Chủ nhật 19/06/2016 - 06:25

Về cây hoa sen trong bài ca dao “Tát nước đầu đình”

Dân trí "Tát nước đầu đình" là bài ca dao quen thuộc với mọi tâm hồn Việt, ít ngày nay bỗng được báo chí nhắc tới nhiều do phát hiện của nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long về cây hoa sen mọc ở chùa Bối Khê, xã Tam Hưng, huyện Thanh Oai, Hà Nội".
>>Đã tìm thấy “cành hoa sen” gây tranh cãi trong ca dao ở Hà Nội?

Loài cây mà nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long (NQL) nhắc đến được trồng tại chùa Bối Khê, gắn biển với tên gọi “cây sen đất”, có nơi gọi là cây sen núi (...) cây sen đất ở chùa Bối Khê có thân gỗ, gần giống thân cây hồng xiêm, lá giống lá đa".

Búp hoa sen đất có hình dáng không khác gì hoa sen đầm. Ảnh: NQL.
Búp hoa sen đất có hình dáng không khác gì hoa sen đầm. Ảnh: NQL.

Phát hiện trên đã góp thêm một cách nhìn mới thú vị cho bài ca dao "Tát nước đầu đình" dù suy luận của NQL có hơi hướng của cách cắt nghĩa văn chương theo phương pháp xã hội học của thế kỉ trước:" vắt áo lên hoa sen trong đầm thật thì cũng khó xảy ra vì nếu vào mùa có sen, tôi nghĩ không tát nước được. Trong khi, là cây sen đất thì lúc nào cũng có thể vắt áo lên cành!".

Có lẽ chỉ nên coi đây là một cách nhìn, cách hiểu, thay vì khẳng định " cây hoa sen này chính là "cành hoa sen" đã đi vào ca dao Việt Nam qua bao thế hệ: "Đêm qua tát nước đầu đình/Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen", "Lên chùa bẻ một cành sen/Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng...".

Thứ nhất, khi nhà nghiên cứu khẳng định cây sen đất chỉ duy nhất trồng được ở Bối Khê thì suy luận "Toàn bộ không gian trong bài ca dao này toát lên khung cảnh của đồng bằng Bắc Bộ, nên chúng ta có thể nhận định là bài ca dao được ra đời ở vùng này" sẽ không chặt chẽ bởi Bối Khê chỉ là một địa phương của đồng bằng Bắc Bộ!

Thứ hai, có sự khiên cưỡng trong quan niệm của NQL khi cho rằng cây sen đất trồng ở đất chùa linh thiêng, và "Từ chính sự linh thiêng ấy nên trong bài ca dao, khi chàng trai ngỏ ý với cô gái rằng bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen, dù đó là sự tán tỉnh yêu đương nhưng nó lại thể hiện tính nghiêm túc trong tình cảm mà chàng trai muốn gửi tới cô gái". Theo tâm thế người Việt, sự nghiêm túc thể hiện ở việc gắn kết tình yêu với hôn nhân; còn việc bày tỏ tình yêu bên cây sen đất ở đinh chùa linh thiêng hay cây sen bình dị thanh tao trong đầm sen thơ mộng đều không hề phương hại tới sự nghiêm túc của tình yêu.

Thứ ba, tuyệt đối không nên suy luận:"... các cụ ta cũng chân chất, thật thà, ăn nói mộc mạc kiểu "Gặp đây anh nắm cổ tay/ Anh hỏi câu này có lấy anh không?" chứ ít khi vòng vo, văn vở... Vì lối suy nghĩ người xưa gần gũi với hành động nên tôi cho rằng, không chàng trai nào nói dối như thế."

Trong kho tàng ca dao Việt Nam, số lượng những bài ca dao có cách nói vòng vo và có sự phi lí trong cách nói vòng vo chiếm tỷ lệ không nhỏ. Ví như bài " Ước gì sông rộng một gang/ Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi", chắc chả ai căn vặn về sự phi lí của cây cầu trên dòng sông rộng một gang, sự phi lí của "vật liệu" xây cầu... mà chỉ mỉm cười về đích đến thi vị hóm hỉnh của cây cầu đặc biệt ấy! Và bên cạnh những cách tỏ bày mộc mạc, có thể thấy ông cha xưa có những cách tỏ tình rất lãng mạn, tình tứ, khi ướm hỏi trân trọng: " Vườn hồng đã có ai vào hay chưa", khi gợi ý ngọt ngào:" Tre non đủ lá đan sàng nên chăng"... Tát nước đầu đình có thể coi là sự thăng hoa siêu phàm trong "nghệ thuật tỏ tình" - và tự ngàn xưa, hình như chả có ai cho rằng hàng loạt những phi lí trong bài ca dao này là " nói dối" - từ việc vô duyên khoe chuyện tát nước quên áo, rồi khi không lại thắt buộc cho người ta nhặt được áo, đổ thừa giữ áo làm tin, rồi kể lể dông dài gia cảnh, sau thoắt cái quay ra nhờ khâu áo, cuối cùng sự phi lí lên tới cao độ khi công khâu áo hoá ra lại trùng khít với sính lễ của một đám cưới!

Tình yêu luôn có con đường đi riêng, chỉ cần có một xuất phát điểm chân thành, tha thiết thì mọi phi lí, dông dài vô duyên đều có thể trở thành những cây cầu dẫn dắt đưa đường ý nhị, tình tứ và có duyên vô cùng cho đôi lứa! Trái tim người con gái luôn phi lí và chấp nhận sự phi lí nếu tin vào sự chân thật của tình yêu; với họ, nội dung lời nói chưa chắc quan trọng bằng cách nói!

Trong bài ca dao Tát nước đầu đình, cô gái chứng kiến, lắng nghe từ đầu tới cuối lời tỏ bày vừa khôn khéo, vừa chân thành của chàng trai, cô không hề bận tâm có thật hay không việc quên áo và nhờ khâu áo, chẳng quan tâm cành sen trong đầm có vắt được áo hay không; thậm chí không bận tâm kể cả cái sính lễ đầy đặn trang trọng có khi chỉ là cách nói ước lệ cho niềm ước ao da diết của chàng trai nghèo, điều cô quan tâm là tình yêu của chàng trai, một tình yêu có thật! Con gái thường yêu bằng tai, những cách nói lãng mạn kiểu như "Hỡi cô cắt cỏ bên sông/ Có sang anh ngả cành hồng cho sang" thường khiến nàng ngả nghiêng xao xuyến hơn cả lời hứa về "nhà ngói cây mít"; chàng trai trong Tát nước đầu đình cũng thật tâm lý để tạo ra sự tinh tế lãng mạn khi "Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen", tấm áo không còn thô mộc nữa mà thanh ngát hưong sen, bất luận đó là cành sen đất trong đình chùa linh thiêng hay cành sen trong đầm sen thơ mộng, vì dù ở đâu, đó cũng chỉ là cành sen ảo! Mượn cái ảo của "cành hoa sen" để bày tỏ tình yêu trân quí có thật trong lòng, với mọi cô gái trên đời, thế đã là quá đủ!

Từ cách hiểu một cành hoa sen trong bài ca dao quen thuộc, mong góp thêm một cách ứng xử với văn học dân gian vốn luôn hồn nhiên và sâu sắc như tình yêu, xa lạ với mọi sự lý giải, cắt nghĩa duy ý chí!

TS Văn học Trịnh Thu Tuyết

(Nguyên GV Ngữ Văn-Trường THPT chuyên Chu Văn An-Hà Nội)

MỚI NHẤT
Việt Nam và “vẻ đẹp trên từng bước chân”
Việt Nam và “vẻ đẹp trên từng bước chân”

(Dân trí) - Khi bước đi trên những đường phố đẹp, người ta thường có xu hướng ngẩng đầu nhìn lên, để quan sát những công trình, nét kiến trúc đô thị, tòa nhà chọc trời… Nhưng đôi khi, thử nhìn xuống dưới chân mình, bạn cũng có thể bắt gặp vẻ đẹp bất ngờ.

Thứ hai, 20/06/2016 - 02:14

Bậc kỳ tài của Hollywood sẽ làm phim về chiến tranh Việt Nam
Bậc kỳ tài của Hollywood sẽ làm phim về chiến tranh Việt Nam

(Dân trí) - Steven Spielberg - bậc kỳ tài của Hollywood cùng với êkíp sẽ sản xuất một bộ phim lấy đề tài chiến tranh tại Việt Nam. Bộ phim sẽ sử dụng tư liệu của cố nhà báo Walter Cronkite trong thời kỳ ông có mặt tại Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh ác liệt nhất.

Thứ hai, 20/06/2016 - 02:10

Bài thơ nghẹn ngào thay lời con gái Đại tá Trần Quang Khải của cô gái 18 tuổi
Bài thơ nghẹn ngào thay lời con gái Đại tá Trần Quang Khải của cô gái 18 tuổi

(Dân trí) - Trước ngày tổ chức tang lễ, trên nhiều trang cá nhân của cư dân mạng đã lan truyền một bài thơ rất xúc động của tác giả Vũ Phương Trang (Nam Cao, Kiến Xương, Thái Bình), sinh viên năm nhất Đại học Sư phạm Hà Nội. Bài thơ thay lời cô con gái bé bỏng của Đại tá Trần Quang Khải hỏi bố về những điều cô bé đang thắc mắc.

Thứ hai, 20/06/2016 - 11:30

Nam diễn viên “Star Trek” chết trẻ vì tai nạn thương tâm
Nam diễn viên “Star Trek” chết trẻ vì tai nạn thương tâm

(Dân trí) - Nam diễn viên 27 tuổi người Mỹ Anton Yelchin vốn được biết tới với vai diễn Pavel Chekov trong loạt phim “Star Trek” đã vừa thiệt mạng trong một vụ tai nạn khó lý giải, khi anh bị kẹt giữa chiếc xe hơi nặng 2 tấn của mình và một trụ gạch ngay tại nhà riêng.

Thứ hai, 20/06/2016 - 09:58

Bức Tường tưởng niệm 100 ngày mất nhạc sĩ Trần Lập bằng một đêm nhạc
Bức Tường tưởng niệm 100 ngày mất nhạc sĩ Trần Lập bằng một đêm nhạc

(Dân trí) - Bức Tường và những người bạn đã quyết định tổ chức đêm nhạc với tựa đề “Ngày hôm qua” nhân 100 ngày mất của nhạc sĩ Trần Lập, tại Hà Nội, ngày 22/6. Đây là đêm nhạc đầu tiên của ban nhạc Bức Tường kể từ khi thủ lĩnh Trần Lập qua đời.

Thứ hai, 20/06/2016 - 06:00

Cảm động cuộc đời người lính bay trong thi ca
Cảm động cuộc đời người lính bay trong thi ca

(Dân trí) - Trong dòng thời sự, cuộc đời người lính không quân những ngày này đang nhận được sự quan tâm lớn hơn bao giờ hết. Những nhạc phẩm như “Lặng thầm những cánh bay” hay những cuốn sách chuyên sâu như “Lính bay” đã giúp đưa lại những góc nhìn gần gũi, cảm động.

Thứ hai, 20/06/2016 - 02:00

Nghệ sĩ Việt thích thú với tranh hí họa về chính mình
Nghệ sĩ Việt thích thú với tranh hí họa về chính mình

(Dân trí) - Nhạc sĩ Hoàng Rapper, diễn viên Baggio Saetti, MC Liêu Hà Trinh, nhóm kịch X-Pro đều tỏ ra rất hào hứng và thích thú trước các bức hoạ ấn tượng, hài hước về các nghệ sĩ nổi tiếng như: ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng, ca sĩ Chế Linh, ca sĩ Bằng Kiều, danh hài Rowan Atkinson,…

Thứ hai, 20/06/2016 - 01:51

100 người đẹp phía Nam đến casting Hoa hậu Bản sắc Việt toàn cầu
100 người đẹp phía Nam đến casting Hoa hậu Bản sắc Việt toàn cầu

(Dân trí) - Sáng 19/6, vòng casting Hoa hậu Bản sắc Việt toàn cầu khu vực miền Nam đã diễn ra với sự góp mặt của hơn 100 người đẹp đến từ nhiều tỉnh thành.Đây là những hoạt động casting cuối cùng của vòng sơ tuyển để tìm kiếm những gương mặt sáng giá bước vào vòng Bán kết sẽ được tổ chức tại miền Bắc và Nam diễn ra vào 30/6 và 14/7 tới đây.

Thứ hai, 20/06/2016 - 01:16

Nhà báo Vũ Văn Tiến: Từ tư duy phản biện đến bản lĩnh dấn thân
Nhà báo Vũ Văn Tiến: Từ tư duy phản biện đến bản lĩnh dấn thân

Xuất phát từ một anh “cộng tác viên đài huyện” chuyên rong ruổi trên chiếc xe đạp cũ kĩ đi khắp các nẻo đường của huyện nhà, Vũ Văn Tiến từng bước trưởng thành trong nghề báo và khẳng định mình bằng gia tài 3 Giải Báo chí Quốc gia vinh danh cá nhân và 4 cuốn sách được xuất bản.

Thứ hai, 20/06/2016 - 12:06

Con trai nuôi gốc Việt của Angelina Jolie vẫn ngày ngày học tiếng Việt
Con trai nuôi gốc Việt của Angelina Jolie vẫn ngày ngày học tiếng Việt

(Dân trí) - Mới đây, nữ diễn viên nổi tiếng hàng đầu Hollywood - Angelina Jolie - đã tiết lộ rằng 6 người con của cô, gồm 3 con ruột và 3 con nuôi, đang học nói tổng cộng 7 thứ ngoại ngữ. Trong đó, Pax Thien vẫn đang chuyên tâm học tiếng Việt, đây là lựa chọn của chính cậu bé.

Chủ nhật, 19/06/2016 - 03:48

Dàn Hoa hậu thưởng lãm nội thất đẳng cấp trên nền nhạc jazz, opera
Dàn Hoa hậu thưởng lãm nội thất đẳng cấp trên nền nhạc jazz, opera

(Dân trí) - Nghệ sĩ opera Thu Trang và nghệ sĩ saxophone Quyền Văn Minh đã đem lại những giây phút chiêm ngưỡng nghệ thuật trọn vẹn cho các khách mời dự triển lãm nội thất cổ điển đẳng cấp thế giới lần đầu tiên tại Việt Nam “Italian Legacy - Di sản Ý” như: Hoa hậu Giáng My, Thu Thủy…

Chủ nhật, 19/06/2016 - 03:00

Trào nước mắt bài thơ “Lời nhắn từ biển sâu”
Trào nước mắt bài thơ “Lời nhắn từ biển sâu”

(Dân trí) - Bài thơ là lời của người con, người chồng, người cha… vừa nằm xuống dưới đáy sâu biển khơi nhắn nhủ với mẹ già, vợ hiền và con thơ của họ. Nhân vật “tôi” trong bài thơ không rõ ràng hình bóng, không tên, không tuổi… nhưng đọc lại ai cũng hiểu đó là người lính Phòng không - Không quân vừa nằm xuống trong vụ máy bay rơi.

Chủ nhật, 19/06/2016 - 10:01

ĐÁNG QUAN TÂM
Sự tái sinh của những thùng thư bưu điện bị quên lãng
Sự tái sinh của những thùng thư bưu điện bị quên lãng

(Dân trí) - Những thùng thư bưu điện nhìn chung không khác nhau, đó là những thiết kế đã được định sẵn theo công thức tương đối rập khuôn, thường thường, chúng chẳng có gì hấp dẫn, chỉ đơn thuần là vật hữu dụng ít được để mắt tới, trừ khi người ta có việc cần…

Chủ nhật, 19/06/2016 - 06:05

“Đà Nẵng ngày mới” qua ống kính của nhà báo
“Đà Nẵng ngày mới” qua ống kính của nhà báo

(Dân trí) - Nhân kỷ niệm 91 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, sáng 17/6, CLB Ảnh báo chí TP Đà Nẵng tổ chức khai mạc Triển lãm ảnh với chủ đề "Đà Nẵng ngày mới".

Chủ nhật, 19/06/2016 - 01:00

Những trang viết còn lại của một cuộc đời Lính bay
Những trang viết còn lại của một cuộc đời Lính bay

(Dân trí) - Lính Bay là tựa đề cuốn sách của trung tướng Phạm Phú Thái, anh hùng lực lượng vũ trang, một trong những phi công được xưng tụng là "Át chủ bài" của lực lượng Không quân Việt Nam trong chiến tranh.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 05:02

Điều ít biết về ca khúc ngợi ca chiến sĩ Phòng không - Không quân đầy xúc động
Điều ít biết về ca khúc ngợi ca chiến sĩ Phòng không - Không quân đầy xúc động

(Dân trí) - Sự hy sinh của Thượng tá Trần Quang Khải trong vụ rơi máy bay Su-30MK2 và 9 chiến sĩ của máy bay CASA 212 đang bị mất liên lạc mấy ngày qua càng làm sáng lên tinh thần hy sinh thầm lặng của các chiến sĩ Phòng không - Không quân đúng như tinh thần của ca khúc “Lặng thầm những cánh bay” do nhạc sĩ trẻ Nguyễn Linh sáng tác.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 11:54

Hà Nội: Chiêm bái tượng Phật ngọc Thế giới tại chùa Yên Phú
Hà Nội: Chiêm bái tượng Phật ngọc Thế giới tại chùa Yên Phú

(Dân trí) - Lễ chiêm bái tượng Phật ngọc Hòa bình Thế giới sẽ được tổ chức vào từ 19h đến 20h30 tối ngày 28/5 âm lịch (tức ngày 2/7 dương lịch) tại chùa Yên Phú, Thanh Trì - Hà Nội. Đây là điểm dừng chân cuối cùng của pho tượng Phật ngọc Hòa bình Thế giới tại Việt Nam, trước khi được thỉnh sang Australia và an vị tại quốc gia này.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 10:32

“Cô Đẩu” Công Lý đưa con gái nuôi đi thi tài năng nhí
“Cô Đẩu” Công Lý đưa con gái nuôi đi thi tài năng nhí

(Dân trí) - Sáng 17/6, nghệ sĩ hài Công Lý đã đưa cô công chúa nhỏ xinh đẹp Kim Đông Nhi đi casting một chương trình truyền hình dành cho các tài năng nhí. Rất nhiều em nhỏ đã nhận ra và xin chụp hình cùng Công Lý khiến khu vực casting sôi động và náo nhiệt.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 10:00

Phát thanh viên vang bóng một thời Thúy Hoa: “Tôi từng muốn bỏ nghề”
Phát thanh viên vang bóng một thời Thúy Hoa: “Tôi từng muốn bỏ nghề”

(Dân trí) - PTV Thúy Hoa là một trong những phát thanh viên được nhiều thế hệ khán giả yêu thích của đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh từ những năm 1986 cho đến khi bà về hưu năm 2012.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 09:20

Nhìn lại “gia tài” của người chụp ông Obama trong hơn… 2 triệu bức ảnh
Nhìn lại “gia tài” của người chụp ông Obama trong hơn… 2 triệu bức ảnh

(Dân trí) - Có rất ít công việc bình dị mà khi bạn đưa danh thiếp của mình ra, ngay lập tức người đối diện sẽ phải ồ lên kinh ngạc, họ sẽ hỏi bạn đủ thứ với một vẻ mặt háo hức, có khi xen lẫn… ghen tị. Đó chính là công việc của ông Pete Souza - “Nhiếp ảnh gia Nhà Trắng”.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 09:06

Dustin Nguyễn - Bebe dự đua ngựa mừng sinh nhật nữ hoàng Anh 90 tuổi
Dustin Nguyễn - Bebe dự đua ngựa mừng sinh nhật nữ hoàng Anh 90 tuổi

(Dân trí) - Vợ chồng Dustin Nguyễn - Bebe Phạm đã được mời tham dự sự kiện đua ngựa Royal Ascot 2016 ở Anh. Năm nay, sự kiện này được tổ chức rất đặc biệt để mừng sinh nhật 90 tuổi của nữ hoàng Anh.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 08:23

Long trọng lễ tưởng niệm 250 năm ngày mất danh nhân Nguyễn Quý Kính
Long trọng lễ tưởng niệm 250 năm ngày mất danh nhân Nguyễn Quý Kính

(Dân trí) - Hôm nay (ngày 18/6), Viện Sử học Việt Nam, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Ban Liên lạc dòng họ Nguyễn Quý đã trang trọng tổ chức Lễ Tưởng niệm 250 năm ngày mất và Trao Tượng đồng danh nhân Nguyễn Quý Kính.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 08:00

18 thí sinh phía Nam háo hức tham gia dự án nhân ái
18 thí sinh phía Nam háo hức tham gia dự án nhân ái

(Dân trí) - Trong khi khu vực phía Bắc vẫn đang trong giai đoạn tuyển chọn thì top 18 các thí sinh phía Nam lọt vào vòng chung kết toàn quốc đã bắt đầu những hoạt động đầu tiên - phần thi “Người đẹp Nhân ái”.

Thứ bảy, 18/06/2016 - 12:08

Phát hiện hình thức mộ táng tại di tích Đông Sơn
Phát hiện hình thức mộ táng tại di tích Đông Sơn

(Dân trí) - Qúa trình khai quật, các nhà nghiên cứu đã phát hiện tại di tích Đông Sơn một lớp văn hóa mộ táng, cùng với hơn 4.000 hiện vật gồm đồ sành sứ, gốm, gạch ngói, đá và đồ đồng. Đây là những tư liệu quan trọng phục vụ việc xây dựng hồ sơ đề nghị vinh danh di tích Đông Sơn là Di tích Quốc gia đặc biệt.

Thứ sáu, 17/06/2016 - 10:04