Tục ở rể xứ Đàng Trong

Văn hóa hôn nhân ở Việt Nam ngày nay đã khác xưa khá nhiều. Tuy đâu đó tục “ở rể” vẫn còn tồn tại trong một số trường hợp, nhưng cũng không còn giống với tập tục “ở rể” của cha ông.

Điều đó phản ánh quá trình thích nghi với nơi cư trú mới của cư dân trong công cuộc mở mang bờ cõi về phương Nam…

Thế kỷ XVI - XVII gắn liền với quá trình hình thành xứ Đàng Trong của các chúa Nguyễn, đặc biệt là công lao tiên phong của Phù nghĩa hầu Lương Văn Chánh. Lối ăn ở của cư dân người Việt được mang theo, cải biến và phát triển cho phù hợp phong thổ vùng đất mới. Trong đó, tục ở rể ở Phú Yên xưa là một nét đặc biệt trong đám cưới của người xứ Đàng Trong. Bởi thời điểm ấy, Phú Yên chính là dinh Trấn Biên - biên giới phương Nam cuối cùng của lãnh thổ Đàng Trong.

Chuyện xưa tích cũ

Phủ Phú Yên được thành lập năm 1611 nhưng sự hình thành của cư dân người Việt trên vùng đất Phú Yên ngày nay được xác nhận từ sớm hơn. Khoảng năm 1578, khi thu nhận vùng đất thuộc Phú Yên ngày nay vào lãnh thổ Đàng Trong, chúa Tiên Nguyễn Hoàng đã lệnh cho Phù nghĩa hầu Lương Văn Chánh tiến hành công cuộc khẩn hoang lần thứ nhất. Nguồn gốc hình thành cư dân Phú Yên hiện đại là những lưu dân từ Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Nam được Phù nghĩa hầu Lương Văn Chánh đưa vào khai hoang từ những năm giữa và cuối thế kỷ XVI đến giữa thế kỷ XVII (1648). Trong đó, có hàng ngàn tù binh bắt được từ quân đội Đàng Ngoài.

Tiếp đến, từ năm 1655 đến 1660, quân chúa Nguyễn vượt sông Gianh, chiếm 7 huyện phía nam sông Lam (Kỳ Hoa, Thạch Hà, Thiên Lộc, Nghi Xuân, La Sơn, Hương Sơn, Thanh Chương), đã đưa nhiều người dân đến từ các xứ Nghệ An, Hà Tĩnh vào khai khẩn Đàng Trong, đặc biệt là vùng Bình Định – Phú Yên. Dân cư tập trung khai thác nông nghiệp, lâm thổ sản và đánh bắt hải sản. Như vậy, về cư dân thì vùng đất Phú Yên là quần cư của nhiều nhóm người Việt, bao gồm cả những lính của chúa Trịnh bị bắt làm tù binh có nguồn gốc Đàng Ngoài.

Căng dây trước ngõ nhà cô dâu đòi “lệ phí” của nhà trai - tục lệ tại một vùng nông thôn xưa.
Căng dây trước ngõ nhà cô dâu đòi “lệ phí” của nhà trai - tục lệ tại một vùng nông thôn xưa.

Trong suốt quá trình tụ cư và hình thành nên vùng đất này, đã có sự giao thoa về văn hóa giữa các nhóm người Việt với nhau, giữa người Việt và người Chăm bản địa, và cả sự biến đổi phong tục mang theo từ quê hương cho phù hợp với nơi ở mới. Đặc biệt, hôn nhân của người Việt ở Phú Yên xưa có những nét độc đáo riêng, trong đó có tục ở rể.

Tục ở rể trong văn hóa hôn nhân

Do ảnh hưởng của Nho giáo, nên trong hôn nhân, người Việt Nam trước đây rất trọng vấn đề môn đăng hộ đối và cha mẹ đặt đâu thì con ngồi đấy. Để đi đến hôn nhân, nhà trai phải tuân thủ sáu bước, gọi là lục lễ: xem mặt, đi chơi, đi nói, đi hỏi, cầu giá và lễ cưới. Tục lệ này lần hồi đã giản lược chỉ còn hai hoặc ba lễ: lễ dạm, đi hỏi và lễ cưới.

Nếu được chấp nhận, chàng rể tương lai sau khi đi nói thì thường về nhà cha mẹ vợ để phụ giúp việc gia đình: từ cày bừa, đánh tranh, chẻ củi… chí đến những việc nhỏ nhất. Mục đích của việc ở rể là nhằm kiểm tra đức độ, sự chăm chỉ, siêng năng của chàng rể đến mức nào. Nếu xét thấy tư cách đạo đức của người con trai kém, lập tức nhà gái đi trả của. Nhưng bên cạnh sự thăm dò ban đầu này, nhiều gia đình nhà gái đã lợi dụng việc ở rể để tránh bớt chi phí thuê mướn nhân công, nên ở rể từ chỗ tốt đẹp bị chuyển sang việc lợi dụng sức lao động. Dân vùng Hòa An, Phú Yên có thơ:

“Xuống Dinh mua rổ cá cơm (1)

Đem về muối mít muối thơm để dành

Nữa mai làm rể đánh tranh

Mắm thơm, cà đĩa, cá mành bưng ra

Một chén chàng gắp đũa ba

Bới thêm chén nữa chàng và đũa năm

Ăn xong ra phảng chàng nằm

Tấm tranh cũng tuột, tấm mành cũng bung’’.

Chợ Dinh nguyên gốc là chợ Phú Hậu (Hòa An, Phú Yên), chợ lớn nhất phủ Tuy Hòa xưa, lúc đầu nằm ở bến Cây Vừng (bến Giằng Xay). Khi phủ lỵ dời về chân núi Nhạn Tháp (đường Phan Đình Phùng, TP Tuy Hòa hiện nay) thì chợ Phú Hậu đổi thành chợ Dinh.

Việc biến chất hình thức ở rể âu cũng là thường, bởi vì Phú Yên thời kỳ này dân cư thưa thớt, nên việc thuê mướn nhân công lao động trở nên đắt đỏ. Do đó, việc lợi dụng hình thức ở rể để tăng thêm sức lao động cho gia đình nhà gái âu cũng là điều dễ hiểu.

Có một điểm thú vị là việc đánh tranh tuy không khó nhưng đúng kỹ thuật thì không dễ. Tranh để lợp nhà là loại tranh tốt, được loại bỏ cỏ rối trước khi đánh thành từng tấm. Đánh tranh đúng kỹ thuật sẽ tạo nên những tấm tranh dày, chặt chẽ, khi xách đi hay quăng lên cao không bị xổ:

“Anh về làm rể đánh tranh

Cha mẹ không đành (không ưng bụng) anh tháo tranh ra

Em đố anh tháo được tranh ra

Cơm ăn tiền trả ngày ba mươi đồng”.

Thời kỳ ở rể thường kéo dài từ 1 đến 3 năm. Trong khoảng thời gian này, mỗi dịp Tết Đoan ngọ, Trung thu, Rằm tháng Bảy, Tết Nguyên đán, chàng rể phải mang quà đến biếu cho cha mẹ vợ gọi là “Tết vợ”.

Con gái khi xuất giá, phía nhà trai phải nộp cho làng phía nhà gái một số tiền nhất định gọi là “tiền cheo”. Tiền cheo thường được sử dụng vào những việc công ích của địa phương như đào giếng, làm đường, lát gạch, xây cổng làng… Ngày cưới, nhà gái và nhà trai đều tổ chức lễ đón dâu và đưa dâu. Lúc này, đôi trẻ mới chính thức trở thành vợ chồng, ăn ở với nhau một cách danh chính ngôn thuận.

Các tục lệ xưa như ở rể, nộp cheo, thách cưới không còn tồn tại trong văn hóa cưới hỏi ở Phú Yên ngày nay nữa. Các đám cưới của đôi bạn trẻ được tổ chức văn minh hơn, vẫn giữ nét đẹp truyền thống của tổ tiên nhưng không rườm rà lễ lộc, tiết kiệm hơn ngày trước nhiều.

Theo Thiện Ngộ
Thể thao & Văn hóa Cuối tuần


MỚI NHẤT
Những cuộc thi nhan sắc kỳ lạ nhất thế giới
Những cuộc thi nhan sắc kỳ lạ nhất thế giới

(Dân trí) - Những cuộc thi nhan sắc dưới đây không tuân theo chuẩn đẹp thông thường, thậm chí, khi mới ra đời, một số cuộc thi còn gây sốc đối với dư luận.

Thứ ba, 18/02/2014 - 01:50

Khoảnh khắc đáng yêu của các MC nổi tiếng
Khoảnh khắc đáng yêu của các MC nổi tiếng

Không chỉ có nét duyên riêng trong cách dẫn mà các MC nổi tiếng Thanh Bạch, Nguyễn Cao Kỳ Duyên, Jennifer Phạm, Lê Anh, Hoa Thanh Tùng, Thanh Vân Hugo, Nguyên Khang còn gây ấn tượng bởi tạo hình cực đáng yêu, dễ thương.

Thứ ba, 18/02/2014 - 01:22

Văn hóa tiền lẻ hay cái giá của văn hóa tâm linh quá rẻ?
Văn hóa tiền lẻ hay cái giá của văn hóa tâm linh quá rẻ?

Tưởng đã có quán triệt ở đủ các cấp, ngành, đoàn thể và sự tự giác “đổi mới” của nhân dân, nhưng cảnh tiền lẻ vung vãi khắp nơi thờ tự trong các lễ hội đầu xuân vẫn gần như không thay đổi.

Thứ ba, 18/02/2014 - 11:40

Phát hiện thi thể nhà thiết kế thời trang trên sông
Phát hiện thi thể nhà thiết kế thời trang trên sông

Michele Savoia , nhà thiết kế thời trang Mỹ, chết ở tuổi 55. Thi thể của ông được tìm thấy trên sông Hudson, Mỹ vào trưa 16-2.

Thứ ba, 18/02/2014 - 11:30

 Độc đáo phong tục thêu váy đón Tết của thiếu nữ H’Mông
Độc đáo phong tục thêu váy đón Tết của thiếu nữ H’Mông

(Dân trí) - (Dân trí) – Thượng sơn vào những ngày cuối năm, đi đến bất cứ bản làng người H’Mông nào cũng có thể bắt gặp hình ảnh thiếu nữ H’Mông tỉ mẩn đan khăn, thêu váy cho mình để đi chơi xuân.

Thứ ba, 18/02/2014 - 10:30

Thành Long không nhận ra... Hoàng tử Anh
Thành Long không nhận ra... Hoàng tử Anh

(Dân trí) - Dù là Chủ tịch Hội Diễn viên Hồng Kông nhưng khi ra ngoài làm nhiệm vụ ngoại giao, Thành Long vẫn không tránh khỏi những sơ xuất hài hước.

Thứ ba, 18/02/2014 - 10:00

Tái dựng vở “Bệnh sĩ” của Lưu Quang Vũ
Tái dựng vở “Bệnh sĩ” của Lưu Quang Vũ

(Dân trí)- Vở “Bệnh sĩ” được quyết định tái dựng trên sân khấu nhà hát Kịch Việt Nam đã thêm một lần nữa khẳng định sức sống bền bỉ của kịch Lưu Quang Vũ.

Thứ ba, 18/02/2014 - 07:35

7 loạt tranh đẹp nhất của Van Gogh
7 loạt tranh đẹp nhất của Van Gogh

(Dân trí) - Van Gogh, vị họa sĩ có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ 20, đã sớm qua đời ở tuổi 37. Trong suốt cuộc đời và sự nghiệp ngắn ngủi của mình, ông chỉ bán được một bức tranh duy nhất với giá như cho.

Thứ ba, 18/02/2014 - 02:31

Gia đình “Tôn Ngộ Không” đánh nhau ngay tại lễ tang?
Gia đình “Tôn Ngộ Không” đánh nhau ngay tại lễ tang?

(Dân trí) - Cảnh ẩu đả, lộn xộn xảy ra trong lễ tang của cố nghệ sĩ Lục Linh Đồng - cha của nam diễn viên nổi tiếng Lục Tiểu Linh Đồng - đã xuất hiện trên nhiều trang thông tin của Trung Quốc, thu hút sự quan tâm, bình luận của đông đảo người hâm mộ.

Thứ hai, 17/02/2014 - 05:01

“Sau những cánh cửa đóng kín”
“Sau những cánh cửa đóng kín”

(Dân trí) - Tác phẩm không chỉ là câu chuyện tình yêu lãng mạn không kém phần nóng bỏng của Seth và Raine mà còn là câu chuyện về tình cảm gia đình; là câu chuyện về sự lựa chọn của từng người trong cuộc sống…

Thứ hai, 17/02/2014 - 04:20

Con tem 1 xu trở thành con tem đắt nhất thế giới
Con tem 1 xu trở thành con tem đắt nhất thế giới

(Dân trí) - Con tem quý được săn tìm bởi những nhà sưu tập tem trên khắp thế giới - con tem Guiana 1 xu màu đỏ tươi của Anh, ra đời năm 1856 - hiện ước tính có giá 12 triệu bảng Anh (tương đương hơn 426 tỉ VNĐ). Vì sao?

Thứ hai, 17/02/2014 - 02:39

“Vẻ đẹp Mỹ”: Bộ phim của sự đẹp đẽ và... ghê tởm
“Vẻ đẹp Mỹ”: Bộ phim của sự đẹp đẽ và... ghê tởm

(Dân trí) - “American Beauty” - bộ phim thắng lớn tại Oscar năm 2000 là một tác phẩm điện ảnh vừa vui vẻ, hài hước vừa buồn bã, u ám; vừa đẹp đẽ, nhân văn lại vừa xấu xa, ghê tởm… Nó chạm tới những góc sâu xa, thầm kín, thậm chí đen tối nhất của con người.

Thứ hai, 17/02/2014 - 12:10

ĐÁNG QUAN TÂM
Cuốn tiểu thuyết làm “điên đảo” châu Âu suốt 2 thế kỷ
Cuốn tiểu thuyết làm “điên đảo” châu Âu suốt 2 thế kỷ

(Dân trí) - Vào nửa cuối thế kỷ 18, một cuốn tiểu thuyết đã đi vào lịch sử văn học châu Âu bởi sức ảnh hưởng ngoài tưởng tượng của nó.

Thứ hai, 17/02/2014 - 09:50

Tại sao Christopher Colombus không có hình ảnh chân dung thực sự?
Tại sao Christopher Colombus không có hình ảnh chân dung thực sự?

(Dân trí)- Columbus luôn được coi là người có công lớn trong lịch sử, mở ra những cuộc thám hiểm tới Châu Mĩ. Tuy nhiên dung mạo của ông trông thế nào lại là một... bí ẩn.

Thứ hai, 17/02/2014 - 09:40

Chế Linh tái ngộ khán giả thủ đô để kể chuyện cuộc đời
Chế Linh tái ngộ khán giả thủ đô để kể chuyện cuộc đời

(Dân trí)- Chế Linh vừa trở về để chuẩn bị cho liveshow giọng “10 năm tình cũ”. Chế Linh tin lần trở về này, ông sẽ lấy được nhiều nước mắt của khán giả từ những bài ca ông hát, và những tâm sự về cuộc đời mình.

Thứ hai, 17/02/2014 - 09:35

Kỷ lục 7000 điều ước trên cây “Bàn tay yêu thương”
Kỷ lục 7000 điều ước trên cây “Bàn tay yêu thương”

Năm nay, việc cây “Bàn tay yêu thương” khổng lồ xuất hiện ở khu vực sách thiếu nhi tại Lễ hội Đường sách xuân Giáp Ngọ (TP.HCM) đã khiến các em nhỏ vô cùng thích thú. Chỉ trong vòng một tuần du xuân, các em đã đính lên cây gần 7000 điều ước.

Thứ hai, 17/02/2014 - 09:00

Về thăm lại “cái nôi” của Văn nghệ Việt Nam
Về thăm lại “cái nôi” của Văn nghệ Việt Nam

(Dân trí) - Có một ngôi làng ở vùng quê của xứ Thanh - nơi đây là “cái nôi” và là nơi che chở cho nhiều nhà chính trị, tướng lĩnh, văn nghệ sĩ, học giả “cây đa cây đề” thuộc cánh chim đầu đàn của Văn nghệ Việt Nam thời kháng chiến...

Thứ hai, 17/02/2014 - 07:42

Cảm hứng sáng tạo từ một cuộc thi thiết kế
Cảm hứng sáng tạo từ một cuộc thi thiết kế

Với những cảm nhận độc đáo về đất nước, con người Việt Nam, các bạn trẻ đã sáng tạo nên những bức tranh đậm dấu ấn cá nhân, hiện đại nhưng vẫn mang tính truyền thống trong cuộc thi thiết kế gần đây.

Thứ hai, 17/02/2014 - 07:29

Nô nức trẩy hội nhớ ơn bà đỡ
Nô nức trẩy hội nhớ ơn bà đỡ

(Dân trí) - Sáng 16/2, đông đảo người dân trong tỉnh Bình Định, nô nức về xã Nhơn Phong (thị xã An Nhơn) dự khai hội Vía Bà để cầu cho Quốc thái, dân an, gia đình no ấm.

Thứ hai, 17/02/2014 - 12:35

Hình ảnh tiễn đưa tác giả "Chiếc lược ngà" về nơi an nghỉ cuối cùng
Hình ảnh tiễn đưa tác giả "Chiếc lược ngà" về nơi an nghỉ cuối cùng

(Dân trí) - Rất đông người thân, bạn bè và đồng nghiệp đã cùng đến tiễn đưa nhà văn Nguyễn Quang Sáng, một trong những cây đại thụ của văn học Nam bộ về nơi an nghỉ cuối cùng.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 03:06

Những nữ diễn viên được khao khát nhất màn ảnh Hoa ngữ
Những nữ diễn viên được khao khát nhất màn ảnh Hoa ngữ

(Dân trí) - Không chỉ sở hữu tài năng diễn xuất mà còn có nhan sắc mặn mà, quyến rũ, họ chính là những nữ diễn viên được khao khát nhất màn ảnh Hoa ngữ.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 02:01

Nên dẹp những lễ hội “man rợ”
Nên dẹp những lễ hội “man rợ”

Trái ngược GS Ngô Đức Thịnh, nhà thơ Trần Nhuận Minh cho rằng, những lễ hội “man rợ” như chém lợn, đâm trâu... nên dẹp. Một số luận điểm khác của nhà thơ cũng có thể xới xáo lên những tranh luận.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 01:13

Sao “vang bóng một thời” trở lại
Sao “vang bóng một thời” trở lại

Sự trở lại của nhiều ngôi sao “vang bóng một thời” đã góp phần tạo nên sức hút đáng kể cho những bộ phim mà họ tham gia.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 11:07

Trương Nghệ Mưu đạo diễn phim đầu tay tại Hollywood
Trương Nghệ Mưu đạo diễn phim đầu tay tại Hollywood

(Dân trí) - Vị đạo diễn tài danh của nền điện ảnh Trung Quốc - Trương Nghệ Mưu - hiện đang trong quá trình thương thảo với hãng phim Universal sau khi hãng này đưa ra lời mời ông làm đạo diễn cho bộ phim “The Parsifal Mosaic” xoay quanh đề tài gián điệp - tình báo.

Chủ nhật, 16/02/2014 - 07:33