sẽ gây ra trong thế kỷ 21".

Ở Việt Nam, vào nhưng năm 90 của thế kỷ trước, tỷ lệ ĐTĐ chỉ từ 1,1 đến 2,25%. Nhưng theo thống kê của Bệnh viện Nội tiết TW năm 2012, tỷ lệ ĐTĐ toàn quốc ở người trưởng thành là 5.42%, và tiền ĐTĐ là 18%

* Diễn tiến âm thầm, bỏ sót chẩn đoán

Đái tháo đường thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm qua các giai đoạn trước khi trở thành bệnh thật sự: Bình thường →Kháng insulin→ Tiền đái tháo đường → Đái tháo đường→ Đái tháo đường có biến chứng.

Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường - 2
Hiện nay, xác định chẩn đoán đều dựa vào các tiêu chí sau:
Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường - 3

Một điều đáng ngại là tỷ lệ ĐTĐ chưa được hay bị bỏ sót chẩn đoán còn rất cao, từ 50-70 %. Đặc biệt, ngay ở các nước tiên tiến, Tiền ĐTĐ không được lưu ý đúng mức để tầm soát và điều trị. Ở Việt Nam, theo khảo sát của công ty nghiên cứu thị trường Nielsen, có đến 40% không có khái niệm về Tiền ĐTĐ, và 80% không biết các biện pháp phòng tránh. Về phía y tế, nhiều bác sĩ cũng không để ý và nhiều bệnh viện không có tiêu chí chẩn đoán Tiền ĐTĐ trong phiếu kết quả xét nghiệm sinh hóa cho bệnh nhân.

* Gây nhiều biến chứng

Đái tháo đường có nhiều biến chứng trên nhiều cơ quan hệ thống như tim mạch, thần kinh, thận, mắt, da, sinh dục…

Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường - 4

Đặc biệt, các biến chứng mạch máu xảy ra rất sớm, ngay trong giai đoạn tiền đái tháo đường.

Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường - 5
* Gánh nặng tài chính, tâm lý…

Bệnh nhân ĐTĐ thường không “khỏe” vì luôn chịu áp lực của các gánh nặng tài chánh, tâm lý… Một số bị stress do các gánh nặng này sẽ mắc chứng “trầm uất đái tháo đường” (diabetes distress): chán nản, lo lắng, mệt mỏi, đau khổ, chán ăn, rối loạn giấc ngủ, mất hứng thú với công việc…

Chỉnh lối sống, ngăn chống đái tháo đường

Cũng như các căn bệnh nội tiết-chuyển hóa khác, điều trị ĐTĐ cũng nhằm vào 3 chế độ, “kiềng ba chân”, là: ăn uống, vận động và thuốc men, trong đó điều chỉnh chế độ ăn uống và vận động chính là điều chỉnh lối sống (lifestyle modifications).

Các chuyên gia nội tiết đưa ra 5 điểm mấu chốt trong chỉnh lối sống:

1* Ăn uống lành mạnh

Theo khuyến nghị của Hội ĐTĐ Hoa Kỳ (ADA), khẩu phần ăn trong ngày của người ĐTĐ cũng phải đủ 3 thành phần chính: tinh bột (bún, mì, gạo, phở, miến, hủ tiếu, khoai, bắp...) chiếm khoảng 50% năng lượng; chất béo (dầu thực vật, mỡ động vật) chiếm từ 35%; đạm (thịt, cá, đậu, hạt thực vật) chiếm khoảng 15%, ngoài ra cần chú ý bổ sung vitamin, chất khoáng, chất xơ có nhiều trong rau, củ, quả và trái cây “ít ngọt”.

Ngoài cấm món ăn, thức uống có đường ngọt (sugary carbohydrate); người ĐTĐ cũng cần giảm ăn chất béo như thịt nguội, thịt mỡ, phó mát, dầu, khoai tây chiên; nên ăn cá 2-3 lần trong tuần, và hạn chế uống rượu, bia.

2* Vận động thích hợp

ĐTĐ đồng nghĩa với dư thừa năng lượng, thừa ăn. Cho nên cần tích cực hoạt động thể lực để giúp cơ thể tiêu hao năng lượng thừa, giúp cơ thể tiêu thụ đường dễ dàng hơn, nâng cao sức khỏe của toàn cơ thể, luyện tập thể lực cũng làm cải thiện tinh thần kinh, hoạt bát, nhanh nhẹn, sảng khoái và cuối cùng luyện tập thể lực cũng sẽ làm tăng sức đề kháng, chống đỡ bệnh tật.

Nguyên tắc luyện tập thể lực là: Luyện tập phải dần dần và thích hợp, Phải đề phòng hạ đường máu khi tập thể lực, Không ráng tập quá sức hoặc tập thể lực khi đang có bệnh cấp tính, khi chưa kiểm soát đường máu ổn định…

3* Cố gắng giảm cân

Thừa cân, béo phì vừa là nguy cơ vừa là yếu tố làm nặng thêm các triệu chứng ĐTĐ. Các chuyên gia nội tiết cho thấy chỉ giảm 5- 7 phần trăm trọng lượng cơ thể sẽ giúp ổn định đường trong máu và cải thiện tình trạng kháng insulin.

4* Bỏ hút thuốc lá

Giúp hạ đường huyết và giảm các biến chứngmắt, đột quỵ, bệnh thận, bệnh mạch máu, thần kinh và chân…..

5* Kiểm soát các stress

Stress sẽ làm đường máu tăng theo cơ chế “chiến đấu hay chạy trốn” (fight or flight mechanism). Do đó, kiểm soát stress qua tập thể dục, khí công, yoga, thư giãn rất hữu ích để hỗ trợ điều trị ĐTĐ.

Đôi điều bàn luận

Điều chỉnh lối sống là khâu đầu tiên, quan trọng, được nhiều chuyên gia, nhiều hiệp hội đái tháo đường của tất cả các nước trên thế giới ghi vào các hướng dẫn điều trị (guidelines for the management of diabetes), đặc biệt, với những trường hợp tiền ĐTĐ, là giai đoạn nhẹ và khởi đầu. Theo nhiều nghiên cứu khoa học nghiêm túc, đa trung tâm, dài hơi, việc điều chỉnh lối sống tích cực (intensive lifestyle modification) có thể ngăn giảm nguy cơ phát bệnh đến 58% và chậm phát triển thành ĐTĐ rất hiệu quả.

Điều chỉnh lối sống, phòng chống đái đường - 6
Các nghiên cứu còn chỉ ra rằng, những người bị Tiền ĐTĐ nếu được điều chỉnh lối sống và dùng thêm metformin, thuốc có tác dụng chống kháng insulin, khả năng ngăn chặn, chậm phát triển thành ĐTĐ lên đến 90%.

Thay lời kết

Các nghiên cứu chỉ rõ, phải trải qua cả chục năm từ khi bắt đầu có tình trạng kháng insulin bệnh nhân mới bị đái tháo đường thật sự; và nếu được lưu ý tầm soát và xử lý thích hợp bằng điều chỉnh lối sống thời gian chuyển đổi này sẽ được kéo dài thêm.

Điều chỉnh lối sống qua chế độ ăn và chế độ vận động là liệu pháp đầu tay và bắt buộc cho các bệnh nhân ở giai đoạn Tiền ĐTĐ, và cả khi đã chẩn đoán ĐTĐ thật sự. Và thuốc đầu tiên được chọn lọc là metformin.

Một điều lý thú là ngoài tác dụng chính là chống lại tình trạng kháng insulin (insulin resistance), metformin còn có nhiều tác dụng điều trị rất tốt khác như ức chế tổng hợp androgen buồng trứng, kích hoạt AMP kinase tế bào gan, ức chế khối u…nên còn được dùng để điều trị buồng trứng đa nang, giảm mỡ máu, chứng gai đen…

TS.BS Trần Bá Thoại

Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

MỚI NHẤT
Phòng ngừa & Điều trị tiêu chảy do kháng sinh
Phòng ngừa & Điều trị tiêu chảy do kháng sinh

(Dân trí) - Kháng sinh là một biện pháp hữu ích trong việc điều trị bệnh tiêu chảy và một số bệnh khác. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, kháng sinh có thể gây ra tình trạng tiêu chảy. Hãy cùng tìm hiểu thêm thông tin và giải pháp đối phó với tình trạng này.

Thứ ba, 27/08/2019 - 05:39

Quảng Nam chi gần 200 triệu mua bao cao su phát cho dân
Quảng Nam chi gần 200 triệu mua bao cao su phát cho dân

(Dân trí) - UBND tỉnh Quảng Nam vừa quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, gói thầu mua phương tiện tránh thai (bao cao su) để phát cho người dân, đặc biệt là người dân miền núi.

Thứ hai, 26/08/2019 - 08:02

Dân đổ xô đi săn bắt loài côn trùng cực độc, ăn một con có thể chết người
Dân đổ xô đi săn bắt loài côn trùng cực độc, ăn một con có thể chết người

(Dân trí) - BS Nguyễn Trung Nguyên, Trung tâm chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) cảnh báo tình trạng người dân đổ xô đi bắt sâu ban miêu (nhìn giống bọ xít) để bán cho thương lái. Trong khi đây là loài côn trùng cực độc, tiếp xúc hô hấp, qua da đều có thể gây ngộ độc. Nếu tiếp xúc qua đường tiêu hoá (ăn phải), bệnh nhân có thể chết vì một con sâu ban miêu.

Thứ hai, 26/08/2019 - 08:00

Khối u chực vỡ sau 2 năm tự chữa ung thư vú bằng thực phẩm chức năng, ngoại cảm
Khối u chực vỡ sau 2 năm tự chữa ung thư vú bằng thực phẩm chức năng, ngoại cảm

(Dân trí) - Cách đây hai năm, bệnh nhân đã được phát hiện ung thư vú nhưng bỏ dở điều trị vì sợ đụng chạm dao kéo khối u sẽ di căn. Đến khi khối u to, nhô cao đến 10cm, lở loét, chảy dịch mủ vàng như chực vỡ bệnh nhân mới tới viện.

Thứ hai, 26/08/2019 - 01:23

Cả 2 lần "vượt cạn" mẹ con sản phụ đều rơi vào... cửa tử
Cả 2 lần "vượt cạn" mẹ con sản phụ đều rơi vào... cửa tử

(Dân trí) - Cả 2 lần mang thai, chuẩn bị bước vào giai đoạn sinh nở, người mẹ đều bị tiền sản giật, Hội chứng Hellp phải nhập viện cấp cứu chấm dứt thai kỳ. Bác sĩ cảnh báo, đây là tình trạng đặc biệt nguy hiểm, chị em phụ nữ trong quá trình mang thai cần phải cảnh giác.

Thứ hai, 26/08/2019 - 06:13

Bé gái 3 tuổi bị rắn hổ mang tấn công khi đang xem tivi
Bé gái 3 tuổi bị rắn hổ mang tấn công khi đang xem tivi

(Dân trí) - Một bé gái ở Hà Tĩnh đang xem tivi trong nhà thì bị một con rắn hổ mang nặng gần 2kg tấn công khiến chân cháu bé bị hoại tử.

Thứ hai, 26/08/2019 - 06:10

Bỏng nặng vùng kín vì thông tiểu bằng… nước nóng
Bỏng nặng vùng kín vì thông tiểu bằng… nước nóng

(Dân trí) - Bị bí tiêu tiểu trong quá trình điều trị gãy cột sống, nữ bệnh nhân được người nuôi bệnh cùng phòng “mách” dùng nước nóng cho thêm vài giọt dầu để xông. Sau khi ngồi lên bô đựng nước nóng bệnh nhân đã bị bỏng nặng tầng sinh môn và hậu môn dẫn tới hoại tử nặng.

Thứ hai, 26/08/2019 - 06:08

TPBVSK Hyra Gan: Giải pháp hỗ trợ điều trị những triệu chứng suy giảm chức năng gan
TPBVSK Hyra Gan: Giải pháp hỗ trợ điều trị những triệu chứng suy giảm chức năng gan

(Dân trí) - Những triệu chứng suy giảm chức năng gan đang trở thành mối lo, mối đe doạ hàng đầu tới sức khoẻ con người. Xơ gan, ung thư gan, viêm gan do virus hay gan nhiễm mỡ đều là những căn bệnh có thể dẫn đến hậu quả nặng nề và mà nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chúng chính là sự ô nhiễm của môi trường, thực phẩm bẩn tràn lan và hơn cả là những thói quen xấu, khó bỏ của con người.

Thứ hai, 26/08/2019 - 04:30

Philips đột phá trong y học với các giải pháp chẩn đoán hình ảnh
Philips đột phá trong y học với các giải pháp chẩn đoán hình ảnh

(Dân trí) - Tập đoàn Hoàng Gia Philips là một tập đoàn hàng đầu thế giới về công nghệ y tế đã giới thiệu những công nghệ cải tiến mới nhất trong ngành chẩn đoán hình ảnh tại Hội nghị Điện quang và Y học hạt nhân lần thứ 21, được tổ chức bởi Hội Điện quang và Y học học hạt nhân Việt Nam tại Đà Nẵng vào ngày 23& 24 tháng 8 năm 2019 vừa qua.

Thứ hai, 26/08/2019 - 04:00

Uống 40 viên thuốc trị rối loạn tâm thần, bệnh nhân hôn mê sâu
Uống 40 viên thuốc trị rối loạn tâm thần, bệnh nhân hôn mê sâu

(Dân trí) - Phát hiện ông H. nằm bất động bên cạnh lọ thuốc chống động kinh người nhà kiểm tra thì phát hiện toàn bộ số thuốc mới lãnh bảo hiểm đã hết. Tại bệnh viện, bác sĩ xác định bệnh nhân ngộ độc nặng, hôn mê sâu sau ngộ độc Phenobarbital.

Chủ nhật, 25/08/2019 - 04:24

Vi nhựa trong nước uống có gây nguy cơ cho sức khỏe không?
Vi nhựa trong nước uống có gây nguy cơ cho sức khỏe không?

(Dân trí) - Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mức độ vi nhựa trong nước uống không có vẻ là một nguy cơ đối với sức khỏe.

Chủ nhật, 25/08/2019 - 05:13

Cảnh giác với tai nạn điện giật và bỏng do sạc điện thoại
Cảnh giác với tai nạn điện giật và bỏng do sạc điện thoại

(Dân trí) - Điện thoại di động và giấc ngủ không phải là bạn tốt của nhau. Ngoài việc khiến bạn bị khó ngủ, nghiên cứu mới cảnh báo rằng mang điện thoại vào giường có thể khiến bạn bị điện giật.

Chủ nhật, 25/08/2019 - 05:09

ĐÁNG QUAN TÂM
Bé sơ sinh nặng 4,4 kg tử vong tại bệnh viện nghi do sặc sữa
Bé sơ sinh nặng 4,4 kg tử vong tại bệnh viện nghi do sặc sữa

(Dân trí) - Khi sinh bé gái nặng 4,4 kg, da hồng hào, khóc to. Tuy nhiên, hơn 10 tiếng sau người nhà bế bé lên nhân viên y tế trong tình trạng môi tím đen, toàn thân tím tái, không có phản xạ, không thở, dù được bác sĩ tích cực hồi sức nhưng không qua khỏi.

Chủ nhật, 25/08/2019 - 04:52

Cứu sống cháu bé bị thanh sắt đâm thấu ngực
Cứu sống cháu bé bị thanh sắt đâm thấu ngực

(Dân trí) - Trong lúc chơi trốn tìm, một cậu bé 13 tuổi bị rơi từ cây cao xuống hàng rào bằng sắt có đầu nhọn khiến một thanh sắt đâm xuyên ngực.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 05:14

Choáng vì vùng mông hoại tử nặng, bốc mùi thối sau tiêm silicon lỏng nâng cấp vòng 3
Choáng vì vùng mông hoại tử nặng, bốc mùi thối sau tiêm silicon lỏng nâng cấp vòng 3

(Dân trí) - Bệnh nhân N.N.H (45 tuổi) đến Bệnh viện Trung ương quân đội 108 trong tình trạng vùng mông phải căng cứng, khó chịu, loét, có dấu hiệu hoại tử. Trước đó một ngày, người phụ nữ này có tiêm dung dịch lỏng đựng trong chai thủy tinh không rõ nhãn mác để nâng cấp vòng 3.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 05:01

Quảng Ngãi:  Bị sét đánh ngừng tim vẫn may mắn thoát chết
Quảng Ngãi: Bị sét đánh ngừng tim vẫn may mắn thoát chết

(Dân trí) - Đang đi xe máy, chị L.T.B.K bị sét đánh trúng ngã xuống đường bất tỉnh. Rất may, chị K. được Y, Bác sĩ trung tâm y tế gần đó cấp cứu kịp thời nên may mắn thoát nạn.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 04:40

Tái phát 40 lần chảy máu mỗi năm, bệnh nhân ao ước được điều trị tại nhà
Tái phát 40 lần chảy máu mỗi năm, bệnh nhân ao ước được điều trị tại nhà

(Dân trí) - Theo TS.BS Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Trung tâm Hemophilia, có những bệnh nhân mắc căn bệnh máu khó đông tái phát tới 40 lần mỗi năm, ở bệnh viện nhiều hơn ở nhà. Trong khi đó, việc cấp thuốc điều trị tại nhà sẽ tạo cơ hội để người bệnh có cuộc sống bình thường nhất có thể và vẫn được kiểm soát điều trị.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 04:38

Cứu sống bệnh nhân người nước ngoài bị nhồi máu cơ tim cấp, đe dọa tính mạng
Cứu sống bệnh nhân người nước ngoài bị nhồi máu cơ tim cấp, đe dọa tính mạng

(Dân trí) - Chiều 23/8, thông tin từ bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cho biết, các bác sĩ của bệnh viện này vừa can thiệp mạch vành kịp thời cứu sống một bệnh nhân nước ngoài bị nhồi máu cơ tim cấp rất nặng.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 04:37

Người khuyết tật gặp khó trong việc tiếp cận chân giả, tay giả...
Người khuyết tật gặp khó trong việc tiếp cận chân giả, tay giả...

(Dân trí) - Là người khuyết tật, không thể tự đi lại phải dùng đến chân giá, thế nhưng người bệnh lại gặp khó khi tiếp cận các dụng cụ thay thế này do quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) chưa chi trả.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 04:32

Số ca sốt xuất huyết ở Quảng Nam tăng gần 2 lần so với cùng kỳ năm 2018
Số ca sốt xuất huyết ở Quảng Nam tăng gần 2 lần so với cùng kỳ năm 2018

(Dân trí) - Theo Sở Y tế Quảng Nam, tính đến hết tuần 33 năm 2019, số ca mắc sốt xuất huyết trên địa bàn tỉnh là 2.088 ca, tăng 1,9 lần so với cùng kỳ năm 2018, trong đó tỷ lệ người lớn mắc bệnh là 1.475 ca, không có trường hợp sốt xuất huyết nặng, tử vong.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 02:46

Phú Yên: Phát hiện thêm 2 ổ dịch tả lợn Châu Phi
Phú Yên: Phát hiện thêm 2 ổ dịch tả lợn Châu Phi

(Dân trí) - Chỉ trong vòng 10 ngày qua, tại huyện Phú Hòa, tỉnh Phú Yên đã xuất hiện thêm 2 ổ dịch tả lợn Châu Phi. Các ngành chức năng và người dân đã tiêu hủy toàn bộ lợn bị nhiễm bệnh, triển khai các giải pháp ngăn chặn dịch lây lan ra diện rộng.

Thứ bảy, 24/08/2019 - 02:43

Quảng Ngãi: Bệnh nhân tử vong sau khi tiêm kháng sinh
Quảng Ngãi: Bệnh nhân tử vong sau khi tiêm kháng sinh

(Dân trí) - Nam bệnh nhân dần hồi phục sức khỏe sau phẫu thuật lại bất ngờ tử vong khi tiêm kháng sinh. Sự việc xảy ra tại bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Ngãi vào sáng 23/8.

Thứ sáu, 23/08/2019 - 04:13

15 ca ghép tạng trong một tuần, Bệnh viện Việt Đức được thưởng nóng
15 ca ghép tạng trong một tuần, Bệnh viện Việt Đức được thưởng nóng

(Dân trí) - GS.TS Trần Bình Giang, Giám đốc Bệnh viện Việt Đức cho biết, hiện nay các kĩ thuật ghép tim, gan, thận... đã thành thường quy tại bệnh viện. Ghép phổi là khó nhất cũng đã thực hiện 2 ca thành công từ người cho chết não. Sắp tới bệnh viện sẽ làm đề án về ghép tuỵ và chắc chắn sẽ làm tốt kỹ thuật này.

Thứ sáu, 23/08/2019 - 03:26

Hàng chục học sinh nghi ngộ độc sau tiệc liên hoan tại trại hè
Hàng chục học sinh nghi ngộ độc sau tiệc liên hoan tại trại hè

(Dân trí) - Sau khi tham gia các chương trình trong ngày thứ nhất của trại hè, hơn 240 em học sinh cùng các thành viên khác tham gia tiệc liên hoan và ăn cơm. Đến tối cùng ngày, nhiều em có biểu hiện ngộ độc nên được đưa đến trung tâm y tế cấp cứu.

Thứ sáu, 23/08/2019 - 01:29