Chủ nhật 29/01/2017 - 10:00

Cách đặt tên đầy thú vị của người Jrai

Dân trí Đối với dân tộc Kinh, việc đặt tên như thể một cách gửi gắm những ước vọng tốt đẹp cho con cái sau này. Đối với người Jrai ở Tây Nguyên, việc đặt tên cho con của họ có vẻ như một “cuộc hành trình” tốn công sức và đầy sự thú vị.

Đến với các làng người Jrai ở TP Pleiku hay huyện Ayun Pa (tỉnh Gia lai), bạn có thể dễ dàng được người dân ở đây kể cho nghe câu chuyện cổ về sự ra đời tên của các dòng họ: Người mẹ chung của dân tộc Jrai khi xưa là nàng Hbia (Hkrang), nàng đẻ con ở đâu thì đặt họ cho con giống địa điểm đó: Rahlan và Hiao (dọc đường), K’sor (rẫy bỏ hoang), Nay (đồng bằng), Siu (cây ania rsiu), R’chom (thuộc giống cây râm bụt), R’mah (cây mãng cầu), R’ô (cây tre lồ ô), Kpă (cây kbla),...

Những cái họ đó thể hiện quan niệm đời sống khi xưa gắn bó với thiên nhiên và cuộc sinh đẻ vất vả mà người mẹ phải trải qua, họ sinh con ở ngay chính nơi họ lao động.

Cây đa và tượng của người Jrai thể hiện sự gắn kết với thiên nhiên
Cây đa và tượng của người Jrai thể hiện sự gắn kết với thiên nhiên

Cách đặt tên của người Jrai không chỉ là một suy nghĩ, một hành động mà còn là cả một quá trình. Họ thường không “ngắm nghía” một cái tên có nghĩa đẹp cho con cái. Các nhóm người Jrai như Mơthur, Chor hay Hơdrung đặt tên cho con mình bằng những từ không có nghĩa. Từ này tuy mới nghĩ ra nhưng phải phát âm được bằng tiếng Jrai. Cách đặt tên như vậy phản ánh những quan niệm truyền thống của dân tộc Jrai: tên không có nghĩa sẽ giúp đứa trẻ tránh bị bạn bè trêu chọc dựa trên nghĩa của tên, mặt khác, nó cũng giúp tránh ma quỷ đeo đuổi và thể hiện sự tôn trọng với người đã chết, không gọi lại những cái tên đã có trước đây của họ.

Đối với người Jrai Chor ở làng Bôn Phu Ama Nher (huyện Ayun Pa, tỉnh Gia Lai), trước khi đứa con được ra đời, cha mẹ phải vất vả đi nghe ngóng khắp nơi trong làng để biết được nhiều cái tên mà tránh. Khi sinh ra, đứa trẻ có khi được nhìn theo dáng vẻ mà được đặt cái tên phù hợp. Mặt khác, nếu phát hiện ở làng khác có người trùng tên với con mình và đang còn sống thì hai gia đình sẽ vui vẻ làm lễ kết nghĩa để những người đó trở thành anh em với nhau.

Thầy K’sor Yin – nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai và - là một người con của làng Bôn Phu Ama Nher, cho biết, vì không được đặt tên trùng và tên có nghĩa nên việc tìm tên ngày xưa khá lâu và khó khăn. Ngoài ra, dù không bắt buộc nhưng nhiều gia đình ở đây đặt tên các con có điểm giống nhau để thể hiện sự khăng khít, ruột thịt như anh em thầy thì có tên là Yin và Yŏ, còn tên của hai con thầy là Koya và Kopami.

Còn khi tìm đến làng Plei Ốp (TP Pleiku), chúng tôi được gặp già làng Puih Sir năm nay tuy đã gần 80 tuổi nhưng vẫn rất minh mẫn, ông vừa ngồi làm những chiếc grang (rổ) - một vật dụng truyền thống làm từ cây tre lồ ô của người Jrai để bắt cá tôm và đựng đồ vật, vừa chia sẻ về cách đặt tên của thế hệ trước: “Ngày xưa mà đẻ đứa con ra là chưa được đặt tên ngay đâu, cha mẹ phải đi hỏi ý kiến họ hàng trong làng ngoài làng các tên nào được, rồi đến khi đứa trẻ được một tháng tuổi thì mới làm lễ đặt tên cho con. Tôi và chị tôi có tên đọc gần giống nhau thể hiện sự gần gũi: Sir và Ngri”.

Đặt tên đã khó như thế vậy mà một số gia đình người Jrai Hơdrung ở Làng Plei Ốp còn giữ một tập tục xưa hơn nữa là đặt tên theo dòng: tất cả những người có họ hàng với nhau phải đặt tên có chữ cái đầu giống nhau. Một chữ cái đầu có khi phải “đẻ” ra chục, ra trăm cái tên, chả thế mà có gia đình nghĩ nát óc cả năm không ra được cái tên đặt cho con.

Đặt tên để gọi là một chuyện, đôi khi viết tên cũng có lắm điều lạ. Khác với một số dân tộc ở Tây Nguyên viết tên trước họ sau, người Jrai cũng viết họ trước tên sau giống người Kinh. Những người Jrai Chor và Jrai Mơthur thêm chữ H’ vào giữa họ và tên để chỉ người con gái. Ngoài ra, người Jrai Mơthur do văn hóa có ảnh hưởng của người Êđê nên một số nơi, khi nói chuyện thì thêm chữ Y vào giữa họ và tên để chỉ người con trai.

Già làng Puih Sir vừa ngồi làm những chiếc grang vừa chia sẻ về cách đặt tên của thế hệ trước
Già làng Puih Sir vừa ngồi làm những chiếc grang vừa chia sẻ về cách đặt tên của thế hệ trước

Mặc dù có những nét độc đáo riêng trong cách đặt tên cho con cháu, người Jrai ngày nay cũng đã có sự tiếp nhận những cái tên của người Kinh thể hiện sự giao thoa văn hóa trong bối cạnh hội nhập. Trưởng thôn Thok của làng Plei Ốp chia sẻ: “Những đứa trẻ trong làng tôi giờ cũng đặt tên như trẻ em Kinh. Chúng tôi vẫn giữ họ của người Jrai nhưng không nhất thiết lấy họ mẹ mà có thể lấy họ khác để dễ gọi. Như con trai tôi được đặt tên là Phục do cháu sinh vào lễ Phục Sinh. Tên này vừa có ý nghĩa ghi nhớ thời điểm nó sinh ra vừa giúp thầy cô và bạn bè khi đi học dễ gọi tên nó hơn”.

Thầy K’sor Yin cho rằng: “Việc tiếp thu những cái tên Kinh là điều tốt và cần thiết để người Jrai chung sống và làm việc thuận lợi trong môi trường nhiều người Kinh. Nhưng cũng có nhiều người Jrai đặt những cái tên nghe khá lạ với người Kinh, học theo tên hãng xe lớn như Suzuki, Yamaha,…; hay có người thì đặt tên theo nhân vật họ thích trong phim Hàn Quốc”. Những cái tên này thể hiện bản tính phóng khoáng, tự do, ngưỡng mộ và đã tiếp xúc, tiếp thu văn hóa nước ngoài của người Jrai trong thời điểm hiện nay.

Tên họ là thứ theo một con người suốt đời. Một cái tên đẹp phần nào giúp chúng ta được tôn trọng và làm việc thông suốt, thuận lợi. Những điều thú vị trong tên họ của người Jrai đã trở thành nét văn hóa độc đáo của dân tộc này. Điều cần làm là dù hội nhập đến đâu thì cũng không hòa tan, dù tiếp thu đến đâu thì vẫn có chọn lọc, những cái họ Jrai khi đi với những cái tên Kinh thì vẫn cần thuận gọi và phù hợp với nền văn hóa bao đời của người Jrai trên mảnh đất Tây Nguyên tươi đẹp này.

Quốc Huy

MỚI NHẤT
Giữ hồn cồng chiêng Tây Nguyên của các “Chiêng nhí”
Giữ hồn cồng chiêng Tây Nguyên của các “Chiêng nhí”

(Dân trí) - Các đội cồng chiêng nhí ở một số buôn làng của tỉnh Gia Lai đang được kỳ vọng sẽ gánh vác được sứ mệnh tiếp tục lưu giữ, nối truyền nét văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên vốn có nguy cơ bị mai một, thất truyền.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 08:25

Ngày Tết nhan nhản cảnh người tham gia giao thông không tuân thủ luật
Ngày Tết nhan nhản cảnh người tham gia giao thông không tuân thủ luật

(Dân trí) - Trong những ngày Tết, trên nhiều nẻo đường từ quốc lộ cho đến đường làng, khá dễ dàng bắt gặp hình ảnh người điều khiển mô tô, xe máy kẹp 2-3, thậm chí là 4, lưu thông theo từng tốp và điểm chung của nhóm người này là "quên" đội mũ bảo hiểm.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 07:25

Làng “triệu phú” giữa đại ngàn
Làng “triệu phú” giữa đại ngàn

(Dân trí) - Trong khi người dân nhiều ngôi làng vùng cao ở Quảng Nam được nhận đền bù từ các dự án thủy điện đã tiêu hết tiền chỉ sau vài ba năm để nghèo lại hoàn nghèo... thì có những khu tái định cư ở xã Zuôih (huyện Nam Giang) không lặp lại “vết xe đổ” đó. Họ biết giữ tiền, chi tiêu đúng cách và bền vững.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 06:45

64 người chết vì tai nạn giao thông trong 3 ngày nghỉ Tết
64 người chết vì tai nạn giao thông trong 3 ngày nghỉ Tết

(Dân trí) - Theo thống kê từ Cục Cảnh sát giao thông - Bộ Công an, đã có 64 người thiệt mạng trong 109 vụ tai nạn giao thông, xảy ra trong 3 ngày Tết Nguyên đán Đinh Dậu 2017 (từ ngày 30 đến mùng 2 Tết).

Chủ nhật, 29/01/2017 - 06:00

Người dân Sài Gòn du xuân bằng… khinh khí cầu
Người dân Sài Gòn du xuân bằng… khinh khí cầu

(Dân trí) - Bay trên khinh khí cầu là một trò cảm giác mạnh, thường chỉ có ở những khu du lịch vùng biển hoặc như có không gian rộng lớn. Thế nhưng, tết này người dân Sài Gòn đã có dịp trải nghiệm cảm giác du xuân bằng khinh khí cầu ngay trong lòng thành phố.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 04:17

Tết ấm áp trên chuyến tàu Bắc - Nam
Tết ấm áp trên chuyến tàu Bắc - Nam

(Dân trí) - Thời khắc giao thừa Tết Bính thân - Đinh dậu, trong những toa tàu nhỏ được trang trí lung linh ánh đèn, trưởng tàu đi bắt tay thật chặt từng hành khách, nhân viên và gửi lời chúc Tết ấm áp đến họ cùng gia đình. Hành động ấy, khiến những người đồng hành trên chuyến tàu "xuyên" 2 năm như ấm lòng hơn...

Chủ nhật, 29/01/2017 - 03:20

Hi hữu - Chuyện cả làng vui hát mỗi khi đi... đổ rác!
Hi hữu - Chuyện cả làng vui hát mỗi khi đi... đổ rác!

(Dân trí) - Đổ rác vốn là điều khó chịu với nhiều người, nhưng ở làng Đinh Xá việc này đã trở thành niềm vui sinh hoạt cộng đồng, một câu chuyện văn hoá. Qua những khúc nhạc vui nhộn, những bài dân ca, người đi thu rác Tạ Văn Cường đã truyền cảm hứng tới người dân trong làng, để mỗi khi đi đổ rác dân làng Đinh lại vui hát cùng nhau.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 02:20

Hàng trăm thanh niên tụ tập đua xe trái phép chiều mùng 1 Tết
Hàng trăm thanh niên tụ tập đua xe trái phép chiều mùng 1 Tết

(Dân trí) - Trong quá trình làm nhiệm vụ tuần tra kiểm soát dịp Tết nguyên Đán, Tổ CSGT An Lạc (thuộc Phòng Cảnh sát giao thông đường bộ - đường sắt Công an TPHCM) phát hiện hàng trăm thanh thiếu niên tụ tập đua xe trái phép trên đại lộ Võ Văn Kiệt chiều mùng 1 Tết nên tiến hành truy bắt.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 02:20

Khu vui chơi ở Sài Gòn đông nghịt người du xuân, vãn cảnh...
Khu vui chơi ở Sài Gòn đông nghịt người du xuân, vãn cảnh...

(Dân trí) - Mùng 2 Tết (29/1), thời tiết Sài gòn khá thuận lợi, mát mẻ với nắng nhẹ nên hàng chục nghìn người đã "đổ về" Thảo cầm viên để du xuân, giải trí...

Chủ nhật, 29/01/2017 - 02:04

Sân bay Tân Sơn Nhất đông nghẹt khách về quê ăn Tết muộn
Sân bay Tân Sơn Nhất đông nghẹt khách về quê ăn Tết muộn

(Dân trí) - Sáng 29/1 (2 Tết nguyên Đán Đinh Dậu 2017), sân bay Tân Sơn Nhất (TPHCM) đông nghẹt hành khách về quê ăn Tết muộn.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 11:40

Giữ xe ngày Tết thi nhau “chặt chém” khách du xuân
Giữ xe ngày Tết thi nhau “chặt chém” khách du xuân

(Dân trí) - Ngày Tết, người dân Sài Gòn nô nức đi lễ chùa, đổ về các hội hoa xuân, đường hoa... tranh thủ điều này, các điểm giữ xe tự phát mọc lên như “nấm sau mưa” và thi nhau "chặt chém” khách du xuân.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 11:15

Tròn 20 mùa xuân “xuống núi”
Tròn 20 mùa xuân “xuống núi”

(Dân trí) - Mỗi khi những cành đào đá trên vùng biên giới ngập ngừng hé nụ, ông Triệu Văn Lĩu, người dân tộc Dao - Trưởng bản Hạ Sơn, xã Pù Nhi, huyện Mường Lát (Thanh Hóa) lại cùng bà con ngược về bản Pù Quăn để bái lễ tổ tiên nhân dịp Tết đến xuân về. Hơn 20 năm trước, được sự giúp đỡ của bộ đội Biên phòng, bà con dân bản rủ nhau “xuống núi” lập nên bản mới mang tên Hạ Sơn.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 11:05

ĐÁNG QUAN TÂM
Ông lão người Mông xin trả giấy chứng nhận hộ nghèo
Ông lão người Mông xin trả giấy chứng nhận hộ nghèo

(Dân trí) - “Mình tự thấy gia đình đủ ăn, đủ mặc rồi, có thể lo cho con đi học thì mình xin trả giấy hộ nghèo thôi. Phải nhường cho các gia đình khác để họ có điều kiện phát triển kinh tế chứ”, ông Mùa Vả Phia (SN 1959, trú bản Phù Khả 2, xã vùng biên Na Ngoi, Kỳ Sơn, Nghệ An) lý giải về hành động của mình đơn giản như thế.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 08:10

Ngày mùng 2 Tết: Bắc Bộ và miền Trung có mưa rải rác
Ngày mùng 2 Tết: Bắc Bộ và miền Trung có mưa rải rác

(Dân trí) - Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương, thời tiết ngày hôm nay (29/1 - tức mùng 2 Tết) khu vực Bắc Bộ và các tỉnh miền Trung xuất hiện mưa rải rác. Tại Thủ đô Hà Nội, trời nhiều mây, không mưa, sáng sớm có sương mù và sương mù nhẹ, trưa chiều giảm mây trời nắng.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 07:11

Tàu hỏa kéo gãy cột điện, 2 người đi xe máy bị ảnh hưởng
Tàu hỏa kéo gãy cột điện, 2 người đi xe máy bị ảnh hưởng

(Dân trí) - Đoàn tàu lưu thông trên đường ray theo hướng Nam – Bắc đã vướng vào dây cáp và kéo gãy một cột điện khiến 2 người đi xe máy gần đó bị vạ lây.

Chủ nhật, 29/01/2017 - 07:00

"Mướt mồ hôi" chen chân lễ đền Ngọc Sơn đầu năm mới
"Mướt mồ hôi" chen chân lễ đền Ngọc Sơn đầu năm mới

(Dân trí) - Chiều mùng 1 Tết Đinh Dậu (28/1), rất đông người dân Hà Nội đi lễ đền Ngọc Sơn khiến từ cầu Thê Húc đến bên trong đền luôn trong tình trạng chật cứng người, trong khi ở bên ngoài, các ngả đường quanh đền thường xuyên ùn ứ phương tiện.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 09:43

23 người chết vì tai nạn giao thông trong ngày mùng 1 Tết
23 người chết vì tai nạn giao thông trong ngày mùng 1 Tết

(Dân trí) - Theo báo cáo của Cục Cảnh sát Giao thông (Bộ Công an), ngày 28/1, mùng 1 Tết Đinh Dậu, toàn quốc xảy ra 36 vụ tai nạn giao thông, làm chết 23 người, làm bị thương 32 người. Tất cả các vụ tai nạn trên đều xảy ra trên đường bộ.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 09:21

Đường phố Sài Gòn kẹt xe kinh hoàng tối đầu năm
Đường phố Sài Gòn kẹt xe kinh hoàng tối đầu năm

(Dân trí) - Hàng nghìn phương tiện chen nhau, nhúc nhích từng chút một để thoát khỏi cảnh kẹt xe. Ngay trong tối mùng 1 Tết, Sài Gòn đã tái diễn thảm cảnh kẹt xe - vốn là nỗi ám ảnh của người dân trong suốt cả năm.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 09:10

Dòng người chen nhau viếng mộ ngày đầu năm
Dòng người chen nhau viếng mộ ngày đầu năm

(Dân trí) - Theo tục lệ địa phương, từ sáng sớm mùng 1 Tết, hàng nghìn người đã đổ về các nghĩa trang ở thị xã Điện Bàn, TP Hội An (Quảng Nam) để thắp hương tưởng nhớ người thân đã khuất. Những con đường dẫn tới nghĩa trang đông nghịt người.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 09:04

Tổng Bí thư đi dạo bên Hồ Gươm, chúc Tết bà con nhân dân
Tổng Bí thư đi dạo bên Hồ Gươm, chúc Tết bà con nhân dân

(Dân trí) - Trong không khí ấm áp của ngày đầu Xuân mới, thư thái đi bộ bên bờ Hồ Gươm, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ân cần thăm hỏi, chúc Tết bà con nhân dân và du khách tham quan...

Thứ bảy, 28/01/2017 - 06:46

Nông nghiệp Việt Nam phải nhận diện đầy đủ thách thức để hành động
Nông nghiệp Việt Nam phải nhận diện đầy đủ thách thức để hành động

(Dân trí) - Theo các chuyên gia, năm 2017 nông nghiệp sẽ phải nỗ lực hơn nữa để vượt qua những khó khăn về thị trường xuất khẩu, đảm bảo an toàn nông sản thực phẩm, nhất là tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng khó lường nếu muốn đảm bảo tốc độ tăng trưởng của ngành.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 05:52

Hồi ức của người lái đò trên dòng Pô Kô
Hồi ức của người lái đò trên dòng Pô Kô

(Dân trí) - Giai điệu bài hát “Người lái đò trên sông Pô Kô” của nhạc sỹ Cầm Phong mỗi khi ngân lên lại khiến trái tim người lái đò ngày ấy xao xuyến, hồi tưởng lại một thời bom rơi, bão đạn mà nước mắt rưng rưng.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 05:00

Nông dân ra ruộng ngày đầu năm mới
Nông dân ra ruộng ngày đầu năm mới

(Dân trí) - Ngày mùng 1 Tết, thay vì ở nhà sum vầy bên gia đình hoặc đi chơi Tết, một số nông dân vẫn ra đồng nhổ mạ, chuẩn bị cho việc cấy lúa cho kịp nước đã bơm…

Thứ bảy, 28/01/2017 - 04:00

Dòng người đổ xô đi lễ chùa đầu năm, giao thông kẹt cứng
Dòng người đổ xô đi lễ chùa đầu năm, giao thông kẹt cứng

(Dân trí) - Sáng ngày 28/1 (mùng 1 Tết), hàng nghìn người dân đổ về chùa Vĩnh Nghiêm (quận 3, TPHCM) để thắp nhang cầu nguyện ngày đầu năm mới khiến tuyến đường đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa ùn xe kéo dài.

Thứ bảy, 28/01/2017 - 03:07