Thụ thể CCR5 và sự lây nhiễm HIV

Dân trí Mấy ngày qua, liên tiếp hai thông tin về các bệnh nhân ở London và Hà Lan thành người thứ 2 và 3 trên thế giới được sạch hết virút HIV trong máu sau khi cấy ghép tủy xương từ một người hiến tặng có đột biến gen tổng hợp thụ thể CCR5 làm bất hoạt virút HIV làm “sốt” dư luận.
>>Thêm 1 bệnh nhân có HIV khỏi bệnh
>>Thấy gì qua những trường hợp bệnh nhân HIV từng được chữa khỏi?

Thụ thể CCR5 nằm ở đâu? Chức năng là gì? Tại sao đột biến CCR5 lại kháng được sự xâm nhập virus HIV?

Thụ thể CCR5 và sự lây nhiễm HIV - 1

Thụ thể CCR5

CCR5, thụ thể chemokine C-C loại 5, còn gọi là CD195, là một protein trên bề mặt các tế bào liên quan đến hệ thống miễn dịch như bạch huyết cầu, lympho T , đại thực bào… và hoạt động như một thụ thể cho chất trung gian kích thích hóa học (chemokine).

Ở người, gene CCR5 mã hóa protein CCR5 nằm ở nhánh ngắn (p) vị trí 21 trên nhiễm sắc thể 3. Một số người đã di truyền đột biến Delta 32, dẫn đến việc xóa một phần gen CCR5. Người mang gen đồng hợp tử của đột biến này kháng với các chủng nhiễm HIV-1 của vùng nhiệt đới.

CCR5 liên kết tác dụng với CCL3, CCL4 (MIP 1α và 1β) và CCL3L1, và tương tác với CCL5 (RANTES).

CCR5 hiện diện chủ yếu trên các tế bào lympho T, đại thực bào, tế bào đuôi gai, bạch cầu ái toan, microglia và một quần thể tế bào ung thư vú hoặc ung thư tuyến tiền liệt. Do đó, các chất ức chế CCR5 ngăn chặn được sự di căn ung thư vú và tuyến tiền liệt. CCR5 đóng vai trò trong đáp ứng viêm nhưng chức năng chưa rõ ràng.

Đặc biệt virus HIV sử dụng CCR5 như một đồng thụ thể để xâm nhập vào tế bào. Do đó, đột biến Delta 32 ở người tạo ra khiếm khuyết di truyền của CCR5 tạo ra các thụ thể không chức năng sẽ ngăn chặn được sự xâm nhập của HIV vào tế bào.

Đột biến CCR5 Delta 32

Đột biến CCR5Delta 32, CCR5-Δ32, CCR5-D32, xảy ra khi mất một cặp base vị trí 32 (32-base-pair deletion) dẫn đến việc tạo ra các thụ thể không có chức năng.

Người dị hợp tử với các thay đổi gene, alen (allele) đột biến sẽ bị giảm hơn 50% số các thụ thể CCR5 chức năng trên bề mặt tế bào do sự giảm dần thụ thể và sự vận chuyển CCR5 bị cản trở. Những người này có khả năng chống nhiễm HIV-1 và chậm phát triển chậm AIDS so với người thường. Sự dị hợp tử của alen đột biến này cũng đã cho thấy cải thiện phản ứng với một số virút như retrovirus.

Ở châu Âu, đột biến alen CCR5 32 có tần số là 10% với dị hợp tử và 1% với đồng hợp tử. Đột biến này rất hiếm ở người châu Phi và châu Á.

Vì virút HIV sử dụng CCR5 như một đồng thụ thể để xâm nhập vào tế bào, nên đột biến Delta 32 ở người sẽ tạo ra các thụ thể không chức năng, vô hình trung đường vào tế bào của HIV bị ngăn chặn.

Đột biến thụ thể CCR5  gây kháng nhiễm HIV

Thụ thể CCR5 có trên các bề mặt các tế bào bạch huyết, đặc biệt là lympho T và đại thực bào, và HIV sử dụng CCR5 như một đồng thụ thể để xâm nhập vào các tế bào miễn dịch.

Thụ thể CCR5 và sự lây nhiễm HIV - 2
Phải vào trong tế bào, virút HIV mới có thể nhân lên, làm suy yếu hay tiêu diệt các tế bào miễn dịch và gây ra hội chứng Suy giảm miễn dịch mắc phải (acquired immune suppressive syndrome, AIDS), khiến hệ miễn dịch cơ thể yếu dần, không có khả năng chống lại các bệnh lây nhiễm và bệnh nhân sẽ chết. 

Do đó, khi thụ thể CCR5 bị sụt giảm hay thiếu hụt các cửa ngõ xâm nhập của virút không còn, con người sẽ miễn nhiễm với HIV.

Lý do khiến ba bệnh nhân ghép tủy hết HIV

Điểm chung của cả ba bệnh nhân hết nhiễm HIV này là đều được ghép tủy để chữa một bệnh ác tính kèm theo. Quy trình điều trị chung gồm hai bước: (1) đầu tiên bệnh nhân được hóa trị hoặc xạ trị để tiêu diệt hết tế bào máu và tủy xương, (2) sau đó bệnh nhân sẽ được ghép tủy là những tế bào tạo máu. Những tế bào máu của người hiến cho sẽ được thay thế cho các tế bào của người nhận. 

Thụ thể CCR5 và sự lây nhiễm HIV - 3
Vì các tế bào người cho có đột biến alen CCR5, khiến virút HIV không thể nhiễm vào được vì không có thụ thể CCR5 hoạt động. Kết quả là những tế bào máu mới này không bị nhiễm HIV.

Đôi điều bàn luận

Hiện tại, virut HIV không xuyên qua màng các tế bào miễn dịch được khi gene đột biến CCR5 32 xuất hiện được giải thích là do các tế bào này không có thụ thể CCR5, “bàn đạp” để vào trong tế bào. Nhưng cho đến nay, có nhiều nhà khoa học vẫn chưa xác định chắc chắn cơ chế hết lây nhiễm HIV của bệnh nhân. Họ cũng không chắc liệu đột biến CCR5 là lý do chính hay do bệnh “Mảnh ghép chống chủ” (Graft versus Host Disease, GvHD) xảy ra khi truyền máu và ghép tủy, vì cả hai bệnh nhân ở London và Berlin đều bị bênh GvHD này sau ghép tủy; hay có một cơ chế nào khác nữa..

Về lý thuyết, việc khống chế thành công HIV ở ba bệnh nhân ghép tủy đầu tiên này có thể nhân rộng điều trị. Tuy vậy, theo nhiều nhà khoa học, như Giáo sư Ravindra Gupta, Đại học Cambridge, người trực tiếp điều trị cho “bệnh nhân London” rằng phương pháp ghép tủy này khó áp dụng rộng rãi để điều trị HIV vì: một là quá đắt tiền, không khả thi cho người bình thường; hai là rất khó tìm ra người hiến tủy phù hợp và có đột biến CCR5; ba là trước khi được ghép tủy bệnh nhân phải được hóa, hoặc xạ trị, để tiêu diệt hết các tế bào tạo máu, đây là phương pháp xâm hại, gây suy yếu cơ thể, thậm chí có thể tử vong; và bốn là ghép tủy có thể bị tác dụng không mong muốn là bệnh GvHD. Khoảng 30-60% bệnh nhân gặp GvHD cấp tính và trong số đó có khoảng 15-30% tử vong; và khoảng 50% bệnh nhân bị GvHD mãn tính, phải dùng thuốc điều trị lâu dài, ảnh hưởng chất lượng sống.

Tháng 11/2018, Hạ Kiến Khuê, Thâm Quyến, Quảng Đông, Trung Quốc, công bố nghiên cứu: Cho ra đời cặp song sinh biến đổi gene Nana và Lulu, trong đó gene CCR5 bị vô hiệu hóa giúp cặp song sinh này không bị nhiễm HIV. Nghiên cứu này bị lên án vì vấn đề an toàn và đạo đức, nhiều nhà khoa học lo ngại rằng việc biến đổi gene để miễn nhiễm với HIV cũng có thể tạo ra những nguy cơ bệnh tật khác.

Theo tôi, vì liên hệ đến sinh mạng con người, nên y học bắt buộc phải có bằng chứng (evidence based), và những phương cách điều trị đang còn khảo sát không được áp dụng ngay. Hơn nữa, hiện nay cũng đã có nhiều loại thuốc có thể kiểm soát HIV tốt, giá thành hợp lý, dễ sử dụng, giúp người nhiễm bệnh duy trì cuộc sống khá lâu. Phương pháp ghép tủy chỉ nên áp dụng “ngoại lệ”, đặc thù cho một số ít bệnh nhân nhiễm HIV có kèm theo ung thư.

TS.BS Trần Bá Thoại    

Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

MỚI NHẤT
Vụ bệnh nhân “tố” bệnh viện cắt vòi trứng khi mổ ruột thừa: Sở Y tế chỉ đạo làm rõ
Vụ bệnh nhân “tố” bệnh viện cắt vòi trứng khi mổ ruột thừa: Sở Y tế chỉ đạo làm rõ

(Dân trí) - Liên quan đến vụ việc một bệnh nhân ở Hà Tĩnh tố bệnh viện cắt vòi trứng khi mổ ruột thừa, Sở Y tế đã có văn bản yêu cầu những đơn vị liên quan khẩn trương kiểm tra, làm rõ.

Thứ tư, 20/03/2019 - 06:24

Gãy 6 xương sườn, nạn nhân thoát chết dưới bánh tàu hỏa
Gãy 6 xương sườn, nạn nhân thoát chết dưới bánh tàu hỏa

(Dân trí) - Lao ra đứng giữa đường ray khi tàu hỏa chạy tới, nam nạn nhân bị tông kẹt dưới đường ray. Được người dân đưa đi cấp cứu, nạn nhân may mắn thoát chết nhưng bị gãy 6 xương sườn.

Thứ tư, 20/03/2019 - 04:25

Lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi đều bị tiêu hủy, không lọt ra thị trường
Lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi đều bị tiêu hủy, không lọt ra thị trường

(Dân trí) - Ông Nguyễn Văn Long, Trưởng phòng Dịch tễ (Cục Thú y - Bộ NN&PTNT) khẳng định, toàn bộ số lợn mắc dịch tả lợn châu Phi đều đã bị tiêu huỷ, không “lọt” ra thị trường.

Thứ tư, 20/03/2019 - 02:39

Cháu bé 16 tháng tuổi bị máy xay thịt nghiền dập nát bàn tay
Cháu bé 16 tháng tuổi bị máy xay thịt nghiền dập nát bàn tay

(Dân trí) - Ngày 19/3, thông tin từ Bệnh viện Sản nhi Nghệ An cho biết, bệnh viện đang điều trị cho một bệnh nhi phải phẫu thuật cắt lọc, khâu nối gần cơ, mạch bàn tay do bị cuốn vào máy xay thịt.

Thứ ba, 19/03/2019 - 09:20

Đau nhói ngực vì hạt hồng xiêm “bỏ quên” trong phế quản
Đau nhói ngực vì hạt hồng xiêm “bỏ quên” trong phế quản

(Dân trí) - Trong lúc ăn trái hồng xiêm, anh Minh L. bị sặc, sau đó thường xuyên ho. Nghĩ tình trạng trên chỉ là cảm cúm bình thường, đến khi đối mặt với những cơn đau tức ngực, anh đi kiểm tra thì được bác sĩ lấy hạt hồng xiêm nằm trong phế quản.

Thứ ba, 19/03/2019 - 06:47

Vụ trẻ dương tính với sán lợn: Chủ động tiếp nhận và điều trị miễn phí cho học sinh
Vụ trẻ dương tính với sán lợn: Chủ động tiếp nhận và điều trị miễn phí cho học sinh

(Dân trí) - Chiều 19/3, đại diện Bộ Y tế và Bộ giáo dục đã có buổi làm việc với huyện Thuận Thành xung quanh thông tin hơn 200 trẻ trên địa bàn huyện sau khi đi xét nghiệm tại Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương và Bệnh biện Bệnh nhiệt đới Trung ương được xác định là dương tính với ký sinh trùng sán lợn.

Thứ ba, 19/03/2019 - 04:47

Bộ Y tế: Chưa có cơ sở khẳng định thịt lợn gạo gây sán lợn cho trẻ em Bắc Ninh
Bộ Y tế: Chưa có cơ sở khẳng định thịt lợn gạo gây sán lợn cho trẻ em Bắc Ninh

(Dân trí) - Chiều 19/3, làm việc tại Bắc Ninh về vụ hàng loạt trẻ em xét nghiệm dương tính với sán, ông Nguyễn Thanh Phong, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm cho rằng chưa có cơ sở để khẳng định thịt lợn gạo gây sán lợn cho trẻ em.

Thứ ba, 19/03/2019 - 03:50

Bộ Y tế yêu cầu báo cáo vụ xét nghiệm sán lợn cho trẻ em Bắc Ninh
Bộ Y tế yêu cầu báo cáo vụ xét nghiệm sán lợn cho trẻ em Bắc Ninh

(Dân trí) - Trước việc hàng nghìn trẻ được gia đình đưa từ Bắc Ninh lên Hà Nội xét nghiệm tìm sán lợn, Bộ Y tế yêu cầu các bệnh viện báo cáo phân tích kết quả xét nghiệm về độ nhạy, độ đặc hiệu của các xét nghiệm.

Thứ ba, 19/03/2019 - 02:30

Hai mẹ con sản phụ tử vong, người nhà tố bác sĩ tắc trách
Hai mẹ con sản phụ tử vong, người nhà tố bác sĩ tắc trách

(Dân trí) - Người nhà của sản phụ Hà bức xúc cho rằng nguyên nhân dẫn đến cái chết của hai mẹ con sản phụ là do bác sĩ tắc trách vì trước khi vào phòng sinh sản phụ vẫn khỏe mạnh, bình thường.

Thứ ba, 19/03/2019 - 02:21

Mỗi năm có khoảng hơn 1.000 trẻ sinh ra nhiễm HIV bị lây truyền từ mẹ
Mỗi năm có khoảng hơn 1.000 trẻ sinh ra nhiễm HIV bị lây truyền từ mẹ

(Dân trí) - Nếu không có can thiệp, với tỷ lệ lây nhiễm truyền HIV từ mẹ sang con khoảng 30-40%, ước tính mỗi năm Việt Nam có khoảng 1.140 – 1.520 trẻ em sinh ra nhiễm HIV từ các bà mẹ nhiễm HIV.

Thứ ba, 19/03/2019 - 01:51

5 công ty bị phạt 180 triệu đồng, buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm
5 công ty bị phạt 180 triệu đồng, buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm

(Dân trí) - Ngày 19/3, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết đã ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 05 cơ sở vi phạm về an toàn thực phẩm với tổng số tiền phạt là 180.000.000 đồng.

Thứ ba, 19/03/2019 - 01:48

Tạng hiến là tài sản quốc gia!
Tạng hiến là tài sản quốc gia!

(Dân trí) - Theo TS. Ryan J. Ehrensberger, Giám đốc cấp cao, Bộ phận Nghiên cứu và phát triển kinh doanh UNOS (Mạng lưới chia sẻ tạng quốc gia) cho biết trong pháp luật của Mỹ, tạng hiến là tài sản quốc gia, không thuộc về bất kỳ tổ chức, trung tâm nào.

Thứ ba, 19/03/2019 - 10:17

ĐÁNG QUAN TÂM
Nước nho khô giúp thanh lọc và giải độc gan
Nước nho khô giúp thanh lọc và giải độc gan

(Dân trí) - Gan là một trong những cơ quan lớn nhất và quan trọng nhất trong cơ thể, nếu không có nó, cơ thể chúng ta sẽ chứa đầy những chất độc hại không thể tiêu hóa được.

Thứ ba, 19/03/2019 - 07:33

Tạm đình chỉ giảng dạy bác sĩ vòi tiền bệnh nhân
Tạm đình chỉ giảng dạy bác sĩ vòi tiền bệnh nhân

Hành vi vòi tiền bệnh nhân của bác sĩ này chỉ bị phát hiện khi bị người nhà cầm dao rượt chém trong bệnh viện.

Thứ ba, 19/03/2019 - 04:02

Vị bác sĩ dành cả đời để nghiên cứu bệnh ung thư
Vị bác sĩ dành cả đời để nghiên cứu bệnh ung thư

(Dân trí) - 30 năm nghiên cứu về Fucoidan, Tiến sĩ Daisuke Tachikawa, Viện phó Bệnh viện Wakamiya (Nhật) giúp hàng nghìn người mắc ung thư cải thiện bệnh, nhận nhiều giải thưởng.

Thứ ba, 19/03/2019 - 04:00

Cảnh báo: 3 thói quen buổi sáng khiến người cao huyết áp dễ đột quỵ
Cảnh báo: 3 thói quen buổi sáng khiến người cao huyết áp dễ đột quỵ

(Dân trí) - Theo thống kê tại khoa cấp cứu Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, có tới 62% trường hợp cấp cứu đột quỵ vào thời gian buổi sáng từ 5h-8h sáng. Nhiều người ở trong tình trạng hôn mê, nguy kịch, thậm chí là tử vong do cấp cứu quá muộn. Điều đáng nói là, phần lớn nguyên nhân lại xuất phát từ những thói quen buổi sáng “tưởng vô hại mà hại không tưởng” của hầu hết người bệnh cao huyết áp dưới đây:

Thứ ba, 19/03/2019 - 03:00

Xử lý người đăng tin “heo bệnh về tới Bạc Liêu rồi” trên mạng xã hội
Xử lý người đăng tin “heo bệnh về tới Bạc Liêu rồi” trên mạng xã hội

(Dân trí) - Chiều ngày 18/3, Công an tỉnh Bạc Liêu cho biết, đơn vị vừa phối hợp với cơ quan chức năng xử lý người đưa thông tin không đúng liên quan đến dịch bệnh trên heo trên mạng xã hội.

Thứ hai, 18/03/2019 - 10:55

Dịch tả lợn châu Phi đã vào đến Huế
Dịch tả lợn châu Phi đã vào đến Huế

(Dân trí) - Chiều ngày 18/03, sau khi nhận được thông tin 04 con lợn trong tổng đàn 06 con của gia đình ông Tạ Hồng Uẩn tại thôn Hiền An, xã Phong Sơn, huyện Phong Điền chết do mắt do mắc bệnh dịch tả lợn châu Phi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Phương đã đi kiểm tra, chỉ đạo xử lý cấp bách.

Thứ hai, 18/03/2019 - 10:30

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an điều tra vụ nhiễm sán lợn tại Bắc Ninh
Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an điều tra vụ nhiễm sán lợn tại Bắc Ninh

(Dân trí) - Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo Bộ Y tế cử ngay đoàn công tác về tỉnh Bắc Ninh và các tỉnh có phát hiện để chỉ đạo phòng, chống bệnh, đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, kịp thời hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa; tăng cường công tác vệ sinh an toàn thực phẩm;

Thứ hai, 18/03/2019 - 05:54

Sán lợn bị tiêu diệt khi nấu sôi 100 độ trong vòng 2 phút
Sán lợn bị tiêu diệt khi nấu sôi 100 độ trong vòng 2 phút

(Dân trí) - Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho biết, việc chẩn đoán có đang mắc bệnh ấu trùng sán lợn hay không cần dựa vào nhiều yếu tố vì xét nghiệm ELISA kháng thể dương tính có thể do đã bị nhiễm bệnh trước đó. Nhiễm sán lợn thường liên quan đến tập quán ăn uống, ăn thịt lợn chưa nấu chín.

Thứ hai, 18/03/2019 - 03:00

Những thành phần "vô hại" trong thuốc - "Thủ phạm" khó tin gây dị ứng
Những thành phần "vô hại" trong thuốc - "Thủ phạm" khó tin gây dị ứng

(Dân trí) - Theo một nghiên cứu gần đây, nhiều thành phần trong thuốc được cho là không hoạt động, trên thực tế, có thể gây ra những vấn đề sức khỏe cho một số người dùng, đặc biệt là dị ứng.

Thứ hai, 18/03/2019 - 02:59

Các tỉnh phía Nam rốt ráo chặn dịch tả châu Phi
Các tỉnh phía Nam rốt ráo chặn dịch tả châu Phi

(Dân trí) - Không kể ngày đêm, lực lượng liên ngành tại chốt kiểm dịch động vật làm nhiệm vụ 24/24 để kiểm soát, ngăn chặn dịch tả lợn châu Phi đang diễn ra khá phức tạp tại các tỉnh phía Bắc, tránh lây lan vào Nam. Các phương tiện chở gia súc đi qua đều được xử lý tiêu độc, khử trùng trước khi tiếp tục hành trình.

Thứ hai, 18/03/2019 - 01:46

Trẻ nhiễm sán lợn: Xét nghiệm chỉ thêm rối?
Trẻ nhiễm sán lợn: Xét nghiệm chỉ thêm rối?

(Dân trí) - Trước việc cha mẹ ở Bắc Ninh lũ lượt cho trẻ đi xét nghiệm sán lợn, bác sĩ Trương Hữu Khanh, bệnh viện Nhi đồng TPHCM cho rằng nếu không có triệu chứng, xét nghiệm chỉ thêm rối.

Thứ hai, 18/03/2019 - 09:42

Bộ Công Thương khuyến cáo phô mai sữa dê nhập khẩu nhiễm khuẩn
Bộ Công Thương khuyến cáo phô mai sữa dê nhập khẩu nhiễm khuẩn

Bộ Công Thương vừa có khuyến cáo người tiêu dùng tuyệt đối không sử dụng sản phẩm phô mai từ sữa dê mang tên “Valencay Aoc Affine Hardy”; đồng thời báo với cơ quan chức năng gần nhất nếu phát hiện địa chỉ bán sản phẩm này.

Thứ hai, 18/03/2019 - 09:35